05/04/2025
NGOẠI GIAO “CÂY TRE” VIỆT NAM VÀ CUỘC ĐIỆN ĐÀM TỔNG BÍ THƯ TÔ LÂM VÀ TỔNG THỐNG MỸ DONALD TRUMP
Trong lịch sử phát triển của dân tộc Việt Nam, ngoại giao luôn là một trong những mặt trận trọng yếu, nơi hội tụ của trí tuệ, bản lĩnh và tinh thần mềm dẻo của con người Việt. Giữa thế kỷ XXI đầy biến động, khi trật tự thế giới có nhiều chuyển dịch, khi cạnh tranh chiến lược giữa các siêu cường trở nên gay gắt hơn bao giờ hết, thì Việt Nam lại một lần nữa khiến thế giới phải chú ý bởi một cách tiếp cận rất riêng, rất Việt Nam: đó là đường lối ngoại giao “cây tre” – một triết lý vừa mang tính dân tộc sâu sắc, vừa có giá trị thực tiễn sâu rộng. Và sự kiện gần đây nhất – cuộc điện đàm giữa Tổng Bí thư Tô Lâm và Tổng thống Mỹ Donald Trump liên quan đến mức thuế 46% mà Mỹ dự kiến áp lên hàng hóa Việt Nam – đã trở thành một minh chứng sống động cho tầm vóc của đường lối đối ngoại ấy. Không ồn ào, không đối đầu, không cực đoan, Việt Nam đã chọn con đường đối thoại, mềm dẻo mà kiên định, thấm đẫm tinh thần của cây tre: gốc rễ vững vàng, thân chắc khỏe, nhưng cành lá thì linh hoạt trước mọi cơn gió chính trị và kinh tế toàn cầu.
Hình ảnh cây tre từ lâu đã là biểu tượng của con người Việt Nam: dẻo dai mà kiên cường, mềm mại mà không bao giờ gãy đổ trước phong ba. Trong lĩnh vực đối ngoại, cây tre được Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khái quát hóa thành một triết lý: “gốc vững, thân chắc, cành uyển chuyển” – thể hiện sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa nguyên tắc và linh hoạt, giữa bản lĩnh và khôn khéo, giữa độc lập và hội nhập. Với Việt Nam, ngoại giao không đơn thuần là công cụ ứng xử với thế giới, mà là một mặt trận chiến lược nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc, gìn giữ môi trường hòa bình để phát triển và nâng tầm vị thế đất nước. Trong bối cảnh toàn cầu đang bước vào giai đoạn cạnh tranh gay gắt, đặc biệt về thương mại và công nghệ, thì tinh thần “ngoại giao cây tre” càng trở nên hữu dụng và hợp thời hơn bao giờ hết.
Sự kiện Tổng Bí thư Tô Lâm điện đàm với Tổng thống Donald Trump là một điển hình sống động cho tinh thần ấy. Giữa lúc Bộ Thương mại Mỹ tuyên bố áp thuế gần 46% đối với hàng hóa Việt Nam, điều này không chỉ tác động trực tiếp đến các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam mà còn gây chấn động tới các tập đoàn đa quốc gia đang đặt dây chuyền sản xuất tại Việt Nam – trong đó có những cái tên hàng đầu như Nike, Lululemon, Adidas… Thay vì phản ứng một cách nặng nề hay đòi trả đũa về mặt thương mại, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có bước đi bất ngờ nhưng vô cùng chiến lược: điện đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump – người có ảnh hưởng sâu rộng trong giới chính trị và doanh nghiệp Mỹ. Trong cuộc điện đàm, Tổng Bí thư không chỉ nhấn mạnh tầm quan trọng của quan hệ kinh tế giữa hai nước mà còn đề xuất một hướng đi mới: giảm thuế về 0% và tiến tới đàm phán một thỏa thuận thương mại tự do song phương giữa Việt Nam và Hoa Kỳ. Đó là lời đề nghị mang tầm nhìn, thể hiện rõ tư duy kiến tạo chứ không phải chỉ đối phó, thể hiện vai trò của Việt Nam không chỉ là “người tham gia” vào luật chơi kinh tế thế giới, mà còn có khả năng gợi mở, xây dựng luật chơi mới trên cơ sở hài hòa lợi ích đôi bên.
Cách làm này vừa thể hiện rõ sự “uyển chuyển” của cành tre – mềm mại, không đối đầu, nhưng lại chứa đựng sức nặng của một thân tre cứng cáp – vững vàng về nguyên tắc, khôn ngoan trong hành động. Việt Nam không nhượng bộ những điều không hợp lý, nhưng cũng không phản ứng gay gắt theo cách gây đối đầu. Đó chính là nghệ thuật ngoại giao đỉnh cao: khi lời nói mềm mại lại có thể mở cánh cửa tưởng chừng đã đóng kín, khi một cuộc điện đàm lại có thể tạo nên sóng trong thị trường tài chính và truyền thông quốc tế. Ngay sau khi cuộc gọi được công khai, cổ phiếu của các công ty như Nike, Lululemon đã tăng điểm mạnh – cho thấy thị trường đặt niềm tin vào triển vọng giảm căng thẳng giữa hai bên. Trong một thế giới mà tâm lý thị trường có thể bị ảnh hưởng bởi một dòng tweet, thì một động thái ngoại giao có thể giúp hàng tỷ USD quay trở lại nền kinh tế.
Điều đáng nói hơn cả là đằng sau cuộc điện đàm ấy là một tầm nhìn chiến lược: Việt Nam không chỉ muốn bảo vệ quyền lợi trước mắt của doanh nghiệp, mà còn muốn đặt nền móng cho một tương lai gắn bó chặt chẽ hơn giữa hai nền kinh tế. Một thỏa thuận thương mại tự do song phương, nếu thành hiện thực, sẽ là cú hích lớn đưa quan hệ Việt – Mỹ bước sang giai đoạn mới, sâu sắc hơn, thực chất hơn và toàn diện hơn. Đồng thời, nó cũng là sự cụ thể hóa chiến lược “đa phương hóa, đa dạng hóa” của Việt Nam – không bị lệ thuộc vào một thị trường nào, mà luôn chủ động mở rộng quan hệ, mở thêm các cánh cửa, giảm thiểu rủi ro từ bất kỳ một biến động nào trong hệ thống toàn cầu.
Từ góc độ đối ngoại học thuật, hành động của Việt Nam còn thể hiện năng lực của một quốc gia “tầm trung chủ động” (proactive middle power) – không có quy mô lớn như các siêu cường, nhưng lại có thể dùng trí tuệ, khéo léo và độ tin cậy để ảnh hưởng đến các quyết sách quốc tế. Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã từng bước khẳng định vai trò này: từ việc tổ chức thành công Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Triều, đảm nhiệm vai trò Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, đến việc tham gia tích cực các hiệp định thương mại đa phương như CPTPP, EVFTA, RCEP… Và nay, bằng một cuộc điện đàm khéo léo, Việt Nam tiếp tục củng cố hình ảnh là một quốc gia có bản lĩnh, có năng lực hòa giải, có trí tuệ mềm và có uy tín quốc tế ngày càng cao.
Hơn hết, ngoại giao “cây tre” còn thể hiện chiều sâu của một nền văn hóa. Việt Nam không chọn con đường đối đầu, không khơi dậy chủ nghĩa dân tộc cực đoan, không dùng lời lẽ đao to búa lớn. Việt Nam chọn kiên nhẫn giải thích, chọn thiện chí đối thoại, chọn hòa khí để hóa giải mâu thuẫn. Đó không phải là biểu hiện của sự yếu thế, mà là sức mạnh của một nền văn hóa sâu lắng, hiểu rằng giá trị lâu bền không nằm ở thắng – thua nhất thời, mà ở cách ứng xử tử tế, biết giữ mình và giữ bạn. Trong một thế giới đang có quá nhiều rạn nứt, thì phẩm chất ấy là điều vô cùng đáng quý.
Từ sự kiện cuộc điện đàm đến cả quá trình xử lý khủng hoảng thuế, ta thấy một Việt Nam đầy bản lĩnh: không né tránh, không ồn ào, mà chọn một hướng đi đậm tính xây dựng. Đó là hình ảnh của một đất nước đang chuyển mình mạnh mẽ nhưng không đánh mất bản sắc; biết hội nhập sâu rộng mà không hòa tan; biết làm bạn với tất cả các quốc gia mà vẫn giữ vững độc lập, tự chủ và lợi ích cốt lõi của mình. Đó là ngoại giao của thời đại Hồ Chí Minh, được kế thừa và phát huy trọn vẹn trong thời đại mới – nơi mỗi nhành tre đều là kết tinh của trí tuệ, lòng dân tộc và khát vọng vươn ra biển lớn.
Nhìn lại toàn bộ sự kiện, có thể nói rằng cuộc điện đàm ấy không chỉ là một động thái xử lý tình huống thành công, mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ rằng: Việt Nam đã bước vào thời kỳ trưởng thành về ngoại giao. Và chính trong sự trưởng thành đó, cây tre Việt Nam không chỉ vững vàng trước bão giông, mà còn đủ tầm vươn cao đón nắng, vươn xa ra thế giới bằng chính bản lĩnh và sự tin cậy mà mình gây dựng./.
(*)HoangGiap
