Bakanlığımız Teşkilat Tarihçesi çalışmalarından yararlanılarak birimimizin Cumhuriyet döneminde oluşturulması ve gelişimi, kronolojik sırasıyla aşağıda gösterilmiştir. Bugünkü adıyla İşyurtları Kurumu Daire Başkanlığı olarak faaliyetini sürdüren birimimiz,
Cumhuriyet döneminde ilk olarak 14.06.1930 gün ve 1721 sayılı Hapishane ve Tevkifhanelerin Sureti İdaresi Hakkındaki Kanunla faaliyetine başla
mış, bu Kanunun 3 üncü maddesinde belirtilen "Adliye Vekaletince gösterilecek lüzum üzerine hapishanelerde işyurtları tesisi için Hükümetçe bütçeye lüzumu kadar tahsisat konulur" ibaresiyle işyurtlarının temelleri atılmıştır.
13.01.1943 gün ve 4358 sayılı Ceza ve Tevkifevleri Umum Müdürlüğünün Teşkilat ve Vazifeleri Hakkındaki Kanun ile, iş esası üzerine kurulmuş bulunan ve kurulacak olan cezaevlerinin hükmi şahsiyete haiz oldukları belirlenmiş, bu tür cezaevlerinin çalıştıkları inşaat, sanayi, ziraat v.s. İşkollarında rahatça üretim yapabilmelerini teminen çeşitli istisna ve muafiyetler getirilmiştir. Hükümlülerin ıslahı ve topluma yeniden kazandırılmaları yönünde uygulanan yöntemlerin başında gelen iş ve çalışmanın temini için tesis olunan işyurtlarının; yönetim, işletme ve muhasebe şeklinin belli kurallara bağlanması, hesap ve işlemlerin belli esaslar içinde yürütülmesi bakımından ilk olarak " Mütedavil Sermaye ile Çalışan İş Esası Alım ve Satım Usullerine ait Talimatname" hazırlanarak 1951 yılında yürürlüğe konulmuştur. Bu talimatname, 4358 sayılı Ceza ve Tevkifevleri Umum Müdürlüğünün Teşkilat ve Vazifeleri Hakkındaki Kanunun 9 uncu maddesinde belirtilen " Hükmi şahsiyeti haiz olan cezaevleriyle, ıslahevlerinin ve işyurtlarının mütedavil sermayesine ait hesap usulleri, Adliye ve Maliye Vekilliklerince müştereken tespit olunur" hükmüne istinaden hazırlanmıştır. Kısaca " Hesap Talimatnamesi" olarak anılan bu talimatnamenin yürürlüğe girmesiyle işyurtlarının tâbi olduğu hesap usulleri ve işlemleriyle ilgili günümüzde kullanılan usul ve yöntemlerin temelleri atılmıştır. Aradan geçen zaman içinde muhtelif tarihlerde yukarıda belirtilen talimatnamenin bazı maddelerinde değişiklikler yapılarak uygulamaya devam edilmiş, 1980 yılında geniş kapsamlı değişiklikler yapılarak ismi, "Ceza İnfaz Kurumları İşyurtları Döner Sermaye Yönetmeliği" olarak değiştirilen mevzuat kapsamında faaliyetlerini Döner Sermaye Saymanlığı adı altında yürütmüştür.
10.09.1993 tarih ve 524 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyle İşletmeler ve İşyurtları Genel Müdürlüğü olarak kurulan ve faaliyetini yürüten birimimiz bu Kanun Hükmünde Kararnamenin dayanağı yetki kanununun, Anayasa Mahkemesinin 29.07.1994 tarih ve 22005 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan kararı ile iptal edilmesi sonucu fesh edilmiş, yeniden Döner Sermaye Saymanlığı adı altında görevini sürdürmüştür;
06.08.1997 gün ve 4301 sayılı Kanun ile Adalet Bakanlığının bağlı bir kuruluşu olarak İşyurtları Kurumu oluşturulmuştur. Bu Kanun ile İşyurtları Kurumunun organları olan Yüksek Kurul, Daire Başkanlığı ve işyurtlarının kuruluşu, teşkilatı, idaresi ve çalışma esasları belirlenmiştir. Kurum, özel kanunla düzenlenmiş, tüzel kişiliği haiz, özel bütçeli bir kamu idaresi olarak yapılandırılmıştır.
