07/06/2026
📜 1836 TARİHLİ OSMANLI NÜFUS DEFTERİ, AYBASTI'NIN TARİHİNE IŞIK TUTUYOR
1836 tarihli, 1037 numaralı Osmanlı Arşivi Nüfus Defteri, Aybastı Kazası'nın yaklaşık iki asır önceki yerleşim yapısını ve demografik kayıtlarını gözler önüne seriyor. Defterde dönemin köyleri tek tek sıralanırken, bazı bölgelerde “bu civarda göçebe” ifadelerinin yer alması dikkat çekiyor.
Kayıtlarda günümüzde de varlığını sürdüren veya zaman içinde isim değişikliğine uğrayan birçok yerleşim bulunuyor. Defterde yer alan köylerden bazıları şunlardır:
Sakallu
Yaras (Kutlular)
Hoşkadem
Çongara (Eceli)
Acılu
Elbegöz (Ardıç)
Belen
Karay (Kabataş)
Şeyhler
Borta (Sarıyar)
Südeş
Dereköy
Beylerli
Kuhi
Lifrikler
Kızıldere
Çukurcuk
Esenli (Aybastı)
Haydırlu
Pelidözü
Toygar
Döngel
Sefalık
Yaycılı
Çakırlu
Osmandere (Armutlu)
Elbekü
Sülce Çukur
Gülcügez
Koz (Kuz)
Babay
Akfatma
Kazgan (Kuzköy)
Hisarcık
Samastuy
Keşlik (Yeniceli)
Karaibrahim
Koyunculu
Sabukur
Kabalı (Fatih)
Beştam
Yakacık
Orta
Ahurcuk (Kayıncık)
Defterin en dikkat çekici yönlerinden biri ise yalnızca yerleşim yerlerini değil, köylerde yaşayan erkek nüfusun kayıtlarını da içermesidir. Kayıtlarda kişilerin isimleri, baba adları, sülale adları, fiziksel eşkâl bilgileri ve doğumlarına ilişkin bilgiler yer almaktadır.
Araştırmacılara göre bazı ailelerin kayıtlarında dede isimleri üzerinden 1750'li yıllara kadar uzanan soy bilgilerine ulaşmak mümkün olabilmektedir. Bu nedenle söz konusu nüfus defteri, Aybastı'nın sosyal tarihi, aile yapıları ve yerleşim geçmişi açısından önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır.