19/05/2026
🇻🇳XÂY DỰNG “LÁ CHẮN DỮ LIỆU” TRONG KỶ NGUYÊN SỐ TỪ THỰC TIỄN CHỈNH LÝ, SỐ HÓA TÀI LIỆU TẠI TRUNG TÂM LƯU TRỮ LỊCH SỬ THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG🇻🇳
Trong kỷ nguyên số, dữ liệu đã và đang trở thành tài nguyên chiến lược, giữ vai trò nền tảng trong quản trị quốc gia và phát triển kinh tế – xã hội. Nhận thức rõ điều đó, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy chuyển đổi số và xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia, Nghị quyết số 52-NQ/TW của Bộ Chính trị đã khẳng định: “Phát triển mạnh mẽ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong đó dữ liệu là tài nguyên mới, là tư liệu sản xuất quan trọng”; tiếp đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW về chuyển đổi số quốc gia tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hệ sinh thái dữ liệu đồng bộ, an toàn và hiệu quả.
Chuyển đổi số quốc gia không chỉ là quá trình ứng dụng công nghệ mà còn là sự thay đổi toàn diện về phương thức quản lý, trong đó dữ liệu giữ vai trò trung tâm. Quyết định số 749/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình chuyển đổi số quốc gia đã xác định rõ: dữ liệu là nền tảng, là yếu tố cốt lõi để xây dựng Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Đặc biệt, trong bối cảnh không gian mạng phát triển mạnh mẽ, thông tin đa chiều, phức tạp, việc bảo đảm nguồn dữ liệu chính thống, có giá trị pháp lý trở thành yêu cầu cấp thiết. Đây chính là cơ sở để hình thành “lá chắn dữ liệu”, một hệ thống thông tin tin cậy, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và định hướng dư luận xã hội.
Trong bối cảnh đó, công tác lưu trữ vốn được xem là lĩnh vực “hậu cần hành chính” đang đứng trước yêu cầu chuyển mình mạnh mẽ, từ bảo quản tài liệu sang tham gia trực tiếp vào quá trình kiến tạo, bảo vệ và phát huy giá trị dữ liệu, điều này đồng nghĩa với việc mỗi hồ sơ, tài liệu được hình thành trong hoạt động của các cơ quan nhà nước không chỉ là chứng cứ hành chính mà còn là dữ liệu gốc của hệ thống thông tin quốc gia. Nếu không được quản lý khoa học, chuẩn hóa và số hóa kịp thời, nguồn dữ liệu này sẽ bị phân tán, thậm chí mai một, gây ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý và tiềm ẩn nguy cơ sai lệch thông tin.
Thực tiễn tại Trung tâm Lưu trữ lịch sử thành phố Đà Nẵng cho thấy, thông qua hoạt động chỉnh lý, số hóa tài liệu, ngành lưu trữ hoàn toàn có thể trở thành một trong những lực lượng quan trọng góp phần xây dựng “lá chắn dữ liệu” trong kỷ nguyên số. Năm 2026, Trung tâm Lưu trữ lịch sử đã tập trung đẩy mạnh chỉnh lý và số hóa tài liệu hành chính tồn đọng. Khối lượng tài liệu tiếp nhận trong thời gian qua rất lớn, với con số hàng nghìn thùng tài liệu được vận chuyển liên tục từ các cơ quan, đơn vị về Trung tâm.
Thực tế cho thấy, mỗi thùng tài liệu có thể chứa hàng trăm hồ sơ, được hình thành qua nhiều năm hoạt động của các cơ quan, đặc biệt là khối hồ sơ của Ủy ban nhân dân cấp huyện (cũ), thành phố. Đây là những tài liệu có giá trị pháp lý, lịch sử quan trọng, phản ánh đầy đủ quá trình quản lý, điều hành của chính quyền địa phương.
Quá trình xử lý tài liệu đòi hỏi sự tỉ mỉ, chính xác trong từng khâu nghiệp vụ: từ kiểm tra, phân loại, xác định giá trị tài liệu đến lập hồ sơ, xây dựng công cụ tra cứu. Song song với đó, Trung tâm từng bước triển khai số hóa, tạo lập dữ liệu điện tử phục vụ khai thác. Trong điều kiện khối lượng công việc lớn, nhân lực còn hạn chế, nhiều viên chức phải trực tiếp tham gia các khâu nặng như vận chuyển, sắp xếp tài liệu, làm việc liên tục để bảo đảm tiến độ. Những hình ảnh hàng trăm thùng tài liệu xếp dọc hành lang chờ xử lý đã phản ánh rõ áp lực công việc, đồng thời cho thấy nỗ lực rất lớn của đội ngũ viên chức trong việc hoàn thành nhiệm vụ chính trị được giao.
Từ thực tiễn nêu trên có thể khẳng định: Mỗi hồ sơ, tài liệu lưu trữ chính là dữ liệu gốc, mang tính xác thực cao, có giá trị pháp lý và lịch sử. Khi được tổ chức khoa học và số hóa, nguồn dữ liệu này trở thành nền tảng quan trọng phục vụ quản lý nhà nước, nghiên cứu và cung cấp thông tin cho xã hội. Trong kỷ nguyên số, dữ liệu không chỉ là tài nguyên mà còn là “không gian” cạnh tranh thông tin. Do đó, việc xây dựng hệ thống dữ liệu chính thống, đầy đủ và tin cậy chính là cách thức hiệu quả để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, góp phần đấu tranh phản bác các thông tin sai lệch, xuyên tạc.
Công tác văn thư, lưu trữ vì vậy cần được nhìn nhận ở một tầm cao mới, không chỉ là hoạt động bảo quản tài liệu mà còn là một bộ phận cấu thành quan trọng trong hệ thống bảo vệ dữ liệu quốc gia. “Lá chắn dữ liệu” không phải là khái niệm trừu tượng, mà được hình thành từ chính những công việc cụ thể, hàng ngày của người làm lưu trữ: chỉnh lý, số hóa, chuẩn hóa và bảo vệ tài liệu.
Để thực sự phát huy vai trò trong xây dựng “lá chắn dữ liệu” trong kỷ nguyên số, Trung tâm Lưu trữ lịch sử không chỉ dừng lại ở việc triển khai nhiệm vụ theo kế hoạch, mà cần xác lập những bước đi mang tính chủ động, có chiều sâu và bền vững.
Trước hết, phải tiếp tục đẩy mạnh chỉnh lý tài liệu tồn đọng như một nhiệm vụ nền tảng, bởi chỉ khi tài liệu được tổ chức khoa học, xác định rõ giá trị và hệ thống hóa chặt chẽ thì mới có thể chuyển hóa thành dữ liệu có khả năng khai thác và sử dụng hiệu quả. Trên cơ sở đó, việc số hóa cần được triển khai với tư duy không đơn thuần là “chuyển từ giấy sang số”, mà là quá trình kiến tạo dữ liệu. Số hóa phải gắn với xây dựng cơ sở dữ liệu lưu trữ điện tử có cấu trúc, có khả năng kết nối, tích hợp và phục vụ khai thác trong môi trường số một cách thực chất.
Cùng với đó, yêu cầu cấp thiết đặt ra là chuẩn hóa và làm sạch dữ liệu. Dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi bảo đảm tính chính xác, toàn vẹn và khả năng sử dụng lâu dài. Đây chính là yếu tố quyết định để hệ thống lưu trữ trở thành nguồn thông tin tin cậy trong quản lý và điều hành. Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, con người vẫn là trung tâm của quá trình chuyển đổi. Đội ngũ viên chức cần được nâng cao năng lực một cách toàn diện, không chỉ vững về nghiệp vụ mà còn phải làm chủ công nghệ, có khả năng xử lý và khai thác dữ liệu trong môi trường số.
Cuối cùng, trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành mục tiêu của các nguy cơ an ninh mạng, việc bảo đảm an toàn, an ninh thông tin phải được đặt ở vị trí then chốt như theo phát biểu của Bí thư Thành ủy Đà Nẵng “… dữ liệu là “then chốt của then chốt”, vì vậy việc xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đồng bộ, chính xác, liên thông là nhiệm vụ nền tảng quyết định hiệu quả triển khai chuyển đổi số”. Ứng dụng công nghệ thông tin cần đi liền với các giải pháp bảo mật, sao lưu và phòng ngừa rủi ro, nhằm bảo vệ tuyệt đối giá trị của tài liệu lưu trữ.
Trong kỷ nguyên số, khi dữ liệu trở thành yếu tố then chốt, cốt lõi của quản trị quốc gia, công tác văn thư, lưu trữ đang đứng trước cơ hội và cũng là trách nhiệm lớn lao. Từ thực tiễn tại Trung tâm Lưu trữ lịch sử có thể thấy, việc chỉnh lý, số hóa tài liệu không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là quá trình góp phần xây dựng nền tảng dữ liệu quốc gia.
Với cách tiếp cận mới, lấy dữ liệu làm trung tâm, lấy công nghệ làm công cụ và lấy con người làm yếu tố quyết định, công tác lưu trữ hoàn toàn có thể trở thành một trong những “tuyến phòng thủ” quan trọng trong không gian số. Qua đó, góp phần xây dựng “lá chắn dữ liệu” vững chắc, phục vụ phát triển bền vững và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới./.
Thu Hoà
