03/06/2026
คำเปรียบเปรยในเชิงสำนวนไทยว่า “สร้างวัดให้ลูกเล่น” ที่ดูจะล้อไปกับสำนวน “ปั้นวัวปั้นควายให้ลูกท่านเล่น” นั้น สะท้อนให้เห็นว่า วัดวาอารามแต่เดิมทีมีบทบาทและสัมพันธ์กับชีวิตผู้คนในกรุงศรีอยุธยาค่อนข้างมาก
แม้คำเปรียบเปรยดังกล่าวจะไม่ใช่คำกล่าวของผู้คนสมัยอยุธยา แต่ผ่านสายตาของกวีสมัยรัตนโกสินทร์ ชาวอยุธยาอย่างหลวงจักรปาณี (ฤกษ์) แต่ก็ยังสะท้อนให้เห็นถึงคุณค่าของวัดวาอารามที่สัมพันธ์กับการเติบโตทางสังคมและวัฒนธรรมสมัยอยุธยาได้ไม่มากก็น้อย ดังในนิราศตอนของหลวงท่านระบุว่า
“ดูวัดวาอารามงามสล้าง บ้างรกร้างโรยราน่าใจหาย เมื่อครั้งกรุงยังสนุกสุขสบาย ได้ยินฝ่ายผู้เฒ่าท่านเล่ามา ว่าเศรษฐีมีทรัพย์ไม่นับได้ สร้างวัดให้ลูกรักนั้นหนักหนา ถ้าบุตรใครไม่มีซึ่งวัดวา ไปเล่นอารามเขาเศร้าฤทัย เจ้าของเขาเฝ้าเปรยเยาะเย้ยหยอก กลับมาบอกบิดาน้ำตาไหล พ่อก็สร้างอารามให้ตามใจ วัดจึงได้เกลื่อนกลาดดูดาษดา”
เรื่องเล่าเศรษฐีสร้างวัดให้ลูกหลานจึงสะท้อนสภาพสังคมและการขยายตัวทางเศรษฐกิจสมัยอยุธยาที่ไพร่จำนวนหนึ่งสามารถมั่งมีจนสะสมทุนทรัพย์ในการสร้างวัดวาอารามได้เป็นจำนวนมาก วัดส่วนมากในอยุธยาจึงถูกสร้างโดยสามัญชนผู้ร่ำรวย ตรงกันข้ามกับ วัดหลวง พระมหาธาตุ ที่มักจะถูกสร้างโดยราชสำนักซึ่งมีจำนวนน้อย
การศึกษาโดยให้ความสนใจกับ “วัดเล็ก วัดน้อย” ในสถานะ “วัดร้าง” จึงเป็นเสมือนการสำรวจ “แคปชูลกาลเวลา” ที่ถูกทอดทิ้งไว้ในซากหักพังและกองอิฐปูน เพื่อส่องมองให้เห็นถึงแง่มุมทางประวัติศาสตร์สังคมและวัฒนธรรมอยุธยาของสามัญชนที่ถูกลืมเลือน ซากวัดเก่าบางแห่งจึงมีประวัติศาสตร์สามัญชนผู้มั่งมีฝังอยู่ เช่นเดียวกับย่านฐานถิ่นทั้งทางวัฒนธรรมและสังคม การเมืองสมัยอยุธยา ที่ติดตามวัดร้างเหล่านี้เป็นเงาตามตัว
เปิดให้เห็นร่องรอยทางสังคม วัฒนธรรม สามัญชนคนสมัยกรุงศรีอยุธยา ผ่านวัดวาอารามได้ใน
📚วัดร้างกรุงเก่า ประวัติศาสตร์บทใหม่ของอยุธยา
✒️กำพล จำปาพันธ์ และ อชิรวิชญ์ อันธพันธ์
📱E-Book : https://bit.ly/4dwpP5K
เลือกซื้อ E-Book อ่านหลากหลาย Application ได้ที่ : https://linktr.ee/matichonebook
อ่านได้ทั้งระบบ ios และ Android
#วัดร้าง #ประวัติศาสตร์ #สังคมวัฒนธรรม #อยุธยา #ชนชั้น #กรุงศรีอยุธยา #สร้างวัดให้ลูกเล่น #สำนักพิมพ์มติชน