17/08/2026
Gìn giữ mạch nguồn tín ngưỡng: Giao lưu Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ và Tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na tại Am Chúa
Hướng tới kỷ niệm 10 năm UNESCO ghi danh Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (2016–2026), chương trình giao lưu Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt và Tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na sẽ diễn ra trong hai ngày tại Di tích Am Chúa – Núi Đại An, xã Diên Điền, tỉnh Khánh Hòa. Đây không chỉ là dịp hội tụ của các thanh đồng, đạo quan đến từ ba miền mà còn mở ra không gian kết nối, đối thoại và lan tỏa những giá trị văn hóa tâm linh đặc sắc của cộng đồng người Việt.
Trong đời sống văn hóa của người Việt, tín ngưỡng thờ Mẫu là một hệ thống thực hành tâm linh giàu tính bản địa, phản ánh quan niệm về tự nhiên, con người, quê hương và lòng biết ơn đối với những lực lượng được cộng đồng tôn kính, phụng thờ.
Ở miền Bắc, Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được hình thành, trao truyền và phát triển qua nhiều thế hệ, gắn với hệ thống điện thần Tam phủ, Tứ phủ, cùng các nghi lễ, âm nhạc, trang phục, múa thiêng và nghệ thuật trình diễn trong thực hành hầu đồng. Năm 2016, UNESCO ghi danh Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, ghi nhận những giá trị văn hóa đặc sắc được cộng đồng thực hành và trao truyền.
Trong khi đó, tại miền Trung và đặc biệt ở vùng đất Khánh Hòa, tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na lại mang những sắc thái riêng, gắn với lịch sử vùng đất, quá trình giao lưu văn hóa Việt - Chăm và sự tiếp biến tín ngưỡng qua nhiều thế hệ.
Chính sự đa dạng nhưng có những điểm tương đồng trong đời sống tín ngưỡng thờ Mẫu đã tạo nên nền tảng để các cộng đồng thực hành văn hóa có thể gặp gỡ, giao lưu và nhận diện những giá trị chung trong một không gian văn hóa rộng lớn của Việt Nam.
Được lựa chọn làm địa điểm tổ chức chương trình, Di tích Am Chúa – Núi Đại An là một không gian văn hóa tâm linh có vị trí đặc biệt trong đời sống tín ngưỡng của cộng đồng tại Khánh Hòa.
Không gian núi Đại An cùng Am Chúa không chỉ mang giá trị về lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng mà còn là nơi lưu giữ những ký ức cộng đồng về Thánh Mẫu Thiên Y A Na. Đây cũng là một trong những địa điểm quan trọng trong đời sống tín ngưỡng thờ Mẫu của người dân địa phương.
Việc tổ chức một chương trình giao lưu giữa thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt và tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na tại Am Chúa vì thế mang ý nghĩa đặc biệt. Đó là cuộc gặp gỡ giữa những cộng đồng có truyền thống thực hành tín ngưỡng, cùng chia sẻ một nền tảng văn hóa coi trọng hình tượng Mẫu, người Mẹ và những giá trị thiêng liêng gắn với sự che chở, bao dung, sinh thành và bảo trợ con người.
Từ không gian linh thiêng của Am Chúa, những giá trị văn hóa ấy được đặt trong một cuộc gặp gỡ rộng hơn, nơi các thanh đồng, đạo quan và những người thực hành tín ngưỡng từ nhiều vùng miền cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và góp phần làm rõ hơn diện mạo đa dạng của tín ngưỡng thờ Mẫu trong đời sống đương đại.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, di sản văn hóa phi vật thể chỉ thực sự có sức sống khi tiếp tục được cộng đồng thực hành, trao truyền và sáng tạo phù hợp với đời sống đương đại. Vì vậy, những cuộc gặp gỡ giữa các cộng đồng thực hành có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố mối liên kết giữa chủ thể di sản với chính di sản của mình.
Năm 2026 đánh dấu tròn 10 năm Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được UNESCO ghi danh. Một thập niên nhìn lại cũng là thời điểm để cộng đồng cùng suy ngẫm về câu chuyện bảo vệ và phát huy giá trị di sản.
Danh hiệu quốc tế không phải là điểm kết thúc của hành trình bảo tồn. Ngược lại, đó là sự ghi nhận đồng thời đặt ra trách nhiệm lớn hơn đối với cộng đồng, các nhà nghiên cứu, cơ quan quản lý văn hóa và những người trực tiếp thực hành di sản.
Bảo tồn tín ngưỡng thờ Mẫu không đơn thuần là bảo tồn một nghi lễ. Đó còn là bảo tồn cả một hệ thống tri thức dân gian, nghệ thuật trình diễn, âm nhạc, trang phục, ngôn ngữ biểu đạt, tập quán cộng đồng, không gian văn hóa và những chuẩn mực ứng xử được hình thành trong quá trình thực hành.
Trong quá trình ấy, việc phân biệt giữa bảo tồn giá trị và thương mại hóa di sản cũng trở nên cần thiết. Khi di sản bước vào đời sống hiện đại, việc quảng bá và phát huy là cần thiết, nhưng phải đặt cộng đồng chủ thể và tính chân thực của thực hành văn hóa ở vị trí trung tâm.
Một chương trình giao lưu có ý nghĩa vì thế không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu những nghi lễ đẹp mắt, mà cần giúp công chúng hiểu được tầng sâu văn hóa phía sau mỗi nghi thức: vì sao cộng đồng thực hành, những giá trị nào được trao truyền và di sản có ý nghĩa như thế nào đối với đời sống tinh thần của con người hôm nay.
Gìn giữ để không mai một; kết nối để cùng hiểu và cùng trân trọng; lan tỏa để cộng đồng nhận diện giá trị; phát huy để di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại.
Đó cũng chính là ý nghĩa mà chương trình giao lưu Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt và Tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na hướng tới trong dấu mốc đặc biệt của năm 2026: Gìn giữ – Kết nối – Lan tỏa – Phát huy giá trị di sản văn hóa tâm linh Việt Nam.
