13/09/2026
KHI HỆ THỐNG TỐ TỤNG "SỢ SAI" HƠN "SỢ OAN"?
Để giải mã nguyên nhân tại sao một vụ án có nhiều dấu hiệu "hình sự hóa quan hệ dân sự" đã kéo dài tới 13 năm như vụ cô Nguyễn Thị Bình vẫn bị cơ quan tố tụng (Viện Kiểm sát, Tòa án sơ thẩm) cố chấp tìm cách kết tội.
Tôi xin đưa ra một số phán đoán cá nhân dựa trên tâm lý chung của không ít cán bộ ngành tòa án và thực trạng hệ thống tố tụng tại Việt Nam.
𝐓𝐚̂𝐦 𝐥𝐲́ "𝐬𝐨̛̣ 𝐬𝐚𝐢, 𝐬𝐨̛̣ 𝐜𝐡𝐢̣𝐮 𝐭𝐫𝐚́𝐜𝐡 𝐧𝐡𝐢𝐞̣̂𝐦" 𝐯𝐚̀ 𝐜𝐚̆𝐧 𝐛𝐞̣̂𝐧𝐡 𝐭𝐡𝐚̀𝐧𝐡 𝐭𝐢́𝐜𝐡
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất trong các vụ án kéo dài (án đọng) ở nước ta.
Trong trường hợp này, nếu Tòa án cấp phúc thẩm tuyên cô Bình vô tội, điều đó đồng nghĩa với việc toàn bộ hệ thống cơ quan tố tụng cấp sơ thẩm (Cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát, Tòa án quận) trong suốt 13 năm qua đã phạm sai lầm nghiêm trọng.
Điều đó sẽ gây hậu quả pháp lý trực tiếp đối với hệ thống cán bộ xét xử: việc tuyên vô tội bắt buộc phải đi kèm nghĩa vụ xin lỗi công khai và bồi thường oan sai theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Đồng thời, những điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán từng thụ lý vụ án sẽ bị xem xét kỷ luật, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh mệnh chính trị và sự nghiệp của họ.
Do đó, họ có xu hướng "lao theo lao", tìm mọi cách bám víu vào các lỗi nhỏ để kết một tội danh nào đó (dù nhẹ) nhằm hợp thức hóa quá trình giam giữ, điều tra trước đó, thay vì dũng cảm thừa nhận sai lầm.
𝐊𝐲̃ 𝐭𝐡𝐮𝐚̣̂𝐭 "𝐡𝐮̉𝐲 𝐚́𝐧 đ𝐢𝐞̂̀𝐮 𝐭𝐫𝐚 𝐥𝐚̣𝐢" – 𝐂𝐡𝐢𝐞̂𝐮 𝐭𝐡𝐮̛́𝐜 𝐡𝐨𝐚̃𝐧 𝐛𝐢𝐧𝐡
Để cố cứu vãn tình thế, họ buộc phải chọn giải pháp "hủy án điều tra lại" – thực chất là một cách "hoãn binh".
Trong trường hợp cụ thể này, việc Viện Kiểm sát đề xuất hủy án sơ thẩm để điều tra lại là cách sử dụng kỹ thuật tố tụng nhằm né tránh việc phải ra phán quyết ngay lập tức, từ đó đẩy trách nhiệm quay lại cho Cơ quan điều tra cấp sơ thẩm.
Và như vậy, trong thời gian điều tra lại, họ có thể tìm kiếm một giải pháp "êm đẹp" hơn (ví dụ: chờ hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, hoặc tìm cách miễn trách nhiệm hình sự do chuyển biến tình hình) để vụ án tự đóng lại mà không ai bị coi là làm oan người vô tội.
Đ𝐚́𝐧𝐡 𝐭𝐫𝐚́𝐨 𝐤𝐡𝐚́𝐢 𝐧𝐢𝐞̣̂𝐦 𝐠𝐢𝐮̛̃𝐚 𝐥𝐨̂̃𝐢 𝐡𝐚̀𝐧𝐡 𝐜𝐡𝐢́𝐧𝐡 𝐯𝐚̀ 𝐭𝐨̣̂𝐢 𝐩𝐡𝐚̣𝐦 𝐡𝐢̀𝐧𝐡 𝐬𝐮̛̣
Để "hòa mù" dư luận, họ đã nhập nhèm giữa lỗi hành chính và tội phạm hình sự.
Với lối tư duy cũ của một bộ phận cán bộ tố tụng, ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm hình sự rất mong manh và họ nghĩ mình có thể lợi dụng điều đó.
Cụ thể ở đây, việc dạy thêm khối 6 (sai quy định Thông tư 17) và trích lập 30% quỹ để chi tiêu nội bộ chưa chuẩn chỉnh vốn là các vi phạm về quản lý hành chính và tài chính công.
Tuy nhiên, họ cố tình quy chụp bằng được các hành vi này vào yếu tố "vụ lợi" hoặc "động cơ cá nhân" (dù chỉ là mua hoa, đồ lễ thắp hương) để cấu thành tội danh theo Điều 356 Bộ luật Hình sự.
Đây là chiêu trò "hình sự hóa" cực đoan, cố tình nâng quan điểm để đạt mục đích kết tội.
𝐒𝐮̛́𝐜 𝐞́𝐩 𝐭𝐮̛̀ đ𝐨̛𝐧 𝐭𝐡𝐮̛ 𝐤𝐡𝐢𝐞̂́𝐮 𝐧𝐚̣𝐢 𝐤𝐞́𝐨 𝐝𝐚̀𝐢
Một vấn đề nữa đến trực tiếp từ người tố cáo, tạo áp lực dư luận và hành chính.
Sự "lỳ lợm" của người tố cáo (bà Hằng) tạo ra một áp lực không nhỏ lên cơ quan điều tra. Khi một vụ việc bị khiếu nại, tố cáo liên tục vượt cấp lên các cơ quan trung ương trong nhiều năm, cơ quan tố tụng địa phương rơi vào thế "phải giải quyết triệt để".
Để chứng minh với cấp trên rằng mình không bỏ lọt tội phạm và đã xử lý nghiêm túc đơn thư của công dân, họ chọn giải pháp an toàn cho bản thân là khởi tố và xét xử, thay vì đình chỉ vụ án vì không đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
𝐕𝐮̀𝐧𝐠 𝐱𝐚́𝐦 𝐭𝐮̛̀ 𝐡𝐞̣̂ 𝐭𝐡𝐨̂́𝐧𝐠 𝐯𝐚̆𝐧 𝐛𝐚̉𝐧 𝐩𝐡𝐚́𝐩 𝐥𝐮𝐚̣̂𝐭 𝐜𝐡𝐨̂̀𝐧𝐠 𝐜𝐡𝐞́𝐨
Hệ thống văn bản hướng dẫn thu chi trong ngành giáo dục thời kỳ đó (cách đây mười mấy năm) rất chồng chéo.
Khi Quyết định 22 của UBND TP. Hà Nội bị bãi bỏ vì trái luật, cơ quan tố tụng bị mất đi "thước đo" cốt lõi.
Tuy nhiên, thay vì đình chỉ vụ án do căn cứ pháp lý thay đổi, họ lại rơi vào vùng xám của luật pháp - nơi họ cố tình giải thích luật theo hướng có lợi cho việc kết tội để bảo vệ quan điểm ban đầu của mình.
𝐊𝐞̂́𝐭 𝐥𝐮𝐚̣̂𝐧
theo góc nhìn của riêng tôi, việc cố tình tìm cách kết tội cô Hiệu trưởng trong trường hợp này không xuất phát từ sự nghiêm minh của pháp luật, mà chủ yếu xuất phát từ động cơ đen tối tự bảo vệ lợi ích cục bộ của hệ thống tố tụng.
Khi một vụ án đã đi quá xa và kéo dài quá lâu, hệ thống cục bộ này có xu hướng nghiền nát cá nhân để tự bảo vệ sự "đúng đắn" của chính nó.
*𝑋𝑖𝑛 𝑛ℎ𝑎̆́𝑐 𝑙𝑎̣𝑖, 𝑛ℎ𝑢̛̃𝑛𝑔 𝑦́ 𝑘𝑖𝑒̂́𝑛 𝑡𝑟𝑒̂𝑛 đ𝑎̂𝑦 ℎ𝑜𝑎̀𝑛 𝑡𝑜𝑎̀𝑛 𝑙𝑎̀ 𝑠𝑢𝑦 𝑙𝑢𝑎̣̂𝑛, 𝑙𝑎̣̂𝑝 𝑙𝑢𝑎̣̂𝑛 𝑣𝑎̀ 𝑘𝑒̂́𝑡 𝑙𝑢𝑎̣̂𝑛 𝑑𝑢̛𝑜̛́𝑖 𝑔𝑜́𝑐 𝑛ℎ𝑖̀𝑛 𝑐ℎ𝑢̉ 𝑞𝑢𝑎𝑛 𝑐𝑢̉𝑎 𝑟𝑖𝑒̂𝑛𝑔 𝑡𝑜̂𝑖 - 𝐷𝑢̀ 𝑚𝑢𝑜̂́𝑛 ℎ𝑎𝑦 𝑘ℎ𝑜̂𝑛𝑔, 𝑘𝑒̂́𝑡 𝑙𝑢𝑎̣̂𝑛 𝑐𝑢𝑜̂́𝑖 𝑐𝑢̀𝑛𝑔 𝑣𝑎̂̃𝑛 𝑡ℎ𝑢𝑜̣̂𝑐 𝑣𝑒̂̀ 𝐻𝑜̣̂𝑖 đ𝑜̂̀𝑛𝑔 𝑥𝑒́𝑡 𝑥𝑢̛̉ 𝑣𝑎̀ 𝑝ℎ𝑎́𝑛 𝑞𝑢𝑦𝑒̂́𝑡 𝑡ℎ𝑢̛𝑜̛̣𝑛𝑔 𝑡𝑜̂𝑛 𝑝ℎ𝑎́𝑝 𝑙𝑢𝑎̣̂𝑡 𝑐𝑢̉𝑎 𝑇𝑜̀𝑎 𝑎́𝑛. *
𝑻𝒓𝒖̛𝒐̛𝒏𝒈 𝑸𝒖𝒐̂́𝒄 𝑪𝒖̛𝒐̛̀𝒏𝒈
