29/04/2026
Filloi punimet Punëtoria e Parë tematike me Grupin Konsultativ për Hartimin e Planit të Konservimit të Integruar për tërësinë Urbanistkke Çarshia e Madhe
Fjala mirëseardhëse e Drejrorit të QRTK-së - Visar Haxhibeqiri
E nderuara Zëvendëskryeminiestre Znj. Arapi
Të nderuar përfaqësues të institucioneve qendrore të Republikës së Kosovës,
Të nderuar përfaqësues të institucioneve akademike,
Të nderuar përfaqësues të odave dhe asociacioneve profesionale,
Të nderuar përfaqësues të shoqërisë civile,
Të nderuar pjesëmarrës,
Kam nderin e veçantë që, në emër të Qendrës Rajonale për Trashëgimi Kulturore në Gjakovë, t’ju uroj mirëseardhjen dhe t’ju falënderoj për praninë tuaj në këtë punëtori, e cila shënon fillimin e një procesi me rëndësi të posaçme për mbrojtjen e njërit ndër aseteve më të çmuara të trashëgimisë arkitektonike dhe urbane të Republikës së Kosovës — Çarshia e Madhe e Gjakovës.
Nisma që po e hapim sot për hartimin e Planit të Konservimit për këtë tërësi urbane nuk duhet parë vetëm si një aktivitet procedural apo si përmbushje e një obligimi institucional.
Ajo duhet kuptuar si një hap i domosdoshëm drejt konsolidimit të një qasjeje më të avancuar, më të integruar dhe më të qëndrueshme në menaxhimin e trashëgimisë kulturore në Kosovë.
Në vitet e fundit, fusha e mbrojtjes së trashëgimisë kulturore në vendin tonë ka hyrë në një fazë të rëndësishme reflektimi dhe avancimi normativ.
Në mbështetje të Ligjit për Trashëgimi Kulturore, janë nxjerrë dhe konsoliduar një varg rregulloresh, udhëzimesh administrative dhe instrumentesh të reja nënligjore, të cilat kanë zgjeruar ndjeshëm bazën juridike dhe profesionale për identifikimin, trajtimin, menaxhimin dhe planifikimin konservues të aseteve të trashëgimisë.
Kjo ka krijuar tashmë një klimë të re institucionale, ku mbrojtja e trashëgimisë nuk mund të mbështetet më vetëm në reagime ndaj dëmtimeve, por duhet të ndërtohet mbi dokumente të mirëfillta strategjike, mbi analiza të vlerave dhe mbi plane afatgjata menaxheriale.
Në të njëjtën kohë, praktikat bashkëkohore ndërkombëtare të konservimit kanë dëshmuar qartë se monumentet dhe tërësitë historike nuk mund të trajtohen më si objekte të izoluara fizike, por si sisteme të ndërlidhura vlerash — materiale, hapësinore, funksionale, sociale dhe identitare — ku ruajtja e autenticitetit dhe integritetit të ansamblit është po aq e rëndësishme sa ruajtja e vetë strukturës ndërtimore.
Pikërisht në këtë frymë duhet parë edhe ky proces.
Sepse Çarshia e Madhe e Gjakovës nuk është vetëm një konfiguracion ndërtimor me monumente të shpërndara në një zonë urbane.
Ajo përfaqëson një organizëm kompleks historik, ku ndërthuren vlera të autenticitetit material, integritetit urban, tipologjisë tradicionale të ndërtimit, shtresëzimeve arkitektonike dhe memories kolektive qytetare.
Në të ruhen jo vetëm elemente të mjeshtërisë ndërtimore tradicionale, por ruhet një model i tërë i organizimit social, ekonomik dhe funksional të qytetit historik.
Rrjeti i rrugicave, raportet volumore të ndërtimeve, karakteri i dyqaneve dhe haneve, materiali ndërtimor, silueta e fasadave dhe vetë ritmi urban i kësaj tërësie përbëjnë një ansambël me vlera të shumëfishta, i cili e tejkalon rëndësinë lokale dhe shndërrohet në një nga dëshmitë më reprezentative të trashëgimisë urbane të Kosovës.
Por pikërisht sepse kemi të bëjmë me një tërësi të tillë, sfida jonë nuk është vetëm ta ruajmë atë nga degradimi fizik.
Sfida jonë është ta ruajmë autenticitetin e saj nga deformimi.
Ta ruajmë integritetin e saj nga fragmentimi.
Ta ruajmë lexueshmërinë historike të saj nga ndërhyrjet jokontekstuale.
Dhe ta ruajmë identitetin e saj urban nga zbehja graduale e karakterit.
Kjo është arsyeja pse Plani i Konservimit që synojmë të hartojmë duhet të shërbejë si dokument themelor orientues për çdo vendimmarrje të ardhshme — qoftë në aspektin e restaurimit, rehabilitimit, adaptimit funksional, kontrollit të ndërhyrjeve të reja, menaxhimit të infrastrukturës apo harmonizimit të zhvillimit urban brenda kësaj zone të mbrojtur.
Pra, ne sot nuk po flasim vetëm për ruajtje objektesh.
Ne po flasim për ruajtje të marrëdhënieve hapësinore.
Për ruajtje të siluetës historike.
Për ruajtje të memories urbane.
Për ruajtje të lexueshmërisë kulturore të vendit.
Dhe mbi të gjitha, për ruajtje të asaj fryme qytetarie që e ka bërë Çarshinë e Madhe zemrën identitare të Gjakovës.
Në këtë proces, prania juaj sot është thelbësore.
Sepse vetëm përmes bashkëpunimit ndërmjet institucioneve qendrore, komunitetit akademik, profesionistëve të fushës dhe shoqërisë civile mund të ndërtojmë një dokument që nuk mbetet formal në letër, por që bëhet instrument real mbrojtjeje, menaxhimi dhe zhvillimi të qëndrueshëm.
Trashëgimia kulturore është një nga ato pasuri që nuk i jepet një shoqërie për konsum të përkohshëm, por për administrim me përgjegjësi ndërbreznore.
Ne nuk jemi pronarë absolutë të saj; ne jemi kujdestarë të përkohshëm të një vlere që duhet t’ua dorëzojmë të pacenuar atyre që vijnë pas nesh.
Prandaj, puna që nisim sot rreth Çarshisë së Madhe është shumë më tepër se hartim dokumenti — është ndërtim i një garancie institucionale që kjo pasuri do të vazhdojë të jetojë me autenticitet, integritet dhe dinjitet historik.
Duke ju falënderuar përzemërsisht për pjesëmarrjen dhe kontributin tuaj, ju dëshiroj punë të mbarë dhe diskutime sa më frytdhënëse.
Ju faleminderit!
