27/10/2021
Xã Hưng Hòa, dải đất nơi cuối dòng sông Lam vươn mình ra biển cả, miền quê đã trải qua biết bao dấu ấn, sự kiện lịch sử, văn hóa và giờ đây đang tạo điểm nhấn cho đô thị Vinh với khu du lịch rừng Bần- Tràm chim, nhiều di tích lịch sử văn hóa đặc sắc mà tiêu biểu là di tích lịch sử cấp quốc gia: Đền Bà Cô.
Hướng về phía Đông- Nam, Đền Bà Cô bình yên như một nếp nhà, đây là ngôi đền duy nhất còn lại trên đất Hưng Hòa, tọa lạc tại thôn Yên Mỹ, Xóm Phong Yên, Xã Hưng Hòa, Thành phố Vinh.
Di tích đền Bà Cô bao gồm di tích Đền và mộ công chúa Quế Hoa. Đây cụm di tích có giá trị lịch sử và tâm linh được xây dựng vào khoảng thế kỷ 16, để phụng thờ công chúa Quế Hoa và các vị tiền bối của dòng họ Lê Nhữ. Đến nay, theo ký ức của nhân dân và gia phả dòng họ Lê Nhữ, theo các sắc phong của vua Thành Thái, Duy Tân và Khải Định còn lưu lại, công chúa Quế Hoa là người con gái dòng họ Lê, người đã từ bỏ cuộc sống cung đình về sống với những người dân nghèo tại làng Đăng, xã Yên Lưu, tổng Yên Trường nay là làng Phong Yên, xã Hưng Hòa, Thành phố Vinh.
Từ vùng đất ngập mặn, quanh năm lụt lội, đói nghèo, công chúa Quế Hoa đã tập hợp dân làng đào hói dẫn thủy (nay còn di tích Hói Bà Cô), đắp đường, phát triển nghề dệt chiếu cói, đem lại cuộc sống ấm no cho nhân dân.
Sau khi qua đời Công chúa Quế Hoa đã hiển linh độ thế, báo quốc hộ dân. Nhân dân trong vùng lập đền thờ và nhiều lần các triều đại phong kiến đã phong tặng các đạo sắc. Sắc phong của vua Thành Thái có nội dung khẳng định Công chúa Quế Hoa là “vị thần có linh ứng, giúp dân bảo vệ quốc gia”.
Cách ngôi đền không xa là ngôi mộ của Công chúa Quế Hoa. Dù không xác định được danh tính thật của bà khi còn sống do thất lạc gia phả nhưng từ bao đời nay dòng họ Lê Nhữ ở Hưng Hoà vẫn thường xuyên bảo vệ, chăm sóc, hương khói. Và điều đặc biệt ngôi mộ được xem là mộ tổ của họ Lê Nhữ. Chính vì vậy đền thờ mới được gọi là Đền Bà cô.
Đền Bà Cô ngoài thờ thần nữ Quế Hoa Công chúa, còn thờ các vị tiền bối có công của dòng họ Lê Nhữ ở Hưng Hoà. Theo nghiên cứu của một số nhà chuyên môn và ghi chép của dòng họ thì họ Lê Nhữ ở Hưng Hoà có nguồn gốc từ Thanh Hoá. Di huệ họ Lê Nhữ ở Yên Mỹ- Hưng Hoà cũng có nhiều tên tuổi có công với đất nước qua các vương triều phong kiến. Hiện nay đền Bà Cô còn lưu giữ 1 bảng gỗ lưu tên 13 vị tổ họ có công trạng, trong đó có ông Lê Nhữ Kiên được Chúa Trịnh Khải phong làm Đội trưởng đội ưu binh, sau đó phong tướng.
Hằng năm khi mùa xuân đến, Đền Bà cô lại trở nên nhộn nhịp. Từ mọi miền cháu con cùng về sum vầy lễ tổ tiên. Điều họ học được không chỉ qua những di vật, sắc phong và lời răn dạy của các bậc tiền nhân mà còn học cách giữ gìn và phát huy các giá trị lịch sử văn hoá; học biết sẻ chia, đùm bọc và hướng thiện.
Với việc được công nhận di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh, di tích Đền Bà Cô đang là điểm đến hấp dẫn trong Tour du lịch Thành Vinh - thành phố đô thị loại 1 của Nghệ An.
