08/06/2025
NHỚ MẸ, VỊ TƯỚNG TÀI BA CỦA CON
Thương nhớ CHA MẸ hàng đêm. Thẳm sâu, da diết, triền miên tháng ngày.
Mẹ đã rời xa cõi tạm gần 5 năm. Nhưng hình bóng Mẹ vẫn hiển hiện mỗi ngày trong trái tim thương nhớ của con.
Hôm nay, con đang bay cao trên những tầng mây vượt biển về quê mình, nỗi buồn thương nhớ mẹ lại càng khắc khoải trào dâng (Bởi Mẹ chưa một lần đc đi máy bay). Nhớ đôi mắt vừa sâu lắng, vừa dịu hiền của Mẹ. Nhớ gương mặt phúc hậu, xinh tươi roi rói của Mẹ. Nhớ đôi chân thoăn thoắt chợ búa, cấy gặt, gánh gồng đảm đang của Mẹ. Nhớ đôi tay nhỏ nhắn và chai sần qua bách nghệ của Mẹ. Đôi tay ấy đã trải qua biết bao công việc để kiếm tiền nuôi bà nội và 5 chị em con, bởi cả cuộc đời bố con đã dành cho hai cuộc kháng chiến cứu nước rồi.
14 tuổi Mẹ đã khăn gói quả mướp về nhà chồng. Hàng Xáo là nghề đầu đời của Mẹ. Ấy là đong lúa sát gạo đầu chợ, bán buôn nắm cám cuối ngày. Lãi thu đc là mấy đấu gạo đủ cho cả nhà ăn và còn dư cất giữ cho buổi nông nhàn. Rồi Mẹ thay bà ngoại phụ trách chị em gánh mật, gánh đường thuê từ quê ra phố Vĩnh Yên Ấy là nghề buôn đường bán mật. Lãi là những cục đường phèn lóng lánh như ánh sao đêm. Rồi buôn phân tằm, buôn nước mắm. Nghề sản xuất và kinh doanh nước mắm có lẽ là nghề gắn bó vs Mẹ lâu nhất ở thời thanh niên sôi nổi. Cũng bởi vậy mà nghệ danh bà MÙI MẮM ra đời. Và cũng bởi vậy mà 27 tuổi Mẹ đã xây dựng đc căn nhà khang trang, hoành tráng nhất xã. Cũng bởi có lãi từ nghề mắm mà Mẹ đã sắm đc chiếc xe đạp sớm nhất làng. Mẹ kể, hồi ấy, những năm cuối thập kỷ 50 của tk trước, mỗi khi cán bộ xã đi họp huyện là phải xuống đặt gạch trước vài ba ngày để mượn xe.
Tiếp đến là nghề nuôi lợn. Chuồng lợn nhà mình những năm 60-70 thường xuyên có lợn tạ trong chuồng vs hàng chục con. Hễ ai đến là mẹ lại mời ngắm đàn lợn và thuyết minh về quy trình nuôi lợn. Ai nghe cũng mê cái cách chăn nuôi của bà. Còn bé tý, nhưng con như cái đuôi của Mẹ, hóng chuyện người lớn để mà suy ngẫm sự đời. Chiến lược của Mẹ là mua lợn suôi suổi, cám gạo trộn vs ngô cho lợn ăn, vỗ béo rồi vừa bán buôn, vừa thuê thợ mổ bán lẻ ngoài chợ Rưng. Con nhớ, có thời kỳ mổ lợn còn phải xin giấy SÁT SINH của HTX.
Cùng với nuôi lợn là ủ phân xanh cùng phân chuồng để trồng lúa, khoai, dư thì bán. Nói đến khoai thì phải kể đến quy trình thần tốc trồng khoai tây. Buổi sáng gặt lúa thì buổi chiều từng luống khoai tây đã lên hình thẳng tắp. Mẹ ham làm việc, ham kiếm tiền, không cho phép bản thân đc nghỉ ngơi, càng ko cho đất nghỉ, ko ngừng tay ta. Hàng tấn khoai tây đc Mẹ ươm giống bán cho cả làng. Bán khoai giống chắc chắn đắt hơn khoai thịt nhiều. Trong nhà, tầng tầng, lớp lớp phên nứa, phên tre sếp chạm nóc nhà để dảu khoai, phải che chắn nắng cho khoai mát mới kích khoai mọc đc mầm.
Hết khoai lại đến trồng dâu nuôi tằm. Ôi Mẹ con, làm gì cũng say sưa mê đắm, nghiên cứu khoa học để áp dụng đúng quy trình ( về điểm này, con đã kế tục xuất sắc jen di truyền của Mẹ). Dâu mà để bị muội thì toi rồi, tằm ăn vào sẽ bị bệnh, chết hết. Vì thế phải tuyệt đối cho tằm aen lá dâu sạch tằm mới khoẻ, kén mới đẹp. Thương lái đến tận nhà lấy buôn nào tằm, nào kén, nào nhộng. Nhộn nhịp, đông vui và kiếm đc kha khá tiền.
Thấy Mẹ ham kinh doanh, lãnh đạo xã ko thoải mái lắm, yêu cầu Mẹ phải làm đủ 26 công mỗi tháng, nếu không sẽ kiểm điểm, phạt thóc. Mẹ nhận luôn công việc ra cầu ( Cầu Mới) nấu nước lá nhân trần, chè nội cho bà con HTX uống để đc tính đủ 26 công. Thời gian ngoài giờ hành chính, Mẹ lại hành nghề buôn bán kiếm tiền. Ngày ấy, Mẹ đích thị là “con buôn” chứ danh nhưng vẫn lap động đủ công cho HTX.
Một trong những nghề CAO SANG nhất của Mẹ là buôn bán vàng, bạc. Tất nhiên là buôn lậu. Cứ đôi hoa nào Mẹ đeo trên tai là lập tức có người hỏi mua liền. Mẹ hợp vs vàng, đeo vào là lóng lánh tôn vinh vàng, tôn nép đẹp người đeo, ai cũng chắc chắn vàng 10 tuổi mà ko còn nghi ngờ gì nữa. Vì thế, người mua cứ phải là lấy đôi bà đang đeo. Ok. Mẹ chiều khách luôn.
Nghề này đan xen và nối đuôi nghề khác. Thôi thì thượng vàng, hạ cám. Vừa bán vàng đấy, mẹ lại buôn tem phiếu lậu. Tem Phiếu một thời trở thành nguồn thu nhập đáng kể của gđ tôi. Ai cần bán thì mua, ai cần mua thì bán. Nói chung, mua của người chán, bán cho người thèm, lấy công làm lãi. Nhưng có lẽ, nghề kẹo lạc là bọn trẻ con trong xóm say sưa, thích thú nhất. Đầu Mẩu kẹo lạc đc Mẹ cho ăn thoải mái. Lạc bùi với đường trắng, còn gì tinh khiết hơn. Nghề này mất sức lắm. Mẹ còng lưng kéo kẹo từ nâu đỏ dần chuyển sang trắng như dải lụa. Mà toàn đánh trộm về đêm tang tảng sáng mới khổ. Những lúc như thế, tôi thương mẹ vô cùng, lao vào nấu giúp Mẹ thì ôi thôi, sơ xẩy một tý lại cháy khét mất mấy cân đường. Càng khóc thương Mẹ hơn.
Năm 1987, tiểu thương đc cởi trói. Mẹ tung tăng như thanh niên sôi nổi, thành lập ngay doanh nghiệp 8/3, toàn phụ nữ của xã làm nghề phụ cho mẹ - dệt thảm bẹ ngô xuất đi châu Âu. Buôn bán trong bóng tối quá lâu, giờ đc thanh thiên bạch nhật, Mẹ càng nhiệt huyết. Mẹ như một vị tướng tài ba chèo lái, điều binh khiển tướng nơi trận mạc, hết tỉnh lại về huyện, hết xã lại đi cảng Hải Phòng. Sản phẩm từ bẹ ngô của Mẹ tung hoành khắp trời tây, thâu ngoại tệ về cho công nhân tại làng và cho chính gđ Mẹ. Mẹ bảo thời nay sướng thật. Giao thông xe cộ thông suốt, liên lạc điện thoại điều phối hỗ trợ bớt cực khổ bao nhiêu. Ngoại tệ thu tơi tới như thế, bỗng dưng Tảng đá LIÊN XÔ sụp đổ. Mẹ trắng tay, xót xa nhìn xe lớn xe nhỏ thảm bẹ ngô chất đống mốc meo, cho ko ai nhận. Mẹ gục ngã...
Nhưng rồi, bản lĩnh của vị tướng không cho bà nghỉ ngơi. Thua keo này, bày keo khác.
Bỗng một hôm, phố xá VT thấy một bà cụ tóc bạc phơ U70 dẻo trên vai gánh cháo thịt nạc tươi rói mời gọi khách hàng. Cảm tình với cụ già đẹp lão như tiên, hấp dẫn bởi hương vị thơm lừng của nồi cháo thịt bằm, vì vậy mà loáng cái cụ đã vét đến bát cuối cùng cho khách, miệng an ủi: con ăn tạm chỗ này nhé, mai bà phần bát đầy. Ấy là buổi sáng. Không lẽ chơi buổi chiều? Mẹ lại hì hụi nấu rượu cẳm thơm nồng mời gọi già, trẻ, gái, trai ăn. Vậy là phố xá dần quen vị cháo thịt, hương rượu cẳm đầy ma mỵ của Mẹ mỗi ngày.
Tích luỹ đc món vốn kha khá, Mẹ lại QĐ ngồi chợ Rưng buôn vải, bán quần áo phục vụ người già. Thế là từ ấy, chợ Rưng mỗi ngày lại râm ran tiếng cười đùa rôm rả, đôn hậu và đầy hài hước của Mẹ. Cái tài của Mẹ là luôn giữ chữ tín. Sự trung thực luôn mang lại cho Mẹ nguồn khách dồi dào dù ở bất cứ nghề kinh doanh hàng hóa nào. Thương hiệu của Mẹ được xây lên bằng thời gian, niềm tin và sự nhân hậu của người phụ nữ can trường, tinh anh, sắc sảo, đảm đang. Cuộc đời Mẹ là những tháng ngày làm việc ko mệt mỏi, dù thượng vàng hay hạ cám. Cụ sẵn sàng tặng cho người nghèo khó nhưng tranh đấu đến cùng cho sự công bằng với quan hách dịch. Chả thế mà Mẹ đc bà con bầu vào Ban hoà giải, rồi ban thanh tra Nhân dân.
Và Mẹ ơi! Nay Mẹ đã rời cõi tạm, để lại niềm thương nhớ vô bờ cho cháu con. Bao nhiêu bạn bè, khách hàng của Mẹ vẫn nhớ và hỏi thăm Mẹ. Nơi ấy, Mẹ vui cười và du hành vs Cha, Mẹ nhé! Chúng con đã khôn lớn và phát huy bao jen quý của Mẹ, nhưng cố lắm vẫn không theo đc chất tài ba trong con người đáng quý của Mẹ! Con cảm ơn và nhớ thương Mẹ lắm, Mẹ ơi!
Tháng 6 ngày cưỡi biển!