25/05/2026
-- องค์ความรู้จากเอกสารจดหมายเหตุ : ก่อนบูรณะ --
โบราณสถานในประเทศไทยส่วนใหญ่มีอายุหลายร้อยปี ผ่านฤดูกาล ภัยธรรมชาติ หรือการรู้เท่าไม่ถึงการณ์ของมนุษย์มาไม่น้อย การชำรุดทรุดโทรมจึงเกิดขึ้น
โครงการบูรณะโบราณสถานคือสิ่งจำเป็น หากเรื่องสำคัญก่อนเริ่มโครงการคือ การสำรวจเพื่อระบุแหล่งที่จะดำเนินการ
เอกสารจดหมายเหตุของอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยเรื่องหนึ่ง ปรากฏแผนผังกำหนดตำแหน่งโบราณสถานเพื่อการบูรณะไว้ ซึ่งมีขนาดมาตราส่วน 1:10,000 ระบุจุดออกไปสำรวจและต้องการบูรณะทั้งภายในและภายนอกกำแพงเมืองด้วยหมึกสีแดง ดังนี้
ภายในกำแพงเมือง มี 10 แห่ง เช่น วัดศรีสวาย วัดตระพังเงิน วัดชนะสงคราม วัดใหม่ วัดตระกวน วัดสรศักดิ์ และวัดมุมเมือง เป็นต้น
ส่วนภายนอกกำแพงเมือง มี 18 แห่ง เช่น วัดช้างล้อม วัดต้นมะขาม วัดเตาทุเรียง วัดนครชุม วัดตระพังช้างเผือก วัดป่ามะม่วง และวัดตึก เป็นต้น
โบราณสถานทั้งหมดคือ " วัดในพุทธศาสนา " บางแห่งเป็นวัดสำคัญเพราะปรากฏข้อมูลในศิลาจารึก หรือมีสถาปัตยกรรม ศิลปกรรม ทรงคุณค่า นอกจากนี้ยังสามารถแบ่งได้อีกว่า วัดใดคือคามวาสีและอรัญวาสี
อย่างไรก็ตาม การกำหนดโบราณสถานเพื่อการบูรณะครั้งนี้ หาได้ระบุโบราณสถานสำคัญๆ บางแห่งร่วมด้วย เช่น วัดมหาธาตุ และวัดพระพายหลวง เป็นต้น เข้าใจว่าน่าจะดำเนินการบูรณะเรียบร้อยแล้ว หรือมีแผนงานภายภาคหน้านั่นเอง
กระนั้น แผนผังดังกล่าว ได้ช่วยให้เข้าใจจุดเริ่มต้นของโครงการ/งานบูรณะ ซึ่งอาจถูกใช้ประกอบรายละเอียดการของบประมาณ ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ และนำเสนอต่อที่ประชุม-สัมมนาระดับประเทศต่อไป.
ผู้เขียน : นายธานินทร์ ทิพยางค์ (นักจดหมายเหตุ หอจดหมายเหตุแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติฯ พะเยา)
เอกสารอ้างอิง:
หอจดหมายเหตุแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติฯ พะเยา. เอกสารสำนักงานโบราณคดีและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติที่ 5 สุโขทัย หจช พย สท ศธ 2.1.2.2 / 4 เรื่อง การศึกษาวิจัยเพื่อการบูรณะกับการอนุรักษ์โบราณสถานอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย และเมืองประวัติศาสตร์ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ [ 2 ก.พ. 2522 - 14 ธ.ค. 2527 ].
#จดหมายเหตุ #องค์ความรู้จากจากจดหมายเหตุ #หอจดหมายเหตุแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติฯพะเยา #เอกสารจดหมายเหตุ