08/09/2023
LỒNG ĐÈN CỔ XƯA HỒI SINH TRONG MÙA TRUNG THU 2023
Các bạn có nhớ Phượng Khấu không?
Sắp đến Trung thu rồi, các bạn đã có lồng đèn đón trăng chưa? Hôm nay Phượng Khấu gửi đến các bạn bài viết về chiếc lồng đèn cổ truyền xưa như món quà mừng ngày trở lại Fanpage sau một thời gian dài.
TỪ NHÀ NGHIÊN CỨU PHỤC DỰNG ĐÈN LỒNG CỔ TRỊNH BÁCH
Những chiếc đèn lồng truyền thống như đèn lồng con thỏ, đèn lồng cá chép và đèn lồng con bướm ngỡ đã thất truyền đã hồi sinh vào mùa Trung thu năm 2022 một cách ấn tượng qua bàn tay của các nghệ nhân yêu văn hóa cổ truyền Việt Nam.
Xuất phát từ việc nhìn phố trung thu Hàng Mã ngày càng mất đi sắc màu truyền thống, nhà nghiên cứu Trịnh Bách đau đáu nỗi niềm bằng mọi giá phải khôi phục đồ chơi trung thu cổ truyền, và cũng vì “thương trẻ con ngày nay không biết được nhiều cái hay, cái đẹp của nền văn hóa truyền thống Việt”. Nhưng việc phục dựng không hề dễ dàng vì điều khó khăn nhất là hầu hết những món đồ chơi này chỉ còn tồn tại trong ký ức, gần như rất khó trong việc tìm người có thể thực hiện được chúng.
Theo lời nhà nghiên cứu Trịnh Bách, xưa kia ở Bắc Bộ có nhiều nơi làm đèn Trung thu cho trẻ em. Nhưng nổi trội nhất phải kể đến làng Báo Đáp ở Nam Trực, Nam Định. Người làng này làm đèn Trung Thu bài bản và quy mô hơn mọi nơi khác. Tuy nhiên, trải qua những biến thiên lịch sử, nghệ thuật làm lồng đèn Trung thu cổ truyền quý báu gần như biến mất từ lâu ở miền Bắc.
Giữa thập niên 1950, nhiều người dân làng Báo Đáp di cư vào Sài Gòn, tụ họp lại lập ra xóm Phú Bình và tiếp tục nghề làm đèn. Tất cả đèn Trung thu của Sài Gòn và các tỉnh miền Nam từ hơn nửa thế kỷ nay đều được sản xuất từ Phú Bình. Nhưng các loại đèn cầu kỳ, tinh xảo cổ xưa cũng đã bị thất truyền ở Sài Gòn từ vài ba chục năm nay.
Năm 2007, chính ông Bách cất công mày mò đến khu Phú Bình tìm lại các nghệ nhân tâm huyết với hy vọng phục hồi lại nghệ thuật quý báu này. Nhưng vì nhiều nguyên nhân, mãi đến 10 năm sau, ông mới gặp được gia đình ông Nguyễn Trọng Văn. “Gia đình cụ Văn đã có truyền thống làm đèn Trung thu từ nhiều đời ở làng Báo Đáp. Từ khi dọn vào Sài Gòn họ vẫn tiếp tục giữ nghề, dù rằng có phải thay đổi một ít về hình thức của những chiếc đèn này”, nhà nghiên cứu Trịnh Bách kể. Điều may mắn là hai người con của cụ cũng yêu thích và đã cùng ông Bách khôi phục lại những chiếc đèn trung thu cổ truyền trước năm 1975.
Chiếc đèn con cua sống đầu tiên dán bằng giấy nhiễu được hoàn thiện vào năm 2018, dành riêng cho Bảo tàng Hà Nội. Đến Trung Thu năm 2020, các lồng đèn con cua sống và con cá hóa long của người Báo Đáp ngày xưa, mà cả hai đã mày mò từ khi gặp gỡ 3 năm trước đó, đã được xuất hiện trở lại.
Đến năm nay 2023, nhà nghiên cứu Trịnh Bách và nghệ nhân Trọng Bình mới phục chế thêm được một số mẫu như cá hóa long, cua luộc. Theo ông Bách chia sẻ, nếu như mẫu đèn thị trường làm bằng giấy bóng kính (vẫn là đèn truyền thống) mỗi ngày có thể làm được hơn chục chiếc thì với những mẫu đèn cao cấp, gần 10 ngày mới xong 1 chiếc vì chưa thuần tay.
ĐẾN THƯƠNG HIỆU LỒNG ĐÈN CÁ CHÉP HÓA RỒNG
Cùng với xu hướng trở về vốn văn hóa cổ, làn sóng phục dựng lồng đèn truyền thống từ nhà nghiên cứu Trịnh Bách và các nghệ nhân Trọng Bình đã truyền cảm hưng cho các bạn trẻ yêu văn hóa bắt tay vào nghiên cứu lồng đèn cổ truyền. Điển hình như nhóm Lồng đèn xưa đã cho chọn riêng thương hiệu LỒNG ĐÈN CÁ CHÉP HÓA RỒNG vào khai thác ở phân khúc thị trường trang trí nhà hàng, cửa hiệu lớn trong mùa trung thu 2023. Vì phải gia công lâu, công đoạn khó, nên giá thành mỗi chiếc lồng đèn lên đến 3.800.000 VND/chiếc. Dẫu vậy, những chiếc lồng đèn xưa xinh đẹp, hoài cổ, độc đáo vẫn có sức hút lớn trong thị trường lồng đèn năm nay khi lần đầu ra mắt công chúng.
Như một làn sóng âm thầm nhưng giàu sức sống, những chiếc lồng đèn cổ có kích thước lớn tạo một điểm nhấn đặc sắc cho mùa trung thu 2022, đem lại hy vọng về một tương lai nơi mà không khí trung thu cổ truyền trong những bức ảnh trung thư xưa cũ không còn nằm trên mặt giấy mà sẽ bước vào đời sống hiện thực đầy rực rỡ.
LÊ MINH (Tổng hợp từ báo Thừa Thiên Huế, Vietnamnet)
Hình ảnh: Tổng hợp từ báo chí và Fanpage Lồng đèn xưa
Chúc các bạn có mùa Tết trung thu ấm áp đoàn viên bên gia đình nha. Mỗi tuần Phượng Khấu sẽ đăng đàn một bài viết để các bạn không quên tụi mình.
7/9/2023
