28/12/2025
83. CÂU CHUYỆN VỀ VƯỜN CHIM HAI CHÌA. PHẦN 1: Ông bà Hai "khùng" .
Vào một ngày đẹp trời 20 năm trước, ở một làng quê miền tây bình yên ở Trà Ôn, Vĩnh Long. Phú ông Hai Chìa, người nổi tiếng với vườn cây ăn trái ngon nhất nhì của vùng, nhìn thấy những cánh chim bay bay lượn trong khu vườn 1,3 ha của mình, và chúng dừng lại nghỉ ngơi chứ không bay đi mất. Hai vợ chồng ông vô cùng thích thú vì thấy chúng rất đẹp, Cho dù những cánh chim ấy có lúc đậu làm gãy những cành cam, cành nhãn, măng cụt... họ cũng mặc kệ, thậm chí còn bỏ cả cành cây ấy không thu hoạch trái để tránh động tới những con chim.
Và rồi mỗi ngày trôi đi họ dần nhận ra những cánh chim về ngày một đông, có khi là cả một đàn. Có lẽ chúng thì thầm mách nhau rằng nơi đây có một chốn trú ngụ bình an hiếm hoi giữa cả đất trời mênh mông mà con người không xua đuổi chúng và thậm chí còn vô cùng dịu dàng với chúng. Chim về ngày một đông, đồng nghĩa với việc bắt đầu thu hoạch nông sản khó khăn hơn. Ngày trước khi có đàn chim, dù cả 20 năm trước, có ngày gia đình ông Hai đã kiếm được cả 500 nghìn tiền bán trái cây, mua vàng rủng rỉnh, cất cái nhà miền Tây xinh xắn tiện nghi nhất vùng. Nhưng giờ thu hoạch đã ít đi đáng kể, vợ chồng bác Hai đứng giữa lựa chọn là sẽ xua đuổi đàn chim đi để tiếp tục trồng trọt, hay là để cho chúng ở lại? Mà đuổi chúng đi thì tội quá, vì bác Hai biết chắc một điều rằng cả vùng rộng lớn này có một chỗ cho một con chim được nghỉ chân là điều cực kỳ hiếm hoi. “Đất lành chim đậu”. Hai bác nói với nhau. Và họ quyết định: Từ nay, ngôi vườn này sẽ là nhà của đàn chim! Cả vùng gọi ông bà Hai là những kẻ khùng, gàn dở!
Họ không hề biết rằng, cả một tỉnh lớn như Vĩnh Long, khu vườn của họ đã trở thành vườn chim lớn nhất và duy nhất nơi đây, mặc dù cả khu vườn chỉ rộng vỏn vẹn chưa tới 1,3 ha. Mà Vĩnh Long, là trong 2 tỉnh lớn của Việt Nam không hề có rừng, nghĩa là không có ngôi nhà sinh thái cho các loài động vật hoang dã được sinh sống.
Cuộc sống dần ngày càng trở nên khó khăn hơn vì họ vốn là nông dân, thu nhập chính đến từ nông sản, nhưng nay nhường lại nhà cho chim thì nghĩa là họ không còn nguồn thu nhập nào khác. Tài sản cũng dần đội nón ra đi, ông bà Hai cũng phân chia tài sản tích lũy cho những người con đi xa làm ăn, họ dần không còn gì nhiều để sinh kế. Nhưng ngay cả những ngày khó khăn đã tới rất rõ ràng, họ vẫn chưa một ngày lung lay từ bỏ ý định giành giật lại khu vườn với đàn chim.
Và lại xuất hiện một vấn nạn lớn hơn nữa, đó là chim về càng đông, thì đội săn bắn chim tới càng đông. Chúng coi khu vườn là một nơi để săn bắn vô tội vạ, để bán lấy tiền, để ăn chơi nhậu nhẹt, và để cả làm thú vui. Có những ngày, chúng vây kín xung quanh vườn chầu chực chờ chim về để được ùa vào bắt giết những con chim tội nghiệp. Những con chim đã sã cánh sau cả một ngày trời mỏi mệt đi tìm mồi, có con chưa tìm được một miếng mồi nào, đói rã rời, nhưng mỗi lần trở về nhà thì chúng đều phải đi qua cửa tử. May mắn thì vào được tổ, không may mắn, trúng hòn tên mũi đạn thì trở thành bữa ăn của người cho đêm nay. Ngày nào cũng có thể là ngày cuối cùng được sống khi trở về nhà. Có những con chim bị bắn chết còn gầy xơ xác vì nhiều ngày không được ăn gì, nhưng chúng vẫn bị lôi xác đi để thành một bữa nhậu. Bác Hai đi vớt xác những con chúng không lấy được mỗi ngày đem chôn mà không lần nào lại không nghẹn lòng.
Từ ngày bọn săn bắn chim bắt đầu tới, bác Hai đã không có buổi đêm nào ngủ ở trong nhà nữa. Bác làm những cái lán và những cái phản tạm bợ lẻ tẻ ngoài vườn, thậm chí không giăng mùng vì không muốn gây chú ý, bác sẽ ở đó mỗi đêm, trong muỗi, rắn rết, côn trùng, mùi chất thải và tiếng la hét của chim để xua đuổi bọn trộm. Bác giăng một cái dây dài vòng quanh vườn, hằng đêm, không một ánh đèn, bác sẽ lần theo sợi dây đó đi để quanh vườn, để bắt và đuổi bất cứ kẻ trộm nào đang đột nhập và tấn công khu vườn. Có những ngày bác đuổi không xuể. Chỉ có một mình bác chiến đấu không mệt mỏi xua đuổi bọn chúng, đương nhiên bác không thể nào có được bất cứ giấc ngủ nào được tới 1 tiếng mỗi đêm.
Và bác đã ở ngoài vườn đó canh giữ khu vườn 1 mình gần 20 năm! Bác cũng đã gần như không ngủ một giấc ngủ trọn vẹn được tới 3 tiếng trong cả 20 năm. Bác gái cũng vậy, đêm nào cũng lo bác trai ở ngoài vườn với bao hiểm nguy, bác cũng không thể có một giấc ngủ lành lặn.
Chỉ 2 vợ chồng bác nông dân bé nhỏ như vậy, cả vợ lẫn chồng chỉ cao có tới 1m50. Vậy mà họ đã dũng cảm bảo vệ và gìn giữ một ngôi nhà cho đàn chim có những lúc lến tới cả 10 ngàn con, hàng chục loài, cả rất nhiều loài chim quý trong sách đỏ cũng xuất hiện. Họ dũng cảm cả trong hành động lẫn tinh thần và ý chí. Những sự dũng cảm và hy sinh vô cùng hiếm hoi ở giữa cuộc đời này!
Cũng từng đấy năm, hai vợ chồng bác Hai đã đi gõ cửa khắp các cơ quan, bộ ngành, tổ chức, hội nhóm, cá nhân… từ chính quyền trung ương tới địa phương, chỉ cầu mong được hỗ trợ cho xin làm một cái hàng rào bảo vệ chim. Hai bác không cần bất cứ một sự trợ giúp nào cho bản thân mình, chỉ cần được xin hỗ trợ một cái hàng rào thật tốt và an toàn để đàn chim được nằm trong vườn an toàn. Điều rõ ràng rằng, họ đang làm những điều thật vĩ đại mà chính bản thân họ không nhận ra: cho thiên nhiên, cho môi trường, là cho cả một cộng đồng và thế hệ tương lai. Tôi hỏi các bạn rằng, ở ngoài kia, ngay trong chính chúng ta, những con người được ăn, được học, được coi là trí thức của xã hội, bao nhiêu trong chúng ta có được nhận thức và làm được những điều như họ?
Ấy vậy mà… MỌI SỰ CẦU CỨU ĐỀU KHÔNG CÓ SỰ PHẢN HỒI!
Không một chính quyền, tổ chức, cơ quan bộ ngành, hội nhóm, cá nhân ngỏ ý giúp đỡ cho họ một cái hàng rào bảo vệ chim. Thậm chí chưa cần là hàng rào, giúp họ cơ bản trong bất cứ chuyện gì trong vấn đề an ninh an toàn thôi, cũng không có. Mặc dù câu chuyện của họ cũng khá nổi tiếng và còn được lên báo đài, TV… như những bản tin người tốt việc tốt, nhưng chỉ có một mục đích duy nhất là để giải trí cho người xem. Và người xem, cũng hầu như chẳng ai quan tâm và tự đặt ra câu hỏi, sau khi xem xong, mình không giúp họ thì đang có ai giúp đàn chim ấy không nhỉ?
Rồi cách đây 6 năm, bác gái phát hiện mình mắc bệnh hiểm nghèo: K đại tràng, đã ở giai đoạn 3+. Lúc này, vợ chồng bác đã gần như khánh kiệt vì mười mấy năm trời đã không còn thu nhập nào cả, chỉ sống dựa vào những đồng tiền ít ỏi được các con gửi cho mỗi tháng và rau cháo từ vườn. Họ đứng trước sự lựa chọn lớn và đau lòng tiếp theo: Bán đất đi để chữa bệnh, còn nước còn tát cho bác gái, hay để vẫn để cho đàn chim ở lại. Khu vườn của bác tuy giờ không thu nhập được nông sản nữa nhưng là sự nhòm ngó của không biết bao nhiêu mối vì đàn chim khổng lồ và quý hiếm, liên tục có người ra vào gợi ý bác bán đất.
Nhưng rồi họ đã tiếp tục có quyết định vĩ đại: Họ sẽ giữ lại vườn chim này. Bệnh có thể chữa được có thể không, nhưng đuổi chúng đi, là chúng mất hết!
Mặc dù những người con của bác Hai cũng rất khó xử và buồn lòng, nhưng họ cũng đã đồng ý với quyết định của cha mẹ, cùng đồng lòng giữ lại khu vườn cho đàn chim, còn lại anh em gom góp nhau giúp chữa bệnh cho mẹ, họ cũng đi làm thuê làm mướn và khó khăn, nhưng họ tôn trọng quyết định của hai bác.
Rồi Covid ập tới, ở miền quê thiếu tiện nghi về y tế, đi lại lại càng khó khăn, tiền ăn còn không có chứ đừng nói là chữa bệnh. Hai bác ra vườn vớt tạm được từng con tép nhỏ để về làm mắm ăn thay thịt cá để có cái ăn qua ngày, cả khi bác gái người đang trọng bệnh và rất cần được những bữa ăn dinh dưỡng cho đủ sức khỏe để truyền hóa chất. Trộm chim vẫn về ngày một đông, và mỗi đêm bác Hai phải chạy đi chạy lại giữa canh vườn và lo cho bác gái nằm bệnh. Ngay cả vào lúc đau đớn nhất cả về tinh thần lẫn thể chất, họ vẫn không lung lay ý chí và tinh thần chiến đấu. Chiến đấu cả với bệnh tật, cả với những kẻ ác vô tâm!
Nằm trên giường bệnh đau đớn, đâu đó trên bản tin TV thời sự lại văng vẳng một bản tin vài phút về “một cặp vợ chồng nông dân nghèo quyết dành gia sản của mình để làm chỗ cho đàn chim trú ngụ…”, một bản tin đã lên báo lên đài nhiều lần quen thuộc rồi nhưng sau đó thì cũng chẳng thấy mấy ai tới hỗ trợ điều gì, có chăng vài người tới vì tò mò, vài người thì tới để dò la mua đất…
Nhưng lần này có điều khác, bản tin này khi được phát lên trong một buổi trưa chớm hè ở một nơi cách khu vườn của bác Hai cả 1800 km về phía bắc, khi một gia đình nhỏ với bố mẹ già và một cô con gái cũng sắp luống tuổi đang ngồi ăn cơm trưa. Cô con gái đã tình cờ nghe được câu chuyện, và khi cô ấy nghe thấy ông Hai tâm sự câu kết trước khi bản tin kết thúc: “Đã gần 20 năm nay, tôi đi gõ cửa khắp nơi đê rmong có ai đó giúp cho chúng tôi một cái hàng rào chim bảo vệ chúng, mà vẫn chưa được sự hỗ trợ nào…”
Bình thường cô ngồi ăn cơm và hay quay lưng lại TV, nhưng hôm đó, cô đã ngoái đầu trở lại để nhìn khuôn mặt ông Hai và đàn chim bay trên bầu trời trên TV. Cô tự hỏi: Đã gần 20 năm rồi, vậy là đã bao nhiêu lời kêu gọi không lời đáp rồi, và rồi bản tin này xong, chắc chắn rồi lại rơi vào lãng quên, rồi ai sẽ giúp đàn chim ấy đây nhỉ? À, họ cần một cái hàng rào thôi mà, để mình thử giúp họ một cái hàng rào nhé?
Cô hoàn toàn không có tiền, không mối quan hệ, bản tính không phải là người thích ồn ào, ngại nhờ vả, không phải là người đi làm từ thiện chuyên nghiệp hay phải nghĩ rằng mình cần đi cứu cả thế giới hay có nhu cầu làm màu. Cô ngây thơ và nghĩ rằng, mình cứ gọi thử xem có ai cũng nghĩ như mình để giúp họ cái hàng rào hay không, chứ tội nghiệp đàn chim ấy quá?
Và sự ngây thơ hồn nhiên ấy, đã không ngờ khiến cô bắt đầu một hành trình vô cùng kiến trì và dũng cảm, là sự dũng cảm về ý chí và sự kiên nhẫn, cho tới bây giờ đã là 5 năm. Hàng rào vẫn chưa thể có vì nó không đơn giản như sự hồn nhiên thủa đầu, nhưng câu chuyện của 5 năm ấy, và của 20 năm khu vườn, nó là điều mà cô có thể ngẩng cao để kể, để tự hào vì những điều ý nghĩa mình đã làm được! Hơn cả, nó cho cô được khai phá sự kiên nhẫn, tính trách nhiệm và vượt qua limit của bản thân là: "nếu mình muốn và mình có tấm lòng, mình sẽ làm được!"
Hôm nay là sinh nhật của cô. Ngày bé thì cô thích sinh nhật nhưng giờ thì không vì nó chỉ làm cho số tuổi của cô thêm cao. Nhưng để cho ngày sinh nhật của mình không chỉ là những lời chúc sinh nhật mà làm cho cô thêm lo lắng vì mình già đi, thì thay vào đó là làm điều gì thật ý nghĩa. Bình thường cô cũng hầu như chẳng mấy khi có quà sinh nhật bao giờ trừ khi… đi xin. Nhưng mà bây giờ, cô sẽ đi xin vào mỗi năm sinh nhật mình, và kèm theo đó, là câu chuyện thật hay và cô cùng ý nghĩa mà cô muốn kể!
Hà Kin xin phép nhân sinh nhật mình sẽ khởi động hai dự án gây quỹ lớn cho vườn chim cho năm 2026. Đó là xây 1 cái trụ chim và hoàn thiện bộ phim tài liệu về vườn chim Hai Chìa. Tôi sẽ kể chi tiết hơn vào các bài viết tiếp theo đây.
PHẦN 2: Hà Kin "khùng": HÀNH TRÌNH 5 NĂM CỦA HÀ KIN VÀ VƯỜN CHIM HAI CHÌA.
Mọi sự đóng góp sau đây, dù vào bất cứ tài khoản nào. Đều cuối cùng cũng là về vườn chim, chúng được dùng vào đầu việc khác nhau nhưng chỉ để phục vụ cho một mục đích duy nhất là duy trì và kêu gọi sự hỗ trợ bảo tồn cho vườn chim mà thôi! Tôi sẽ nói cụ thể về từng dự án với mọi người vào các bài tiếp theo nhé!
1. Ủng hộ trực tiếp vào tài khoản của bác Hai Chìa
Lê Văn Chìa, 106873034796. Vietinbank
hoặc
Lê Văn Chìa : 7305205297284 Agribank
2. Tài khoản quỹ hàng rào/trụ chim/các hoạt động cho vườn:
Nguyễn Thị Thảo My
VPBank: 0582100512
3. Đây là số tài khoản của mình để ủng hộ bộ phim tài liệu về vườn chim (on going):
Vũ Thu Hà
Techcombank: 1903 4883 8200 13
Nếu bạn ủng hộ ở nước ngoài thì giúp PayPal vào Paypal của bạn mình nhé (Ghi rõ là ủng hộ bác Chìa/phim bác Chìa nhé). Nếu cần Zelle hay Venmo thì nhắn mình nha.
PayPal: [email protected]
Mình cũng sẽ thông báo link Gofundme nhé!
Ảnh: Bác gái và bác trai rất tình cảm. Đây là những ngày tháng cuối cùng của bác gái. Bác gái chỉ có một chiếc áo đẹp này thôi, mặc hết trong các buổi tiếp khách hay nhà báo. Chiếc áo giờ vẫn được bác trai để là phẳng phiu trong tủ quần áo ở phòng khách. Cách đây khoảng 1 tuần, là ngày giỗ năm thứ 3 của bác gái... thời gian trôi đi nhanh quá....
