22/09/2018
Lời thú tội của một sát thủ kinh tế
"Những kẻ sát thủ kinh tế", John Perkins viết: "là những chuyên gia được trả lương hậu hĩnh để đi khắp thế giới và lừa đảo các nước trên toàn thế giới hàng tỷ đô la.
Cuốn “Confessions of an Economic Hit Man” (Nxb Penguin, New York) của John Perkins đã có thời gian trở nên một “hiện tượng” ở Mỹ (và lan ra nhiều nước khác). Dù tác giả là một người trước đây hầu như không tên tuổi, và cuốn sách không được một tờ báo lớn nào nói đến (mãi đến gần đây), nó đã leo lên hàng thứ sáu (vào đầu tháng 3/2006) trong danh sách các quyển bán chạy nhất. Cuốn sách cũng đang được nhiều đại học khuyến khích sinh viên đọc, và nghe đâu Hollywood cũng sẽ quay thành phim với tài tử Harrison Ford thủ vai chính.
https://kilopad.com/kinh-te-quoc-te-c171/doc-sach-truc-tuyen-loi-thu-toi-cua-mot-sat-thu-kinh-te-b1968
Tóm tắt, đây là “hồi kí” của một nhân vật tên John Perkins, tự xưng đã từng làm “sát thủ kinh tế”. “Sát thủ kinh tế”, theo lời Perkins, là người được giới đại doanh thương Mỹ gởi sang các quốc gia đang phát triển để thực hiện những mưu đồ kinh tế cực kì hắc ám nhằm phục vụ quyền lợi của giới này, và gián tiếp là của nước Mỹ. Cuốn sách là “tự thú” của Perkins về những “tội phạm” mà ông ta khai là đã làm trong thập niên 1970.
Tác giả kể: sau khi tốt nghiệp đại học, ông ta được một công ti tư vấn ở Boston (Mỹ) tuyển mộ làm chuyên viên kinh tế với hai nhiệm vụ. Đầu tiên, ông sẽ được gởi sang một quốc gia đang phát triển để biện minh (thường là dối trá) những dự án cơ sở hạ tầng (như xa lộ, đê đập, mạng điện, vv) cách nào để các quốc gia này vay được tiền của các tổ chức và ngân hàng quốc tế và, cùng lúc, giúp các đại công ti Mỹ (như Bechtel, Halliburton) “trúng thầu”. Sau đó, “sát thủ kinh tế” Perkins phải làm thế nào để các quốc gia ấy … phá sản, không trả được nợ. Khi đã sa vào hoàn cảnh ấy, các nước này phải nghe lời chủ nợ, trở thành một “đàn em” dễ bảo của Mỹ, cho Mỹ khai thác dầu hoả và các tài nguyên thiên nhiên khác, lập căn cứ quân sự, hoặc ít nhất thì cũng bỏ phiếu theo Mỹ ở Liên Hợp Quốc.
Sự nghiệp của Perkins bắt đầu ở Indonesia năm 1971 với nhiệm vụ lập một dự án mạng điện cho đảo Java, Ông ta nhận lệnh đưa ra những dự báo kinh tế cực kì lạc quan để USAID (cơ quan viện trợ kinh tế của Mỹ) và các ngân hàng quốc tế có thể cho chính phủ Indonesia vay tiền. Tất nhiên, dự án ấy sẽ thất bại (hoặc không nhiều lợi ích như dự báo), Indonesia không thể trả nợ, và sa vào cái “còng” của Mỹ.
Chu toàn tốt đẹp sứ mạng ở Indonesia, năm 1972 Perkins được gởi sang Panama. Làm “cố vấn” cho “kế hoạch phát triển toàn bộ” của nước này, Perkins được sếp ra lệnh đề nghị một loạt dự án không thực tế, ngụy tạo các con số, tưởng tượng một tương lai sáng ngời cho Panama để Ngân Hàng Thế Giới đầu tư hàng tỉ đô la vào cơ sở hạ tầng ở nước này. Perkins cũng không quên gài vào những hợp đồng cho vay một số điều kiện mà chỉ các công ti Mỹ mới thoả mản được. Thâm độc hơn, vì chính phủ Panama lúc ấy có thái độ “kình” Mỹ, cụ thể là muốn Mỹ trả lại kênh Panama, Perkins được chỉ thị phải làm sao để các nhà lãnh đạo nước này “nhu mì” hơn đối với Mỹ.
Song có lẽ “thành tích” rực rỡ nhất của Perkins là ở A-rập Xê-út, nơi Perkins “hạ cánh” năm 1974. Như mấy lần trước, ở đây Perkins cũng được lệnh thổi phồng dự báo tăng trưởng để biện minh cho các món vay và các khế ước với các công ti Mỹ. Quan trọng hơn, Perkins khai rằng, để tránh tái diễn cuộc khủng hoảng dầu hoả như vào những năm 1970, ông ta được lệnh thuyết phục chính phủ Xê-út
không để dầu hoả chảy vào Mỹ bị gián đoạn, ở một giá “phải chăng”,
dùng tiền bán dầu hoả để mua ngân khố phiếu của Mỹ,
rồi lại dùng tiền lãi để thuê các tập đoàn kinh doanh của Mỹ “hiện đại hoá” A-rập Xê-út theo kiểu tây phương.
Perkins khoe rằng ông đã biến A-rập Xê-út thành “con bò sữa có thể vắt đến ngày về hưu” cho ông và các sếp của ông, và tự đắc là “Bộ Ngân Khố Mỹ thuê chúng tôi, trả lương chúng tôi với tiền của A-rập Xê-út, để xây dựng cơ sở hạ tầng ở đó, thậm chí nhiều thành phố của họ là hoàn toàn do chúng tôi xây dựng”.
Sau vài chuyến công tác nữa ở Iran và Colombia, Perkins giải nghệ “sát thủ” năm 1980. Bị “lương tâm cắn rứt” từ đó đến nay, ông ta viết cuốn này (dù bị cản trở nhiều lần, ông ta nói).
♦ ♦ ♦
Phải nhìn nhận rằng “Thú tội của một sát thủ kinh tế” quả hấp dẫn như truyện gián điệp: những cái chết bí ẩn, những buổi trưa làm tình vụng trộm, những thành phố nhiệt đới có vẻ kì bí đối với người phương tây, những cuộc trốn thoát trong đường tơ kẽ tóc. Tuy nhiên, đọc kĩ, có nhiều điều không ổn về tác phẩm lẫn tác giả này.
Trước hết, ai biết chút ít về thời cuộc, về chính trị thế giới, và không quá ngây thơ, hẳn sẽ không lấy làm lạ về những xì-căng-đan mà Perkins kể lại. Có ai lạ gì chuyện các nhà lãnh đạo những nước nhỏ, đang phát triển (và đôi khi của vài quốc gia đã phát triển) bị nước ngoài mua chuộc (bằng tiền hoặc bằng s*x), bắt chẹt, hăm doạ, v.v. Thậm chí, áp lực này khai diễn một cách chánh thức, công khai, ngay trong những cuộc gặp giữa các nhà lãnh đạo, bị báo chí phanh phui hà rằm, lắm khi còn để lại dấu vết trong các hiệp ước thương mại. Đó là những chuyện “thường ngày ở huyện”. Có đại diện (thương mại, ngoại giao, quân sự..) nào của Mỹ (và hầu hết mọi nước khác) từ thấp đến cao, lại không sử dụng mọi thủ đoạn để đem lại lợi ích cho mình?
Đàng khác, chả lẽ lãnh tụ các nước chậm tiến không bao giờ phạm lỗi lầm, đưa quyết định sai về dự án này, kế hoạch nọ, và không tham ô? Cần gì những người như Perkins chỉ bảo, thúc giục? Quả vậy, Perkins ngầm tự hào là những người như ông bay sang các quốc gia đang phát triển để lừa bịp, gạt gẫm, song có thể chăng chính những “sát thủ kinh tế” này lại bị các lãnh tụ tham ô lợi dụng để vay tiền nước ngoài rồi bỏ túi riêng? Đúng là các tư vấn ngoại quốc hay thổi phồng triển vọng các dự án, song chắc gì chỉ các công ti ngoại quốc là thủ lợi?
Cái mới lạ ở cuốn này là Perkins kể những thủ đoạn của các nhà ngoại giao, nhà kinh tế (thường là nghiêm trang đạo mạo) dưới dạng hồi kí hấp dẫn như một truyện gián điệp đầy tình tiết li kì (có “sát thủ”, có rượu, có đàn bà, có án mạng, có hẹn hò giữa đêm khuya ở nhà ga, quán xá…), úp mở nghi vấn (nhưng không bằng cớ, thậm chí không đưa tên nhân chứng) về những “bí ẩn” trong cái chết của tổng thống Kennedy, tướng Torrijos của Panama, ngay cả của mục sư Martin Luther King… . Có thể Perkins nói thật, có thể ông nói phét. Làm sao biết được?
Hơn nữa, những chi tiết ông đưa ra lại làm cho người đọc thắc mắc thêm: cớ gì mà một công ti tư vấn to lớn, có uy tín lâu đời ở Boston lại chọn Perkins (lúc đó chưa đến 30 tuổi, mới xong cử nhân kinh doanh) để giao những sứ mạng quan trọng như vậy? Vài phân tích kinh tế của Perkins càng làm người đọc hoài nghi kiến thức của ông ta. Chẳng hạn, không ai hiểu biết về kinh tế lại so sánh doanh thu của xí nghiệp và GDP của quốc gia (hai phạm trù hoàn toàn khác nhau), để kết luận rằng công ti này “mạnh” hơn quốc gia nọ. Nhiều chi tiết trong sách là hoàn toàn sai. Chẳng hạn Perkins bảo rằng National Security Agency (cơ quan tuy rất lớn, song chỉ chuyên về mật mã) là một cơ quan kinh tế của chính phủ Mỹ, v.v. Cũng nên để ý là hầu hết kinh nghiệm của Perkins là khoảng 30 năm về trước.
Tóm lại, “Thú tội của một sát thủ kinh tế” là một cuốn sách hấp dẫn, “mua vui cũng được một vài trống canh,” và nếu người đọc chưa bao giờ nghe về những thủ đoạn lươn lẹo, dối trá, quỷ quyệt, hắc ám, của các đại công ti Mỹ (và chính sánh Mỹ nói chung) ở các quốc gia chậm tiến, thì cũng nên đọc để biết vài nét chính. Song, đối với những chi tiết về hành tung của tác giả, cũng như những gì mà ông không đưa bằng chứng, xin hãy … tồn nghi.
Đón đọc sách tại Kilopad.com
https://kilopad.com/kinh-te-quoc-te-c171/doc-sach-truc-tuyen-loi-thu-toi-cua-mot-sat-thu-kinh-te-b1968
