28/07/2022
𝗖𝗮̂𝘂 𝗰𝗵𝘂𝘆𝗲̣̂𝗻 𝗱𝗮̂𝗻 𝗴𝗶𝗮𝗻 𝘃𝗲̂̀ 𝗖𝗵𝘂́𝗮 𝗕𝗮́𝗼
Tương truyền rằng, chùa được tạo lập từ thời Trần, hiện nay tại chùa đang còn tấm bia đá “Viên Quang tháp nội bi ký” (Dựa theo bản dịch của Tiến sĩ Đinh Công Vị). Bia không nói rõ chùa lập năm nào, do ai lập nên. Nội dung bia cho biết: Tháp Viên Quang do bậc tôn Thiền sư là Thích Thủ, hiệu Diệu Trì tạo nên. Xá Lị được an trí trong tháp có họ Bùi, tên huý là Tại Tâm, tên hiệu là Diệu Chân, người xã Phí Trạch, huyện Thanh Miện, Trung Quốc. Qua 15 năm được nuôi dưỡng ở nhà Vương Trung, được trời ban cho tư chất tốt, đã lâu không vương vấn đến chuyện tình ái, làm chủ được bản thân, cho rằng Biện Thượng là ấp cũ. Ngày khác trở lại chùa theo đạo Phật, sau khi hoàn tất mọi việc, tỏ rõ sự quyến luyến với nhà chùa, đã được bản sư truyền dạy cẩn thận, mọi giáo lý nhà Phật như khắc vào lòng vậy. Bản chất của Tại Tâm thẳng thắn, nên dù đời loạn, đường gập ghềnh cũng đều vững vàng, không phụ thuộc, có thể bảo đó là lộc trời vậy! Tại Tâm đã từng ở nơi thôn dã Yên Sơn (quê hương của Khổng Tử) hơn 20 năm, giữ một niềm trinh tiết. Sau loạn, lại quy y Phật giáo, trở lại ấp xưa, đúc tượng Phật, kịp thời đưa “hòn đá thiêng” vào cửa chùa Lộc Sơn ở ấp và nhân đó đổi tên chùa là Báo Ân tự với ngụ ý: “Điều đáng báo đáp phải báo đáp”.
Tại Tâm ở chùa nhưng vẫn phải làm ruộng vất vả, khó nhọc. Tuy khó nhọc, vất vả nhưng Tại Tâm vẫn hết lòng đèn hương, mở mang tuệ thức, danh thơm toả khắp mọi nơi. Đến năm Bính Dần (không rõ đời vua nào), Tại Tâm chống gậy đến chùa Tân Quang ở Hà Nội hỏi thăm về tiền đồ quá vãng đã được lời tiên tri: “Người sẽ như đôi chim bay về Tây phương”. Vì thế vào cuối năm, Tại Tâm qua 80 canh giờ luyện Thiền để hóa (hoả hóa), đã để lại những viên xá lỵ, được đem để tạm ở chùa, song song với việc làm tháp mới để chính thức chứa xá lỵ lâu dài. Ngày 20 tháng 9 năm Tự Đức thứ 5 (1852), nguyên Tri huyện, huyện Minh Chính là Cao Lạc Hiên Lỗ vương soạn văn bia. Qua một số thông tin trong bia, ta có thể khẳng định rằng: Chùa Báo Ân có trước năm 1852 là năm dựng bia tháp Viên Quang và tháp Viên Quang có chứa những viên xá lỵ của nhà sư Tại Tâm.
