02/06/2026
กลิ่นฟอร์มาลีนลอยบางเบาในอากาศ ก่อนฉุนกึกขึ้นทันทีที่ฉันและเพื่อนช่างภาพผลักประตูเข้าไปในห้องเรียนขนาดใหญ่ ด้านในสะอาดเรียบร้อยเหมือนห้องเรียนทั่วไป เรียงรายด้วยโต๊ะสเตนเลสนับสิบ บนโต๊ะมีน้ำเกลือ แอลกอฮอล์ และสารพัดอุปกรณ์ที่ฉันไม่รู้จัก แต่อนุมานว่าน่าจะเป็นอุปกรณ์ฝึกผ่าตัดสำหรับผู้เรียน
ทุกโต๊ะมีร่างสุนัขนอนแน่นิ่งไม่หายใจ ขนที่น่าจะเคยนุ่มฟูกลายเป็นหยาบกระด้าง ผิวหนังที่น่าจะเคยสดใสก็เปลี่ยนเป็นสีคล้ำ แม้จะเป็นภาพที่ไม่น่ามองเท่าไหร่ แต่เราต่างรู้ดีว่านี่คือธรรมชาติของสิ่งมีชีวิตที่หมดอายุขัย ร่างเหล่านี้คือ ‘อาจารย์ใหญ่ทางสัตวแพทย์’ พวกเขาไม่ใช่ซากสิ่งมีชีวิต แต่เป็นร่างสำหรับการเรียนการสอนนิสิตคณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ความตายคือบทเรียน ในความหมายที่ว่ามันเป็นห้องเรียนเชิงกายภาพได้ด้วย ความตายของสัตว์เลี้ยงนำมาซึ่งการเรียนรู้ของมนุษย์ เปิดเผยในสิ่งที่ตำราไม่อาจอธิบายได้ทั้งหมด ไม่ว่าจะลักษณะของอวัยวะ หลอดเลือด หรือผิวหนังที่ตื้นลึกหนาบางแตกต่างกันไป
วันโอวัน ชวนสำรวจการเดินทางของ 'อาจารย์ใหญ่ทางสัตวแพทย์' ผู้เปลี่ยนความตายให้กลายเป็นความรู้: https://www.the101.world/animal-cadaver-donation
“เราบริจาคเพราะยังไม่อยากฝังเขา แล้วก็รู้สึกว่ายังไม่อยากเผา เรายังอยากให้เขาทำบุญ […] เขาคงได้ทำประโยชน์บ้างจากการบริจาค และมันก็เยียวยาเราด้วย ทำให้เรารู้สึกว่าเขายังไม่ไป ยังเป็นครูอยู่ที่นี่ ทุกครั้งที่ผ่านก็จะคิดว่า 'ฉงฉง' ยังอยู่ที่นี่”
“เราอยากถามนิสิตว่าร่างของ 'ฉงฉง' เป็นอย่างไรบ้าง สมบูรณ์ดีไหม ได้เรียนรู้อะไรจากน้องหรือเปล่า แล้วก็อยากขอบคุณที่ตั้งใจศึกษาเพื่อรักษาสัตว์ ขอบคุณที่ทำให้สิ่งที่กำลังจะแหลกสลายกลับมาชีวิตอีกครั้ง”
“มันเศร้าแหละ แต่ก็ต้องทำใจ ถ้าเราเผาหรือลอยอังคารเลยก็คงไม่แตกต่างจากการบริจาคร่าง แต่การบริจาคร่างจะได้บุญใหญ่กว่า แม่อยากให้เขาได้บุญติดตัว เขาเป็นลูกเราเนอะ เรารักเขา บอกเขาว่าถ้าชาติหน้าเจอกันอีกก็ไม่อยากให้หนูเป็นแบบนี้แล้ว ถ้าแม่ยังเป็นคน ก็ขอให้เราได้เจอกันแบบคน”
“ตัวเราเองบริจาคทุกส่วนกับสภากาชาด ไม่เก็บอะไรไว้เลย อยากแนะนำเจ้าของสัตว์เลี้ยงว่าถ้าลูกเติมเต็มให้เรา ก็อยากให้เติมเต็มลูกด้วยเวลาที่เขาจากไป ให้เขาได้บุญใหญ่จากการบริจาคร่างเพื่อเป็นประโยชน์แก่คนอื่น”
-ต้นโอ๊ค (นามสมมติ) และแม่หมู (นามสมมติ) เจ้าของผู้บริจาคร่างสัตว์เลี้ยงเป็นอาจารย์ใหญ่ทางสัตวแพทย์
..
“ปัญหาสำหรับผมคือร่างไม่พอ แต่ข้อดีคือร่างนิ่มสามารถใช้ได้เกือบครบทุกส่วน และร่างนิ่มก็ไม่ได้ใช้เพียงครั้งเดียวแล้วจบไป ร่างนิ่มที่ใช้วันนี้ยังสามารถนำมาใช้ได้อีก บางร่างใช้เกือบปี”
“ผมคิดว่าสัตว์คืออาจารย์ [...] ขั้นตอนต่อไปจึงอยู่ที่เรา ผมคำนึงเสมอว่าเจ้าของนำสิ่งที่เขารักมากที่สุดมาให้ เราก็ต้องดูแลสิ่งที่เขารักต่อไป เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดในการเรียนการสอน”
- ถนอม นิลไชย พนักงานวิทยาศาสตร์ คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
..
“อาจารย์ใหญ่ไม่ใช่แค่วัตถุทางการเรียน ก่อนเริ่มคลาสแรกจะต้อง ‘ขอขมา’ ร่างโดยนิสิตจะนำพวงมาลัยมากราบ ทุกปีมีการจัดพิธีทำบุญ เราพยายามปลูกฝังให้นิสิตเคารพร่างอาจารย์ใหญ่ เพราะความรู้ไม่ได้มาจากแค่ในตำรา แต่มาจากการเสียสละของอาจารย์ใหญ่ด้วย”
“การฝึกกับร่างอาจารย์ใหญ่ส่งผลมาก ตัวอย่างเช่น จู่ๆ ให้เด็กสอดท่อช่วยหายใจสัตว์ แต่เวลาสอดท่อจริงๆ กลับหาช่องที่จะสอดไม่เจอ ซึ่งการหาไม่เจอสร้างความเสียหายบริเวณเนื้อเยื่อตรงนั้นและส่งผลเสียต่อสัตว์ได้ การได้ฝึกก่อนจะทำให้รู้ว่าควรจัดท่าอย่างไร วางอุปกรณ์อย่างไร และสอดท่อเข้าไปช่องไหน”
“เข้าใจว่ามีหลายมหาวิทยาลัยรับบริจาค แต่ถามว่าที่รับบริจาคเยอะขนาดนั้นไหม ก็อาจไม่ได้เยอะขนาดนั้น ความสะดวกในการบริจาคจึงน่าจะเป็นอุปสรรคมากที่สุด เพราะพอจุดรับบริจาคน้อย มันก็รู้กันแค่คนในวงแคบ”
- ผศ.น.สพ.ดร.เอกพล อัครพุทธิพร อาจารย์คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
..
“เราไม่มีทางเล่นหมากเก็บได้เลย ถ้าเราไม่ลองหัดเล่น”
“น้องที่ไม่สบายแล้วเสียไปมักจะมีรอยโรค ซึ่งหนูรู้สึกว่ารอยโรคสำคัญกับการเรียนรู้มาก มันไม่เหมือนในหนังสือ การที่เราเห็นหรือลองจับจริงๆ จึงสำคัญมาก ถ้าไม่มีร่างอาจารย์ใหญ่ หนูนึกภาพไม่ออกเลยว่าจะเข้าใจสิ่งนี้อย่างไร”
“หนูสัญญากับตัวเองตั้งแต่ปีหนึ่งว่าจะตั้งใจเรียนกับร่างอาจารย์ใหญ่ เราตั้งสติว่าไม่ได้เรียนกับอาจารย์ใหญ่ทุกวัน ไม่ได้มีโอกาสเจอกันบ่อยๆ หนูก็เลยตั้งใจเรียนทุกครั้งที่ได้เรียน”
“[งานทำบุญอุทิศส่วนกุศลอาจารย์ใหญ่] คือการขอบคุณเจ้าของที่บริจาคร่างน้องหมา น้องแมว หรือสัตว์ exotic อื่นๆ ปัจจุบันสัตว์เลี้ยงก็เหมือนสมาชิกในครอบครัว ดังนั้น การที่เจ้าของอุทิศร่างให้เราจึงยิ่งใหญ่มาก คนเรียนคือเรา แต่เราแทบไม่มีโอกาสที่จะขอบคุณเจ้าของและร่างอาจารย์ใหญ่โดยตรง พวกเรารู้สึกขอบคุณจริงๆ”
- วิภวานี แก่นอินทร์ และญาณิกา วีระมาน นิสิตและทีมทำงานโครงการงานทำบุญอุทิศส่วนกุศลแก่อาจารย์ใหญ่ทางสัตวแพทย์และทำบุญสัตว์ทดลอง ประจำปี 2568
..
เรื่อง: ชลธิชา ทักษิณาเวศน์
ภาพถ่าย: กอบบุญ บูรโชควิวัฒน์
ภาพประกอบ: ณัฐพล อุปฮาด
