02/09/2026
Nghỉ Lễ rảnh rang, ngồi nghiên cứu về Ai và nhận ra AI đang thay đổi “bộ kỹ năng” của người lao động
Báo cáo mới của ILO công bố ngày 13/8/2026, Changing landscape of skills in the age of AI, cho thấy AI đang làm thay đổi cách người lao động sử dụng các nhóm kỹ năng lớn: nhận thức, xã hội/cảm xúc và kỹ thuật/số. Điểm quan trọng là nhu cầu không chỉ tăng đối với kỹ năng AI mà còn tăng với tư duy bậc cao, kỹ năng xã hội/cảm xúc, khả năng thích ứng, resilience và human agency - năng lực chủ động của con người.
Ngày 26–27/8, ILO tiếp tục tổ chức đối thoại chính sách ASEAN–Trung Quốc về AI và thị trường lao động. Cách đặt vấn đề của ILO khá cân bằng: AI có thể nâng năng suất và tạo cơ hội, nhưng chính sách phải cùng lúc chú trọng kỹ năng, dịch vụ việc làm, đào tạo nghề, doanh nghiệp nhỏ và giảm bất bình đẳng.
Dạo gần đây truyền thông hay nói về thất nghiệp ở lứa tuổi U35+, rằng AI sẽ thay thế hàng triệu việc làm, nhiều nghề sẽ biến mất, người lao động trung niên ngày càng khó cạnh tranh... Từ trải nghiệm của mình, mình thấy một người 35–40 tuổi không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm tích lũy trong 15 năm trước; giá trị của kinh nghiệm vẫn còn nhưng phải được kết hợp với khả năng học mới, chứ không chỉ áp lực từ AI.
Một brief của ILO về ASEAN công bố tháng 7/2026 kết luận rằng chưa có bằng chứng về sự gián đoạn việc làm trên diện rộng do GenAI tại ASEAN. Các nghề có mức độ phơi nhiễm AI cao vẫn đang tăng việc làm, dù đã xuất hiện một số tín hiệu yếu hơn ở nhóm lao động trẻ trong một số công việc đầu vào.
Riêng Việt Nam, ILO ước tính khoảng 11,5 triệu lao động, tương đương khoảng 1/5 lực lượng lao động, làm trong những nghề có nhiệm vụ có khả năng chịu tác động của GenAI. Nhưng chỉ khoảng 1 triệu người nằm trong nhóm công việc vừa rất dễ bị AI tác động vừa có nhiệm vụ tiêu chuẩn hóa cao; ILO đánh giá kịch bản có khả năng hơn là công việc bị biến đổi, chứ không phải bị xóa sổ hoàn toàn.
Đây cũng là một câu chuyện của giáo dục. Không chỉ giáo dục trẻ em. Một đứa trẻ cần học cách đọc, viết, tư duy, giao tiếp, giải quyết vấn đề, thích ứng và tự học. Một người 40 tuổi cũng vậy.
Chỉ khác là bài toán của người 40 tuổi cấp thiết hơn, bởi chúng ta vừa phải làm việc, chăm sóc gia đình, kiếm sống, vừa phải tìm cách cập nhật chính mình giữa một thế giới đang thay đổi rất nhanh.
Có lẽ vì thế, học tập suốt đời không còn là một câu nói hay ho về giáo dục.
Nó đang dần trở thành một năng lực để mỗi người có thể tiếp tục sống và làm việc trong một thế giới mà nghề nghiệp của hôm nay chưa chắc sẽ còn nguyên hình dạng vào 5 hay 10 năm nữa.
Và nếu nghĩ xa hơn một chút về những đứa trẻ của chúng ta, có lẽ câu hỏi quan trọng cũng không còn chỉ là: “Sau này con sẽ làm nghề gì?”
Mà là: “Con cần trở thành một người như thế nào để dù nghề nghiệp thay đổi, con vẫn có thể học lại, thích ứng và tìm được con đường của mình?”