27/05/2016
Tôi không sinh ra và lớn lên ở miền trung nắng gió, nhưng cái nghĩa tình của con người nơi đây thì kể sao cho hết. 4 năm học với bao kỷ niệm của thời sinh viên, cùng bạn bè học tập, vui chơi, đùa ca và thưởng thức bao món ăn dân dã của vùng đất miền trung. Một trong những món ăn gắn liền với thời sinh viên chúng tôi, là xu xoa.
alt
Xu xoa – món ăn dân dã của người miền trung
Xu xoa là một món ăn rất phổ biển của người dân miền trung khi mùa khô về. Lúc này, những cơn gió Lào bỏng rát làm cho mọi người thật khó chụi, nhất là lũ sinh viên chúng tôi, sống trong những phòng trọ thấp và khá kín nên ai cũng mong tìm một chỗ trú chân để tránh nắng, nhưng trên những đường nhỏ vẫn thấp thoáng hình ảnh nhưng chị với quanh ngánh bán xu xoa mang cái ngọt mát đến cho mọi người.
Không hiểu xu xoa có từ bao giờ và cũng chẳng rõ tại sao cái loại thạch nâu nâu này có tên là xu xoa chỉ biết rằng, xu xoa được làm từ rau câu – thứ rau mọc nhiều ở vùng nước mặn hay nước lợ. Chỉ một bụi nhỏ, trong vòng dăm ba tháng có thể lan rộng thành một vùng rau câu có màu nâu nhạt trải dài. Từ tháng giêng đến tháng 7 âm lịch là mùa hái rau câu. Mỗi sáng sớm hay chiều về, khi thủy triều rút, rau câu bám trên mặt bùn nơi vùng nước lợ hoặc trên những bãi đá xứ biển, đây là lúc người ta mang gùi đi cào rau câu.
Xu xoa phải ăn bát với đường thắng vàng mới đúng chất
Dụng cụ để cào rau câu là một miếng sắt mỏng vừa tay cầm, bẻ cong một đầu, đầu kia làm cán. Rau câu hái về, loại bỏ những loại rong tảo khác lẫn vào, rửa sạch đất cát, đem ngâm nước nhiều lần, phơi nắng cho khô để dùng dần hoặc bán tại các chợ. Người dân quê tôi thường dùng rau câu để nấu cháo với một ít gạo, vài củ khoai, giúp xua tan mỏi mệt. Rau câu trộn là món khoái khẩu của dân nhậu xứ biển, phổ biến hơn cả là rau câu nấu xu xoa.
Theo các chị thường bán xu xoa cho chúng tôi trong suốt bốn năm học thì công đoạn để làm ra xu xoa rất cầu kỳ. Rau câu trước khi đem nấu phải ngâm nước lã một ngày cho nở ra và nhả hết các chất bẩn. Đến khi nấu, người ta nhỏ vài giọt chanh cho rau câu nhanh mềm và dễ đông cứng. Khi rau câu chín nhừ vớt ra, cho vào chiếc bao vải lọc lấy nước. Vài giờ sau, nước rau câu đông đặc lại, có màu trắng đục. Xu xoa bỏ vào thau nước ăn dần hay cho vào vại sành để gánh đi bán. Chỉ khi nào dùng, mới cắt ra từng khối nhỏ hình chữ nhật hay hình vuông.
Xu xoa ăn với đường bát mới đúng điệu, mà đường ở đây phải là đường thắng tới vừa dẻo, người ta vắt vào một ít nước cốt chanh, thêm một nhúm gừng giã nhỏ. Hương thơm cay cay của đường và gừng pha lẫn hương vị biển khiến người thưởng thức không khỏi nao nao, thòm thèm... Thế mới hiểu tại sao có câu nói vui:
"Xu xoa ít vốn nhiều lời
Anh về bỏ vợ, cưới người xa xa!"
