10/09/2026
#หมอชวนรู้โดยแพทยสภา
ตอนที่ 303 "เพราะดวงตาคือหน้าต่างของสมอง ตามัว ภาพซ้อน สมองกำลังบอกอะไรคุณ "
👁️🧠 #ความเชื่อมโยงระหว่างดวงตาและสมอง
ดวงตาเป็นหน้าต่างของสมอง รู้หรือไม่ว่าดวงตานั้นก็เป็นส่วนหนึ่งของสมอง โดยเริ่มต้นตั้งแต่ช่วงการพัฒนาของสมองของทารกในครรภ์ สมองจะมีการยื่นส่วนหนึ่งออกมาเพื่อพัฒนาเป็นดวงตาและมีความเชื่อมโยงกันตลอดเวลาโรคทางสมองหลายโรคจึงก่อให้เกิดการมองเห็นที่ผิดปกติตามมา และอาจทำให้ส่วนประกอบของลูกตาบางอย่างเปลี่ยนแปลงไปด้วย เช่น ผู้ป่วยโรคอัลไซเมอร์และผู้ป่วยโรคพาร์กินสัน ซึ่งเป็นโรคทางสมองหากนำผู้ป่วยสองกลุ่มดังกล่าวมาทำการตรวจตา จะสามารถพบความผิดปกติที่แตกต่าง
จากคนทั่วไป ทั้งหมดนี้แสดงให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างดวงตาและสมองนั่นเอง
🟠 ถาม: #ดวงตาและสมองทำงานร่วมกันอย่างไรในกลไกการมองเห็นภาพ
❇️ตอบ: หากดวงตาของเราเปรียบเสมือนกล้องถ่ายรูป สมองของเราก็จะเปรียบเสมือนคอมพิวเตอร์ที่ทำการประมวลผลรูปภาพที่ได้จากกล้อง นอกเหนือจากดวงตาและสมองแล้ว ยังมีส่วนสำคัญที่ทำหน้าที่ส่งต่อข้อมูลระหว่างกัน คือ "เส้นประสาทตา" ที่เชื่อมทั้งสองส่วนเข้าด้วยกัน ดังนั้นจะเห็นได้ว่าแต่ละส่วนมีความสำคัญทั้งหมด หากจะเปรียบเทียบแล้ว ดวงตาของมนุษย์มีทั้งหมด 2 ข้าง ซึ่งเปรียบได้กับกล้อง 2 ตัว การจะรับภาพจากกล้องทั้งสองได้ดีต้องมีระบบควบคุมและสั่งการ รวมถึงกล้ามเนื้อตาที่ทำหน้าที่ควบคุมกล้องทั้งสองตัว หากกล้ามเนื้อลูกตาทำงานไม่สอดคล้องประสานกัน ก็จะทำให้เกิดภาพซ้อนขึ้นได้ ดังนั้นแม้ดวงตาจะไม่มีความผิดปกติ ก็อาจเกิดการมองเห็นที่ผิดปกติได้หากมีความผิดปกติเกิดขึ้นที่สมอง
#ตัวอย่างอาการผิดปกติที่เกิดขึ้นในผู้ป่วย
👨🏻🦳1.ผู้ป่วยชายอายุ 65 ปี
🔸โรคประจำตัว
• โรคเบาหวาน, ความดันโลหิตสูง และโรคไขมันในเลือดสูง
🔸อาการ
• หลังตื่นนอนตอนเช้า ดวงตาข้างขวามีอาการมองเห็นเหลือเพียงแค่เงาลาง ๆ
🔸การวินิจฉัยหลังพบแพทย์
• ได้รับการวินิจฉัยเป็น #โรคเส้นประสาทตาขาดเลือด
อาการสำคัญที่บ่งบอกถึงภาวะเส้นประสาทตาขาดเลือด: มีอาการตามัวเฉียบพลัน ซึ่งเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและสามารถระบุจุดเริ่มต้นของอาการมัว
ได้ชัดเจน เช่น มีอาการตามัวทันทีขณะดูโทรทัศน์ หรือมีอาการตามัวเกิดขึ้นหลังตื่นนอนทันที อาการเหล่านี้ บ่งชี้ว่าเกิดจากการขาดเลือดของอวัยวะ
เช่น เส้นเลือดที่มาเลี้ยงดวงตา เส้นเลือดที่มาเลี้ยงเส้นประสาทตา หรือเกิดจากเส้นเลือดที่เลี้ยงสมองอุดตัน ซึ่งหลังจากเกิดการอุดตันของเส้นเลือดแล้ว อาการมักจะคงที่และไม่ดีขึ้น โดยอาจเกิดอาการตามัวข้างเดียวหรือทั้งสองข้างพร้อมกันก็ได้ ในผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการเตือนนำมาก่อน เช่น มีอาการตามัวแบบเป็น ๆ หาย ๆ
👩🏻🦱2.ผู้ป่วยหญิงอายุ 50 ปี
🔸โรคประจำตัว
• โรคเบาหวาน, ความดันโลหิตสูง และโรคไขมันในเลือดสูง
🔸 อาการ
• ผู้ป่วยเกิดอาการเห็นภาพซ้อนเฉียบพลัน
🔸 การวินิจฉัยหลังพบแพทย์
• คำอธิบาย: ภาพซ้อนเกิดจากดวงตาทั้งสองข้างทำงานไม่ประสานกัน โดยอาจเกิดจาก #ความผิดปกติของกล้ามเนื้อตา #เส้นประสาทที่มาเลี้ยงกล้ามเนื้อตา หรือ #สมองส่วนที่ทำหน้าที่ควบคุมดวงตา ซึ่งภาพซ้อนนั้นอาจเกิดในแนวตั้งหรือแนวนอนก็ได้ หากมองจากภายนอกจะสังเกตเห็นว่าผู้ป่วยมีอาการตาเขหรือตาเหล่
👦🏻3.เด็กชายอายุ 7 ขวบ
🔸 อาการ
• มีอาการปวดศีรษะตลอดเวลา ร่วมกับมีอาการอาเจียนและสูญเสียการมองเห็น
🔸 การวินิจฉัยหลังพบแพทย์
• คำอธิบาย: อาการเหล่านี้อาจเกิดจากการมี #ภาวะความดันในกะโหลกศีรษะสูง ซึ่งเกิดขึ้นได้จากหลากหลายสาเหตุ และสามารถพบได้ในทุกกลุ่มอายุ
⚠️สัญญาณเตือนอันตราย "เร็ว ใหม่ แปลก" #ที่ควรรีบพบแพทย์
โรคทางสมองที่เกี่ยวข้องกับดวงตาสามารถเกิดขึ้นได้ทุกเพศทุกวัย บางโรคอาจมีสัญญาณเตือนนำมาก่อน แต่บางโรคก็ไม่มีสัญญาณเตือนเช่นกัน โดยอาการที่ควรระวังอย่างยิ่งยวดคือหลักการ “เร็ว ใหม่ และแปลก”
🔴 เร็ว: คือ #อาการเกิดขึ้นทันทีทันใด
🔴ใหม่: คือ #อาการที่ไม่เคยเป็นแบบนี้มาก่อน เช่น การมองเห็นลดลงจากเดิม หรือลานสายตาแคบลง
🔴แปลก: คือ มีอาการแปลก ๆ ที่เราไม่คุ้นเคยเกิดขึ้น
✅ #คำแนะนำ หากเกิดอาการเหล่านี้ขึ้นควรรีบพบจักษุแพทย์หรืออายุรแพทย์
โดยแพทย์จะทำการตรวจโครงสร้างดวงตาเพื่อหาสาเหตุของการมองเห็นหรืออาการผิดปกติดังกล่าว ซึ่งหากการตรวจตา ไม่สามารถอธิบายสาเหตุได้ แพทย์อาจสงสัยว่าเป็นโรคทางสมองและจะส่งตรวจเพิ่มเติม เช่น การทดสอบการมองเห็นสี, การวัดลานสายตา, ตรวจการทำงานของกล้ามเนื้อตาและการกลอกตา รวมถึงตรวจการทำงานของระบบประสาทสมอง
⁉️ Q&A ไขข้อข้องใจ
🟠 ถาม: จริงหรือไม่ที่อาการตามัวจากโรคสมอง มีโอกาสตาบอดถาวรสูง
❇️ ตอบ: ขึ้นอยู่กับสาเหตุหลักครับ หากเป็นโรคที่เกิดจากการอักเสบหรือ
การติดเชื้อ ถ้าได้รับยารักษาอย่างทันท่วงที การมองเห็นก็อาจกลับมาดีขึ้นได้ แต่หากเป็นกลุ่มโรคที่เกิดจากหลอดเลือด เช่น สมองขาดเลือด หรือเลือดออก กลุ่มนี้มีทั้งผู้ป่วยที่สามารถกลับมาเป็นปกติได้และบางรายที่อาจสูญเสียการมองเห็นถาวร นอกจากนี้ "ระยะเวลา" ก่อนมาพบแพทย์ก็มีผลอย่างมาก หากปล่อยทิ้งไว้นานอาจส่งผลต่อการดำเนินโรค ทำให้การฟื้นตัวช้าลงหรือไม่ได้ผลเท่าที่ควร
🟠 ถาม: ควรดูแลตนเองอย่างไรเพื่อให้สุขภาพตาและสุขภาพสมองดี
❇️ ตอบ: โรคสมองและโรคตาสามารถป้องกันได้ด้วยการดูแลสุขภาพองค์รวมสิ่งสำคัญคือ หากมีโรคประจำตัวหรือโรคเรื้อรัง ต้องควบคุมโรคให้ได้ตามเป้าหมายที่แพทย์กำหนด หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่และดื่มสุราเพื่อลดการเสื่อมของระบบประสาท พักผ่อนให้เพียงพอ และที่สำคัญที่สุดคือ #หมั่นสำรวจการมองเห็นของตนเองอยู่เสมอ #หากพบความผิดปกติควรรีบพบแพทย์ทันทีครับ................................
บทความโดย
นพ.อัครวิชญ์ เอี่ยมสำอางค์
นพ.วิชญ์ ธรานนท์
ราชวิทยาลัยจักษุแพทย์แห่งประเทศไทย................................
ภาพประกอบจาก Canva , Google Gemini
#เพราะดวงตาคือหน้าต่างของสมองตามัวภาพซ้อนสมองกำลังบอกอะไรคุณ #ดวงตากับสมอง #ราชวิทยาลัยจักษุแพทย์แห่งประเทศไทย #หมอชวนรู้โดยแพทยสภา
