09/07/2026
❗️BỎ ÁN TỬ HÌNH ĐỐI VỚI TỘI THAM Ô, NHẬN HỐI LỘ: CẦN NHÌN NHẬN TRÊN CƠ SỞ CHÍNH SÁCH HÌNH SỰ, KHÔNG PHẢI SUY DIỄN ĐỘNG CƠ❗️
👉Gần đây, một số bài viết trên mạng xã hội cho rằng việc đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với tội tham ô, nhận hối lộ là “chính quyền tự tìm đường lui cho mình”. Đây là một nhận định mang tính suy diễn về động cơ lập pháp, chưa phản ánh đầy đủ bối cảnh xây dựng pháp luật cũng như xu hướng cải cách tư pháp.
💡Thứ nhất, đề xuất sửa đổi luật không đồng nghĩa với việc “giảm nhẹ để bao che”
Trong Nhà nước pháp quyền, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự là hoạt động lập pháp bình thường nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm và phù hợp với chính sách hình sự từng giai đoạn. Đề xuất bỏ án tử hình đối với một số tội danh không phải là hiện tượng cá biệt. Trước đây, Việt Nam đã nhiều lần sửa đổi Bộ luật Hình sự theo hướng thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với một số tội danh mà vẫn bảo đảm hiệu quả phòng, chống tội phạm. Do đó, việc quy kết rằng sửa luật chỉ nhằm “tự tìm đường lui” là một kết luận chủ quan, không dựa trên chứng cứ cụ thể.
💡Thứ hai, bỏ án tử hình không có nghĩa là bỏ xử lý nghiêm
Một số ý kiến tạo cảm giác rằng nếu không còn án tử hình thì người phạm tội tham nhũng sẽ chỉ “ngồi tù vài năm rồi hưởng tài sản”. Thực tế không phải như vậy. Ngay cả khi không áp dụng hình phạt tử hình, người phạm tội tham ô hoặc nhận hối lộ vẫn có thể phải chịu: tù có thời hạn rất nghiêm khắc hoặc tù chung thân theo quy định của Bộ luật Hình sự (tùy theo nội dung sửa đổi cuối cùng được Quốc hội thông qua); tịch thu tài sản; buộc bồi thường, khắc phục hậu quả; cấm đảm nhiệm chức vụ; xử lý tài sản do phạm tội mà có; các biện pháp tố tụng để kê biên, phong tỏa tài sản. Trong thực tiễn, khả năng thu hồi tài sản tham nhũng được xem là một trong những mục tiêu quan trọng của công tác phòng, chống tham nhũng.
💡Thứ ba, hiệu quả phòng, chống tham nhũng không chỉ phụ thuộc vào mức án cao nhất
Nhiều nghiên cứu và kinh nghiệm quốc tế cho thấy tính răn đe của pháp luật không chỉ nằm ở mức hình phạt cao nhất mà còn phụ thuộc vào: khả năng phát hiện tội phạm; tính kịp thời của điều tra; xác suất bị xử lý; khả năng thu hồi tài sản; tính minh bạch của bộ máy. Nếu việc phát hiện và xử lý hiệu quả thì tác dụng phòng ngừa thường lớn hơn việc chỉ tăng nặng hình phạt. Vì vậy, không thể khẳng định rằng giữ hay bỏ án tử hình sẽ tự động làm tham nhũng tăng hoặc giảm.
💡Thứ tư, lập luận “quan chức sửa luật để cứu mình” chưa có căn cứ.
Bài viết đặt ra chuỗi lập luận: Quan chức bị điều tra → Quan chức làm luật → Vì vậy sửa luật để tự cứu mình. Đây là một suy luận tuyến tính nhưng chưa chứng minh được mối quan hệ nhân quả. Theo Hiến pháp và pháp luật Việt Nam, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự phải trải qua nhiều bước: cơ quan soạn thảo nghiên cứu; lấy ý kiến các bộ, ngành; thẩm tra; thảo luận tại Quốc hội; biểu quyết công khai. Quá trình này có sự tham gia của nhiều chủ thể, không phải do một cá nhân hay một nhóm người đơn phương quyết định. Do đó, muốn khẳng định có động cơ “tự tìm đường lui” cần có chứng cứ cụ thể, thay vì chỉ dựa trên suy diễn.
Thứ năm, chống tham nhũng phải bảo đảm cả tính nghiêm minh và nguyên tắc nhân đạo Pháp luật hình sự hiện đại hướng tới cân bằng giữa: trừng trị nghiêm minh người phạm tội; bảo đảm quyền con người; khuyến khích khắc phục hậu quả; nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản. Đây cũng là lý do nhiều quốc gia lựa chọn không áp dụng hình phạt tử hình đối với tội phạm tham nhũng nhưng vẫn xử lý rất nghiêm bằng các chế tài khác. Điều đó không có nghĩa là coi nhẹ tham nhũng, mà là lựa chọn chính sách hình sự khác để đạt mục tiêu phòng ngừa và xử lý hiệu quả.
💡Thứ sáu, cần phân biệt giữa tranh luận chính sách và quy kết động cơ
Việc người dân bày tỏ quan điểm về nên hay không nên giữ án tử hình đối với tội tham ô, nhận hối lộ là quyền được bảo đảm theo pháp luật. Tuy nhiên, khi đưa ra nhận định như “chính quyền tự tìm đường lui cho mình”, cần có căn cứ chứng minh. Nếu không, đó chỉ là ý kiến suy diễn về động cơ, dễ tạo nhận thức một chiều và làm giảm chất lượng của cuộc tranh luận chính sách.
✅Đề xuất sửa đổi Bộ luật Hình sự là vấn đề lớn, cần được thảo luận dựa trên cơ sở khoa học, pháp lý và thực tiễn đấu tranh phòng, chống tham nhũng. Có thể có nhiều quan điểm khác nhau về việc nên giữ hay bỏ hình phạt tử hình đối với tội tham ô, nhận hối lộ. Tuy nhiên, việc đánh giá một chính sách cần dựa trên nội dung dự thảo, căn cứ lập pháp, hiệu quả thực tiễn và quy trình xây dựng pháp luật, thay vì suy diễn động cơ của cơ quan lập pháp hoặc quy kết rằng việc sửa đổi chỉ nhằm phục vụ lợi ích của một nhóm người. Một cuộc tranh luận chính sách có giá trị là cuộc tranh luận dựa trên chứng cứ, lập luận và pháp luật, không phải trên các giả định chưa được kiểm chứng.
Người ĐĂK PÉK.