24/12/2025
Toplumsal Gelişim Diyalektiği, Kültürel Altyapı ve Gağan’ın Zaza Toplumundaki Canlı Ve Güçlü Kolektif Maddi Varlığı.
Toplumlar, yalnızca tarihsel varlıklar değil; aynı zamanda bilakis canlı, dinamik ve organik yapılardır. Tarihsel özellikleri, onların belirli koşullar içerisinde sürekli gelişme dinamiklerine sahip olduklarını gösterir. Bu gelişme dinamikleri; başta sosyo-ekonomik temel olmak üzere kültürel, siyasal, ideolojik, sanatsal, felsefi ve dinsel unsurların oluşturduğu bütünlük içerisinde şekillenir. Dolayısıyla her toplumsal gelişme, kendi tarihsel ve toplumsal koşulları içinde ele alınmak durumundadır. Bu yönüyle toplumsal gelişme, tarihsel olduğu kadar bilimsel bir gerçeklik de sunar.
Her toplumun kendine özgü temel gelişme dinamikleri vardır. Bu dinamikler; kültür, dil, inanç, sosyolojik yapı ve tarihsel deneyimlerle şekillenen, sürekli gelişim hâlinde olan bir toplumsal form yaratır. Bir toplumu var eden temel unsur, o toplumun kendi tarihsel süreci içinde inşa ettiği kültürel altyapıdır. Toplumlar, bu kültürel altyapı sayesinde sürekliliklerini özgün ve orijinal biçimlerde koruyabilirler.
Bu bağlamda kültür, bir toplumun maddi altyapısını oluşturur. Her toplumun kendine özgü bir maddi altyapısı vardır ve bu altyapı, o toplumun kültürel gelişimini, toplumsal yapısını, karakterini ve tarihsel özgünlüğünü belirleyen temel etkendir. Toplumun kimlik kazanmasında ve tarihsel bir forma bürünmesinde kültürel altyapı son derece merkezi bir rol oynar.
Zaza toplumu açısından bakıldığında, bu tarihsel ve kültürel altyapının temel taşları başta Gağan olmak üzere birçok kültürel dinamik ile etkinliklerin canlı varlığı sayesinde pratikte açıkça görülmektedir. Zaza toplumunun, bugün maruz kaldığı yoğun baskılara, inkâra, yok sayılmaya ve asimilasyona rağmen hâlen canlılığını ve varlığını koruyabiliyor olması, temelde kendi güçlü kültürel altyapısının,tarihsel kültür mirasının bir sonucudur.
İçinden geçtiğimiz bugünler, Zaza toplumunun kültürel tarihinde son derece anlamlı, kolektif ve belirleyici günleri kapsamaktadır. Zaza kültürünün temel taşlarından biri olan Gağan ayı içerisindeyiz. Gağan, Zaza toplumunda esasen bir aya yayılan tarihsel ve kültürel bir süreci ifade eder. Özellikle Kuzey Zazalarında, Alevi-Kızılbaş Zazalarımızda daha bütüncül ve daha belirgin biçimde yaşatılmakta ve daha canlı bir şekilde kendini görünür kılmaktadır. Bununla birlikte Merkez ve Güney Sünni Zazalarımız arasında da Gağan kültürünün güçlü bir biçimde varlığını sürdürdüğü görülmektedir.
Elbette Kuzey Zazaları, Gağan’ın kültürel orijinalliğini daha bütünlüklü ve canlı biçimde koruyabilmiştir. Merkez ve Güney Zazalar ise merkezi otoritelerin baskıları ve çeşitli tarihsel-siyasal dinamikler nedeniyle kültürel erozyona maruz kalmış olsa da, bu bölgelerde de güçlü bir Gağan bilinci ve kültürel miras farkındalığı mevcuttur. Bu kolektif kültürel bilinç, Zaza etno-kültürel kimliğinin temel dinamiklerinden birini oluşturmaktadır.
Bugün Gağan’a bakıldığında, Kuzey Alevi-Kızılbaş Zazalarda sosyal, psikolojik, kültürel, inançsal ve sanatsal boyutlarıyla bütünlüklü bir karşılık bulurken; Merkez ve Güney Zazalarda daha çok kültürel ve sanatsal yönleriyle öne çıkmaktadır. Bu farklılıklar, bir zayıflık değil; tarihsel koşulların yarattığı çeşitliliğin bir sonucudur.
Önemli olan, Kuzey’de olduğu kadar Merkez ve Güney’de de Gağan’a dair kolektif bir toplumsal bilincin varlığını günden güne geliştirerek sürdürmesidir. Daha da önemlisi, bu tarihsel ve kültürel mirasın toplumsal hafızada canlı bir biçimde korunuyor olmasıdır. Zaza toplumu için birleştirici olan da tam olarak budur.
Bugün geldiğimiz noktada Gağan, Zaza toplumunun kültürel özgünlüğünün ve orijinalliğinin temel taşlarından biri olarak somut bir şekilde karşımızda durmaktadır. Son yıllarda Gağan ve benzeri kültürel günlerin daha canlı, daha dinamik biçimde kutlanması, Zaza toplumunda güçlü bir kültürel dirilişe, yenilenmeye ve atılıma işaret etmektedir.
Partimiz DEZA-PAR, bu kültürel dirilişi ve yenilenmeyi büyük bir memnuniyetle karşılamakta; halkımıza karşı olan tarihsel sorumluluğunu, kendi gücü ve imkânları ölçüsünde yerine getirmeye çalışmaktadır. Son yıllarda bu doğrultuda yürüttüğümüz çalışmalar ve etkinlikler bunun somut göstergesidir.
Gağan bilincinin, Zaza toplumunun kolektif hafızasında belirleyici bir yere sahip olduğu bilinciyle; tarihsel ve kültürel köklerimize sahip çıkarak bu mirası daha güçlü, daha etkili ve daha canlı bir biçimde toplumsallaştırmayı hedefliyoruz. Amacımız, Zaza toplumunda kültürel bir dirilişin, yenilenmenin ve rönesans ile varoluşun temel taşlarını hep birlikte döşemektir.
Bu çerçevede halkımıza çağrımız; Kuzey, Merkez ve Güney Zaza toplumunun kendi kültürel mirasına ve tarihsel günlerine sahip çıkması, bu değerleri genç kuşaklara açık,canlı,dinamik ve güçlü bir biçimde aktarmasıdır. Tüm toplumsal alanlarda kolektif dayanışma ruhuyla kültürel mirasın korunması, yeni bir uyanışın ve dirilişin birlikte örgütlenmesi büyük önem taşımaktadır.
DEZA-PAR olarak bu tarihsel sorumluluğun bilinciyle hareket ediyoruz. Bu yıl Gağan’ı, Zaza kenti Diyarbakır’da halkımızla birlikte kutlamak üzere önemli bir hazırlık süreci yürütmekteyiz. Bu vesileyle tüm Zaza halkını, Diyarbakır’da DEZA-PAR öncülüğünde gerçekleştirilecek Gağan etkinliklerine katılmaya, bu çalışmalara güç ve enerji katmaya çağırıyoruz.
Bu çağrı, yalnızca bir kültürel etkinlik çağrısı değil; aynı zamanda Zaza toplumunun kültürel dirilişinin, toplumsal uyanışının ve yeniden doğuşunun temel dinamiklerine sahip çıkma çağrısıdır. Gağan, Zaza toplumu için kültürel anlamda tam olarak bir rönesans olmakla birlikte bu yeniden doğuşun en güçlü kültürel arkaik kaynağı,somut olmazsa olmaz tarihsel maddi zeminlerinden biridir.
Gağanê sıma şen u bımbarek bo.
Ğağanê sarê ma Zazay şen u bımbarek bo.
Demokrasi Zamanı Partisi.
Deza-Par.
