27/06/2025
BẮT ĐẦU MỚI
Bắt đầu từ 1/7/2025, 34 tỉnh thành mới với 3.321 xã mới sẽ chính thức đi vào hoạt động và đánh dấu mốc trọng đại nhất của công cuộc đổi mới. Sắp xếp lại để tinh gọn hơn, để hiệu quả hơn, để tập trung nguồn lực hơn và hứa hẹn một tương lai vươn mình. Trong bối cảnh đó, con người cũng cần bắt nhịp nhanh, thích nghi nhanh để tạo nền tảng cho phát triển kinh tế và xã hội…
Hãy vượt qua trói buộc về khái niệm
Chính quyền địa phương hai cấp được hình thành chỉ trong một thời gian ngắn thực sự là một thành quả của những nỗ lực không ngừng nghỉ của rất nhiều cá nhân, tập thể. Bỏ bớt cấp trung gian để thông tin, chính sách, hành động trở nên trực tiếp hơn, có trọng tâm hơn chính là điều mà nhân dân mong đợi từ rất lâu. Tất nhiên, vẫn có những tranh luận nhưng phần lớn đều đồng thuận với bước chuyển mình. Và thực tế, nhiều tranh luận vẫn chỉ xoay quanh khái niệm trong khi điều mà cả xã hội kỳ vọng lại là hoạt động, là hiệu dụng và là bản chất của cải cách lớn lần này.
Ví dụ điển hình nhất của tranh luận về khái niệm chính là cấp hành chính thấp nhất nên gọi là xã hay là quận. Suy cho cùng, có gọi tên cấp hành chính ấy là gì đi nữa cũng không quan trọng bằng việc những công việc phục vụ nhân dân mà nó bao trùm. Một chính quyền cấp xã/phường sau đổi mới thực tế nắm giữ nhiều vai trò, trọng trách không khác một chính quyền cấp quận/huyện ngày xưa nhưng lại có mối quan hệ trực tiếp hơn với dân. Đó mới là điểm nhấn cần chú ý nhất và để điểm nhấn này tạo ra hiệu quả cao nhất, cán bộ chính là khâu quan trọng mang tính sống còn.
Nhưng trong công cuộc cải cách lớn lần này, điều Chính phủ cần quan tâm nhất nên là tính linh hoạt, tránh máy móc nhằm có thể tận dụng tối đa nguồn lực và tránh lãng phí nhất. Ví dụ như giáo dục chẳng hạn. Trước đây chúng ta có các cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục ở cấp quận/huyện được gọi tên là Phòng Giáo dục. Một phòng như vậy quản lý công tác giáo dục của một địa bàn lớn hơn với nhiều trường học hơn so với một xã/phường hiện nay (tính kể từ sau 1/7/2025). Vậy thì có nên quy ước mỗi xã/phường sẽ có một Phòng Giáo dục hay không? Thay vào đó, nên chăng quy hoạch theo khu vực địa lý với địa danh địa lý đã có bề dày lịch sử. Mỗi một khu vực địa lý ấy tồn tại một Phòng Giáo dục phụ trách toàn bộ công tác giáo dục của các xã nằm trong khu vực địa lý? Cách quy hoạch này có thể gắn với một số ngành tương tự về đặc thù. Chắc chắn, nó sẽ giúp thu gom nguồn nhân lực tốt hơn, tránh dàn trải và giảm được những phức tạp trong công tác sắp xếp lại tổ chức kéo theo sắp xếp lại đơn vị hành chính.
Tư duy quy hoạch này chính là cách để vượt qua rào cản khái niệm rất lý thuyết theo kiểu đã có hai cấp hành chính thì các cơ quan quản lý cũng nên đi theo cấp hành chính tương xứng. Nói nôm na, nếu phản biện rằng vì đã quy hoạch hành chính cấp thấp nhất là phường/xã thì các ban ngành cũng nên quy hoạch theo cấp hành chính tương đồng để tránh đẻ ra khâu trung gian, chúng ta đã tự trói mình trong khái niệm phường/xã mà xa rời bản chất là quản lý hai cấp. Với những ban ngành có đặc thù riêng và phù hợp, hai cấp quản lý hoàn toàn có thể là cấp sở tương ứng với tỉnh/thành và cấp phòng tương ứng với một khu vực địa lý mà năng lực cấp ấy có thể đảm nhiệm. Và bản chất hai cấp quản lý đồng thời bản chất “trực tiếp với dân nhất” cũng hoàn toàn vẫn được đảm bảo.
Chính việc vượt qua trói buộc khái niệm và đi sâu vào bản chất này sẽ bộc lộ được sức mạnh lớn nhất của cuộc cải cách lần này. Thêm vào đó, nó có thể đảm bảo được sự hài lòng của những người dân vốn giàu cảm xúc hoài niệm khi các khu vực vẫn gợi nhớ lại các địa danh cũ đã gắn bó với họ từ khi mới sinh ra. Ví dụ như ở Hà Nội chẳng hạn, sau khi sắp xếp lại sẽ có 126 đơn vị cấp xã/phường. Mọi hoạt động hành chính sẽ căn cứ theo quy hoạch xã/phường mới này nhưng ở một số hoạt động xã hội khác, chẳng hạn như văn hóa, thể thao, người dân lại có thể sinh hoạt theo khu vực cũ như Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đông Anh… khi mà cấp quản lý thấp nhất của lĩnh vực ấy là cấp bao trùm theo khu vực địa lý thay vì rạch ròi về tận từng phường/xã.
Thêm vào đó là câu chuyện nhân sự. Giả sử mỗi phường/xã mới ở Hà Nội sẽ đều có một Phòng Văn hóa - Thể thao trực thuộc Sở Văn hóa - Thể thao chẳng hạn, tổng số 126 phường/xã sẽ cần ít nhất khoảng 300 nhân viên. Nhưng nếu như tổ chức Phòng Văn hóa - Thể thao phụ trách theo các khu vực gồm nhiều phường/xã liền kề nhau, Hà Nội có thể chỉ cần 10-15 phòng Văn hóa - Thể thao như thế với tổng số nhân sự điều hành chỉ lên tới 150-200 người là cùng. Rõ ràng, hệ thống sẽ bớt cồng kềnh hơn, ngân sách sẽ đỡ phình to hơn giúp có thể sử dụng những cá nhân có năng lực nhất, có trách nhiệm nhất.
Điều quan trọng khác nữa phải là sự thống nhất số hóa của các ngành nghề căn cứ theo quy định của nhà nước và các kết quả đã có của công cuộc chuyển đổi số. Một ví dụ phổ biến hiện nay là chuyện chứng nhận cư trú. Khi mà VNeID đã được sử dụng phổ cập đến mức độ ví giấy tờ điện tử này đã thay thế hoàn toàn các giấy tờ thể lý khi qua cổng an ninh sân bay, khi đăng ký các thủ tục ở cơ quan Công an cấp phường/xã… thì không hiểu sao rất nhiều trường học công lập vẫn yêu cầu phụ huynh học sinh phải nộp bản chứng nhận bằng bản in có đóng dấu của cơ quan chức năng? Đây là một đòi hỏi dư thừa, máy móc nếu không nói là đi ngược lại với chính sách mà nhà nước đã đưa ra.
Chính sự thống nhất số hóa này sẽ khiến dịch vụ công nhanh gọn hơn, việc tiếp xúc với công dân ở các cơ quan quản lý nhà nước cấp cơ sở trở nên tiện lợi hơn, bớt cảm giác phiền phức hơn. Nền tảng đã có sẵn, hành lang đã được mở ra, vấn đề chỉ nằm ở chỗ quán tính bấy lâu đã ngăn cản một số nhỏ những lĩnh vực vẫn lười chưa chịu bước chân vào hành lang ấy và tạo ra cảm giác tiêu cực khi người dân cần một dịch vụ công nào đó.
Sắp xếp lại để tạo ra một bộ khung từ đó trở thành tiêu chuẩn cho hành động. Nhưng cơ bản nhất vẫn phải là con người có chịu bắt kịp, có chịu thích nghi, có chịu bước ra ngoài vùng quán tính cũ và dám gỡ bỏ các trói buộc mang tính khái niệm để hành động hay không mà thôi. Và với người dân, hành động mới là thứ thiết thực nhất và thuyết phục nhất.
Linh hoạt và năng động là điều rất cần lúc này. Đảng và Chính phủ đã nỗ lực tăng tốc suốt thời gian qua. Vậy thì cán bộ, công chức, viên chức tại sao lại có thể cho phép mình trì hoãn thêm nữa khi chậm một ngày có thể để lại khó khăn trong tương lai trong nhiều ngày./.
CAND
