05/04/2026
Không phải chỉ là điều khiển hay đòi hỏi trẻ bằng lời nói.
Trong thăm khám, mình quan sát thấy nhiều phụ huynh hay điều khiển trẻ bằng lời nói rất dài, không phù hợp với mức phát triển của trẻ. Xem các clip các người làm can thiệp, cũng thấy sự dạy diễn ra chủ yếu là lời nói hướng dẫn và xảy ra một chiều.
-Nếu chỉ dùng lời nói hướng dẫn dài dòng theo cách nói của người lớn mà trẻ chưa có khả năng hiểu, trẻ không đáp ứng được, điều này gây khó chịu cho người lớn và cho cả trẻ, người lớn lúc này
chỉ như là người hướng dẫn hay người đòi hỏi, không phải là người hỗ trợ hay can thiệp. Việc này cũng đúng cho việc dạy ở môi trường đại học, nếu chỉ có lý thuyết dài dòng mà thiếu thực hành thực tế, bài bản, thiếu tương tác qua lại để tạo không khí phấn khởi, tích cực, người học sẽ làm được gì sau khi học?
-Tại sao người ta thích nói nhiều, hướng dẫn? Vì nó dễ và có vẻ như xảy ra ở 1 phía, người nghe cần đáp ứng theo yêu cầu, phía người dạy có cảm giác như ở thế thượng phong, hoặc nhà chuyên môn chỉ học được cách thức dùng lời nói để hướng dẫn quen thuộc như vậy từ môi trường học tập.
-Đối với việc thực hành lượng giá, chẩn đoán hay can thiệp, sự tương tác là quan trọng.
-Tương tác cần xác định mức độ giao tiếp, hiểu biết của trẻ.
-Trẻ có mức giao tiếp kém mà dùng lời nói kiểu người lớn và đồ chơi không phù hợp, đòi hỏi, áp đặt, thì việc xác định vấn đề hay can thiệp có thể không hiệu quả hoặc chỉ phát triển ngôn ngữ, kỹ năng theo kiểu rập khuôn, hạn hẹp trong môi trường 1:1 do trẻ quen thuộc hoặc do sợ hãi là động cơ cho hành vi.
-Người thực hành cần có môi trường thực tế và làm việc trực tiếp với trẻ, có sự giám sát và điều chỉnh từ người huấn luyện.
-Người thực hành cần hạ thấp mức ngôn ngữ, tương tác phù hợp với mức phát triển ở các lãnh vực khác nhau của trẻ. Ánh mắt, nụ cười, cảm xúc trên khuôn mặt, ngữ điệu và hành động đi kèm phù hợp là điều rất quan trọng.
-Một số người chỉ quen với việc hướng dẫn một chiều, dùng lời nói quá nhiều, không phù hợp với mức phát triển của trẻ, đòi hỏi trẻ phải đáp ứng.
-Một số người làm can thiệp gặp khó khăn trong việc chơi đùa, tương tác phù hợp với trẻ do có tuổi thơ gặp khó khăn, thiếu vắng mối quan hệ an toàn hay có vấn đề về kiểm soát cảm xúc, hành vi hoặc được học từ người không có kinh nghiệm thực hành chuyên môn. Những cá nhân này rất lúng túng trong khi tương tác, chơi đùa và can thiệp cho trẻ.
-Nếu thực sự thấy mình gặp khó khăn, nên tìm kiếm sự trợ giúp, có thể là tư vấn cách thức hay trị liệu tâm lý hoặc đổi nghề khác.
Nguồn: Bs Phan Thiệu Xuân Giang
