04/09/2026
ตามรอยมรดกพุทธศิลป์ ช่างพื้นบ้าน อ.แม่เมาะ รอยจารึกโบราณที่คงอยู่
จากภาพถ่าย 1 ภาพของกลุ่มคน 6 คน ที่จัดแสดงอยู่โซนภาพโบราณในลิขิตศิลป์แกลเลอรี่ อาจดูเหมือนภาพบันทึกความทรงจำทั่วไป แต่สำหรับเรา นี่คือหมุดหมายสำคัญที่พาย้อนอดีตกลับไปว่ากลุ่มคนทั้ง 6 ท่าน คือใคร ท่านแรกนับจากซ้ายไปขวา คือ พ่อหนานเกษม เขมจารีย์, สุเทพ, พ่อแสวง เครือบุญมา, ศรีมูล, อนันต์ และ ศรีลัย เป็นทีมช่างฝีมือพื้นบ้าน ฮอตฮิตในยุคสมัยนั้น มีผลงานก่อสร้างวัด วิหาร พระพุทธรูป ธรรมาสน์ หรือแม้กระทั่งภาพเขียนผนังวัด ในพื้นที่ อ.แม่เมาะ อำเภอและจังหวัดใกล้เคียง วันนี้คอลัมน์แอ่ว และสภาวัฒนธรรมอำเภอแม่เมาะ พาเที่ยวตามรอยจากภาพถ่ายไปยังพื้นที่ต่างๆ ใน อ.แม่เมาะ จ.ลำปาง
พระเจ้า 3 พระองค์ ที่ตั้งประดิษฐานอยู่บนมณฑป ศูนย์วัฒนธรรมแม่เมาะ เป็นพระพุทธรูปโบราณปางมารวิชัย 3 องค์ โดยพระพุทธรูปองค์กลางเป็นศิลปะแบบล้านนา มีจารึกใต้ฐานบูรณะเมื่อ พ.ศ. 2475 ส่วนองค์รองลงมาไม่ปรากฏนามช่าง คนสมัยอดีตเรียก พระเจ้าเงี้ยว ศิลปะแบบมัณฑะเลย์ เอกลักษณ์หูยาว สวมชฎา พระเกศาขดสวยงาม ส่วนองค์เล็กสุด ปั้นโดย "พ่อหนานเกษม เขมจารีย์ ซึ่งเป็นช่างพื้นถิ่น
ธรรมาสน์ทรงปราสาท วัดเมาะหลวง เป็นผลงานของ พ่อหนานเกษม ที่สร้างเมื่อปี 2501 รูปทรงปราสาทแบบล้านนา ฐานก่ออิฐถือปูนบนเครื่องไม้ มีลายฉลุโลหะ “ปานซอย” เทคนิคเฉพาะของไทใหญ่ ตกแต่งลายกนกอย่างรัตนโกสินทร์ โดยธรรมาสน์แต่ละด้านมีฉากกั้นไว้สามารถถอดได้ เมื่อพระสงฆ์แสดงพระธรรมเทศนา จะใช้ฉากปิดกั้นทั้งหมด เห็นแต่เพียงธรรมาสน์และเสียงพระธรรมคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก้องกังวาลออกมาเท่านั้น
ภาพวาดฝาผนังวิหารวัดหัวฝาย ต.บ้านดง (วัดเดิม) จารึกสร้างวิหารปี พ.ศ. 2477 (จ. ศ. 1296) โดย "สล่าอินทร์" บ้านเมาะหลวง และ "สล่าส่างจื่น" ชาวไทใหญ่ ต่อมาในปี พ.ศ. 2513 คณะศรัทธาได้จ้างพ่อหนานเกษม เขมจารีย์ เขียนภาพจิตรกรรมฝาผนังเวสสันดรชาดกและพระมาลัยโดยรอบ เสร็จสิ้นการเขียนภาพเมื่อ 30 เม.ย. 2513 และยังได้ปั้นพระพุทธรูปประดิษฐาน ณ วัดบ้านดง
พระประธาน และพระรองอีก 2 องค์ วัดบ้านใหม่รัตนโกสินทร์ (สมัยนั้นชื่อวัดสบม่ำ) โดยทุกการเดินทางไปสร้างงานพุทธศิลป์ในพื้นที่ต่างๆ พ่อหนานเกษม ที่เป็นหัวหน้าทีมช่างมักจะถ่ายภาพ แล้วนำมาเขียนบันทึกไว้ ทำให้คนรุ่นหลังได้เห็นถึงแรงศรัทธาของผู้คน ในปี พ.ศ. 2505 ที่ต้องเดินเท้าหลายชั่วโมงจากบ้านเมาะหลวงไปวัดสบม่ำ เพื่อปั้นพระประธาน และพระองค์รองอีก 2 องค์ ลักษณะของพระพุทธรูปมีความโดดเด่น ตัวองค์ทาด้วยสีขาวส่วนพระโอษฐ์สีแดงสด ชาวบ้านในพื้นที่นิยมขอพรจากพระองค์รองด้านซ้ายมือเรื่องขอบุตรและมักจะสมหวังได้ลูกสาวมีผิวพรรณผุดผ่อง นอกจากนั้นยังได้เขียนภาพฝาผนังวิหารเรื่องมหาเวสสันดรชาดก และภาพพุทธประวัติ ซึ่งผลงานของพ่อหนานเกษมมักจะเขียนจารึกอักษรสลักไว้ยังศาสนสถานต่างๆ ดั่งปรากฏจารึกมูลฐานการสร้างไว้ตรงผนังของวัด อีกทั้งลายมือของพ่อหนานเกษม ยังเป็นต้นแบบของฟอนต์เมาะหลวง ออกแบบต่อยอดจากภูมิหลังวัฒนธรรมของพื้นที่สู่ผู้ใช้ในยุคปัจจุบัน เพื่อแสดงถึงอัตลักษณ์ของชุมชนบ้านเมาะหลวง พิมพ์คำว่า “ฟอนต์เมาะหลวง” บน Google สามารถดาวน์โหลดใช้ได้ฟรี
ย้อนเวลามองผ่านภาพถ่ายกลุ่มคน 6 คน ที่นำเราไปพบกับงานพุทธศิลป์อันน่าภาคภูมิใจใน อ.แม่เมาะ จ.ลำปาง วันนี้อิ่มเอมหัวใจ ที่ได้ไปท่องเที่ยวสัมผัสรอยประทับแห่งความภูมิใจ ผ่านงานพุทธศิลป์ทรงคุณค่าที่สืบทอดจากช่างพื้นบ้าน แม้ลักษณะผลงานของช่างพื้นบ้านอาจไม่วิจิตรเท่าช่างหลวง แต่ในยุคสมัยนั้นนับเป็นช่างฝีมือที่คิวแน่นต่างถูกจับจอง สรรค์สร้างผลงานในหลายพื้นที่ นับเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่หล่อหลอมจากศรัทธาและวิถีชีวิตส่งต่อถึงยุคปัจจุบัน
ติดตามเรื่องราวฉบับเต็ม กดที่ลิงก์ได้เลยค่ะ https://mpp.egat.co.th/hellomaemoh/index.php?option=com_content&view=article&id=1563:2569-8&catid=56&Itemid=288