20/03/2026
HƯỚNG DẪN BIỆN PHÁP PHÒNG VÀ CAN THIỆP BỆNH VIÊM DA NỔI CỤC Ở TRÂU BÒ
Kính thưa bà con chăn nuôi trên địa bàn xã Mỏ Cày!
Hiện nay, bệnh Viêm da nổi cục trên trâu, bò đã xuất hiện ở một số xã trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi. Để chủ động phòng, chống dịch bệnh, hạn chế lây lan và giảm thiểu thiệt hại, Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công xã Mỏ Cày hướng dẫn như sau:
1. Nguyên nhân:
- Bệnh Viêm da nổi cục (VDNC) trâu, bò là bệnh truyền nhiễm do vi rút gây ra.
- Vi rút VDNC rất ổn định, tồn tại lâu ngoài môi trường, đặc biệt là ở dạng vảy khô; da phơi khô. Bị tiêu diệt ở nhiệt độ 550C trong 2 giờ, 650C trong 30 phút. Vi rút có thể tồn tại ở môi trường pH = 6,6 - 8,6 trong 5 ngày ở nhiệt độ 370C. Vi rút nhạy cảm với ánh sáng mặt trời nhưng trong điều kiện môi trường tối và ẩm ướt, ví dụ như chuồng trại bị ô nhiễm, vi rút có thể tồn tại trong nhiều tháng. Vi rút VDNC dễ bị tiêu diệt bằng các loại hóa chất tẩy rửa lipid (vì vi rút có vỏ bọc chứa lipid) như Iodine (pha loãng 1:33), Virkon (2%), Benkocid (0,5%) và vôi sống - CaO (vôi gặp nước có tỏa nhiệt)...
2. Đặc điểm dịch tễ:
- Động vật mẫn cảm: Trâu, bò mọi lứa tuổi, mọi giống đều mắc bệnh.
- Mùa phát bệnh: Bệnh thường xảy ra theo mùa, chủ yếu vào những tháng có thời tiết ấm, khi côn trùng hút máu hoạt động mạnh và phong phú nhất.
- Đường bài xuất vi rút ra môi trường: Vi rút bài xuất qua các nốt sần và vảy da rơi ra môi trường (chứa nhiều vi rút), theo dịch tiết như nước bọt, nước mắt, nước mũi và tinh dịch. Ở gia súc khỏi bệnh lâm sàng, vi rút có thể tồn tại đến 6 tháng, có thể bài thải hoặc thông qua các loại véc tơ làm lây lan dịch bệnh.
- Đường truyền lây: Theo FAO, vi rút xâm nhập vào cơ thể trâu bò bằng nhiều con đường như qua tiếp xúc trực tiếp như vận chuyển trâu, bò mang mầm bệnh, thức ăn, nước uống, sữa, tinh dịch, dùng chung kim tiêm và côn trùng, nhưng chủ yếu là qua côn trùng chân đốt hút máu như ruồi, muỗi, ve, mòng.
3. Triệu chứng:
- Thời gian ủ bệnh từ 4 – 14 ngày, trâu, bò bệnh thường xuất hiện các nốt sần có đường kính từ 2 – 5 cm, đặc biệt là ở da đầu, cổ, chân, bầu vú, cơ quan sinh dục,… Các nốt sần này có hình tròn, chắc và nhô cao trên da, mô dưới da và đôi khi cả các cơ bên dưới.
- Trường hợp nặng, bị nhiễm trùng kế phát: Sốt cao trên 41°C, bỏ ăn, gầy yếu; giảm khả năng tiết sữa rõ rệt ở gia súc đang cho con bú; viêm mũi, miệng, kết mạc mắt và tiết nhiều dịch; sưng hạch bạch huyết bề mặt (hạch trước vai, hạch trước đùi). Khớp chân và các bộ phận vùng thấp như yếm, ức, có thể bị sưng phù, khiến con vật không muốn di chuyển.
4. Chẩn đoán bệnh:
- Chẩn đoán lâm sàng dựa trên những biểu hiện như sốt và nổi cục đặc trưng trên da trâu, bò mắc bệnh.
- Lấy mẫu xét nghiệm: Các nốt sần và vảy da chứa lượng vi rút VDNC tương đối cao nên là bệnh phẩm ưu tiên, rồi đến dịch mũi, dịch probang hoặc máu được chống đông bằng chất EDTA nếu con bệnh không có nốt sần và vảy. Nếu trâu, bò bệnh chết chỉ cần lấy 5 g hạch bạch huyết trước vai hoặc trước đùi. Mẫu vảy, dịch tiết bảo quản trong môi trường nước muối sinh lý để gửi đi xét nghiệm.
5. Phòng bệnh:
- Tiêm phòng: Là biện pháp phòng bệnh hữu hiệu nhất. Đối tượng tiêm phòng là trâu, bò khỏe mạnh mọi lứa tuổi (hạn chế tiêm phòng cho trâu, bò 1 tuần trước và sau khi sinh).
- Vệ sinh, tiêu độc khử trùng môi trường chăn nuôi: Phát quang bụi rậm xung quanh, khơi thông cống rảnh, không để nước đọng trong khu vực chăn nuôi. Phun hóa chất tiêu độc khử trùng ít độc hại đối với người, vật nuôi, môi trường; có tính sát trùng nhanh, mạnh, kéo dài, hoạt phổ rộng, tiêu diệt được nhiều loại mầm bệnh, phun định kỳ 2 tuần/lần.
- Phòng, chống côn trùng hút máu: Nguyên tắc chung không để trâu, bò bị côn trùng hút máu. Có nhiều cách như xua đuổi, sử dụng lưới, phun hóa chất diệt côn trùng, ruồi muỗi được cấp phép lưu hành trên thị trường.
- Tăng cường sức đề kháng cho con vật bằng cách cung cấp thức ăn đảm bảo đủ chất dinh dưỡng và đủ nguồn nước sạch cho trâu, bò, bổ sung thêm vitamin, khoáng chất và men tiêu hóa để hỗ trợ tiêu hóa, tăng cường sức đề kháng cho vật nuôi.
6. Can thiệp khi phát hiện trâu bò có dấu hiệu mắc bệnh:
- Cách ly con vật bị bệnh ra khu vực riêng.
- Báo cáo cho chính quyền thôn và Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công xã;
- Tăng cường sức đề kháng: Cho ăn thêm thức ăn mềm, dễ tiêu như cháo, cám, cỏ mềm,... và các loại thức ăn bổ sung chứa nhiều vitamine, khoáng chất.
- Tùy theo triệu chứng từng ca bệnh dùng thuốc cụ thể như sau:
* Mức độ 1: Da nổi cục ít (vài cục), chưa lở loét, con vật không sốt, ăn uống bình thường thì chưa cần điều trị, chỉ cần áp dụng các biện pháp phòng bệnh như trên.
* Mức độ 2: Da nổi cục nhiều nhưng chưa lở loét, con vật không sốt, ăn uống bình thường chỉ sử dụng dung dịch Iodin 3-5% phun toàn thân ngày 2 lần (chai Iodine 1 lít bán ngoài thị trường thường là 10% khi pha thêm 2,3 lít nước nữa sẽ được 3,3 lít dung dịch 3% hoặc 1 lít nước nữa sẽ được 2 lít dung dịch 5%) và áp dụng các biện pháp phòng bệnh như trên.
* Mức độ 3: Da nổi cục nhiều, có một số cục vở loét, con vật không sốt, ăn uống bình thường thì ngoài việc sử dụng dung dịch Iodin 3-5% phun toàn thân còn dùng thêm thuốc Xanh Metylen + Kháng sinh như Vime-Blue, Drema – spray, Bio–Blue– spray xịt vào ổ loét ngày 2 lần và áp dụng các biện pháp phòng bệnh như trên.
* Mức độ 4: Da nổi cục nhiều, có một số nốt sần bị vở loét, con vật sốt, bỏ ăn thì ngoài việc can thiệp như mức độ 3 còn phải sử dụng thuốc hạ sốt, chống viêm như VIME- ABC, ANALGIN, Ketophen, Diclophenax...và kháng sinh kéo dài tiêm toàn thân như các dòng Amox LA, PenStrep LA, Ceftiofur,...Ngoài ra, nếu thở khó dùng thuốc thú y Bio-Bromhexine tiêm 1ml/10kg/2lần/ngày.
- Tiến hành xử lý đối với chất thải của trâu bò, thức ăn hoặc chất độn chuồng bị nhiễm bệnh hoặc có khả năng nhiễm bệnh. Khử trùng tiêu độc nghiêm ngặt đối với vật phẩm, phương tiện giao thông, khu vực để dụng cụ, nền chuồng… người, xe cộ và các thiết bị liên quan.
- Không mua bán, vận chuyển, giết mổ trâu bò mắc bệnh, nghi mắc bệnh, không vứt xác chết ra môi trường.
Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công xã Mỏ Cày bà đề nghị bà con chăn nuôi nuôi trâu, bò trên địa bàn xã thực hiện các quy định theo bản hướng dẫn này./.
