30/07/2022
Chùa được xây dựng vào thời Trần (thế kỷ XIII), sau những biến cố lớn xảy ra ở đây (lũ lụt, chiến tranh với Chiêm Thành). Buổi đầu chùa còn đơn sơ làm bằng tre, lợp lá cọ, đến triều Cảnh Hưng (1740 - 1786) được xây dựng lại kiên cố hơn. Năm 1963 chùa được trùng tu tôn tạo. Tên chùa thể hiện niềm mơ ước của người dân nơi đây về làng quê mình. “Thạch” có nghĩa là đá, biểu thị sự bền vững, rắn chắc. “Tuyền” có nghĩa là dòng suối, suối thì phải có nước, là nguồn gốc đầu tiên của sự sống muôn loài. Nước còn là điều kiện quyết định đối với đời sống cư dân nông nghiệp trồng lúa.
Chọn đất làm chùa là hệ trọng, phải có đủ một số yếu tố tốt đẹp theo quan niệm của thuyết phong thủy, Hàn lâm viện Đông các Đại học sĩ Nguyễn Bính nhận xét về thế đất Thạch Tuyền: “Tọa ở phía tây, nhìn về hướng đông, tinh thần thuận đạo đất trời, đó là đất rất linh thiêng. Tọa ở phía bắc, quay về hướng nam, phía trước có sông quý, có ao hồ, đồng bãi là đất lành, rất tốt” (theo bản Thần phả hiện lưu trữ tại đền Trung, xã Nga Thạch).
Nhận rõ điều kiện thiên nhiên ưu đãi cho vùng đất này như vậy, khi chọn đất dựng chùa Thạch Tuyền người dân nơi đây đã biết tận dụng thế đất đẹp để gửi gắm nguyện vọng lớn lao của mình về sự phát triển tốt đẹp của con người hướng tới chân, thiện, mỹ. Chùa Thạch Tuyền tọa lạc ở phía đông bắc làng Hậu Trạch, không xa, nhưng cũng không quá gần khu dân cư, bởi vì: “Gần thì ồn ào, mà xa thì không ai giúp đỡ cho. Cảnh có thể yên trú, là chỗ yên nghiệp để dưỡng thân, nuôi tính, tâm linh sáng suốt, trường dưỡng thảnh thơi, để được chứng đạo, ấy là cứu cánh” (Hà Văn Tấn - Chùa Việt Nam).
Chùa Thạch Tuyền quay nhìn về hướng chính nam, có sông chảy qua. Một không gian rộng mở về phía nam có ao hồ quanh năm đầy nước, có cánh đồng lúa, bãi bằng phẳng; hướng tây và hướng bắc chùa có làng xóm quần tụ trong cảnh màu xanh của cây trái. Khuôn viên chùa có nhiều loại cây che phủ bóng mát như cây đa (còn gọi là cây dung thụ), toả bóng như mái nhà che mát; cây gạo nở hoa đỏ rực sân chùa vào mùa hạ như cảnh bầu trời đầy tinh tú; cây đại mỗi năm thay lá thay hoa một lần, là cây thiêng chùa nào cũng có, ví như cuộc đời mỗi con người luân hồi chuyển kiếp... tùy thuộc vào sự rèn luyện ở kiếp hiện tại.
Bạn có thể xem thêm tại đây: https://chonthieng.com/dia-diem/chua-thach-tuyen-thanh-hoa/
Chùa Thạch Tuyền - Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp quốc gia, thuộc thôn Hậu Trạch, xã Nga Thạch, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
