03/05/2023
36pho.com: PHỐ HÀNG MẮM
Nguyễn Vinh Phúc
Phố Hàng Mắm dài 188 mét, đi từ đường Trần Nhật Duật - đường Trần Quang Khải đến ngõ Phất Lộc - phố Hàng Bè. Nay thuộc phường Lý Thái Tổ, quận Hoàn Kiếm. Thực ra đây là hai phố cổ :
- Đoạn từ đầu phố đến phố Nguyễn Hữu Huân là phố Hàng Trứng (không nên lầm với ngõ Hàng Trứng mà nay là phố Đông Thái). Đây nguyên là đất thôn Thanh Yên, tổng Phúc Lâm, huyện Thọ Xương xưa. Khi còn là tổng Tả Túc (tức đầu thế kỉ XIX trở về trước) thì đây là một trong 10 thôn có chung tên gốc là Trừng Thanh.
- Đoạn từ phố Nguyễn Hữu Huân đến cuối phố, là phố Hàng Mắm. Gọi như thế vì ngày trước ở đây bán các thứ mắm và nước mắm, cùng các thuỷ sản khác. Vài chục năm lại đây, nghề mắm nhường bước cho nghề làm bia, mộ chí và bán đồ sành, sứ. Đây nguyên là đất thôn Mĩ Lộc cùng một tổng với thôn Thanh Yên.
Đình miếu các thôn này vẫn còn :
- Đình Thanh Yên ở nhà số 14-A ngõ Nguyễn Hữu Huân, thờ hai ông tiến sĩ họ Vũ và họ Nguyễn (chưa rõ sự tích).
- Đình Mĩ Lộc ở nhà số 45 phố Nguyễn Hữu Huân, thờ Nguyễn Trung Ngạn.
Cách đây khoảng 150 năm, thôn Thanh Yên, trong đó có đoạn đầu phố Hàng Mắm, là đất bãi ven sông (ngày ấy sông Hồng chảy sát con đê ngày nay, và đê cũng còn rất thấp), là vùng “ngoại ô môn” (ngoài cửa ô). Số là ngày đó còn có toà thành đất bao quanh Kinh thành Thăng Long, mà mặt phía Đông nhìn ra sông Hồng, đã được mở tới 9 hoặc 10 cửa ô. Toà thành ấy, ở đoạn này, gần trùng với phố Nguyễn Hữu Huân. Và chỗ ngày nay là ngã tư Hàng Mắm và Nguyễn Hữu Huân có một cửa ô tức ô Mĩ Lộc. Từ nơi đấy ra bờ sông gọi là vùng "ngoại ô môn".
Thời Pháp thuộc đây là "rue de la Saumure" (phố Hàng Nước Mắm). Tên gọi như hiện nay có từ đầu tháng 8 năm 1945.
( Trần Quang Dũng trích sách PHỐ VÀ ĐƯỜNG HÀ NỘI - Nhà xuất bản Giao thông Vận tải - Năm 2004)
***
Phố Hàng Mắm năm 1944 (nhìn từ ngã tư với phố Nguyễn Hữu Huân đến cuối phố).
Ảnh sưu tầm.