21/03/2024
การขึ้นสู่อำนาจสมัยที่ 5 ของวลาดิมีร์ ปูติน และรัสเซียนับจากนี้?
ผลการเลือกตั้งประธานาธิบดีของรัสเซีย รอบล่าสุดที่กินเวลา 3 วันเต็ม ตั้งแต่วันที่ 15 - 17 มีนาคม 2024 ที่ผ่านมา ได้ผลออกมาไม่ผิดไปจากที่หลายฝ่ายคาดการณ์นัก ชื่อผู้ชนะยังคงเป็น วลาดิมีร์ วลาดิมีราวิช ปูติน ที่ได้รับเลือกเป็นผู้นำแห่งชาติที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก สมัยที่ 5 แล้ว ด้วยคะแนนแบบแลนด์สไลด์ไปถึง 88.48% ขาดลอยที่สุดในประวัติศาสตร์ของชาตินับแต่มีการเลือกตั้งเรื่อยมา และถือเป็นการได้รับเลือกครั้งที่ 3 ติดต่อกัน แม้ก่อนหน้านี้รัฐธรรมนูญจะมีข้อบัญญัติให้ประธานาธิบดีรัสเซียดำรงตำแหน่งได้เพียงไม่เกิน 2 สมัยติด และในการปฏิรูปรัฐธรรมนูญเมื่อปี 2020 ได้จำกัดให้ประธานาธิบดีแต่ละคนดำรงตำแหน่งไม่เกิน 2 สมัย ไม่มีเว้นวรรคแล้วกลับมาเป็น ทว่าวาระที่มีอยู่ก่อนการแก้ไขรัฐธรรมนูญจะไม่ถูกนับ ซึ่งทำให้วลาดิมีร์ยังมีสิทธิ์ลงสมัครเพื่อชิงตำแหน่งประธานาธิบดีอีก 2 รอบ คือรอบปี 2024 และ 2030
สิ่งที่น่าสนใจหลังการเลือกตั้งเสร็จสิ้นลง หาใช่การขึ้นดำรงตำแหน่งของปูตินอีกครั้ง เพราะสิ่งนี้ชวนให้ประหลาดใจน้อยที่สุดแล้ว ทว่าในการขึ้นเป็นผู้นำรัสเซียต่อจากนี้ไปอีก 6 ปี ท่ามกลางความผันผวนของความมั่นคงเชิงภูมิรัฐศาสตร์ที่รัสเซียกำลังเผชิญหน้าทั้งในยูเครน ในแนวที่ขนาบไปกับกลุ่มประเทศสมาชิกนาโต้ รวมถึงในดินแดนที่ห่างไกลออกไป เช่น สถานการณ์ในอิสราเอล-ปาเลสไตน์ สถานการณ์ในทะเลแดง และในย่านอินโด-แปซิฟิก ที่ไม่ว่าจะห่างไกลแค่ไหน รัสเซียก็ไม่สามารถหลีกเลี่ยงการมีส่วนร่วมไปได้อีกแล้ว ปูตินจะกุมบังเหียนรัสเซียไปในทิศทางใด
แน่นอนว่าในระยะสั้น สิ่งที่ปูตินให้ความสำคัญเป็นลำดับแรก คือ ปฏิบัติการพิเศษทางทหารที่ดำเนินไปในยูเครน สิ่งนี้ได้ถูกเน้นย้ำอีกครั้งในงานกล่าวสุนทรพจน์ภายหลังทราบผลการเลือกตั้งเมื่อวันอาทิตย์ (17 มีนาคม 2024) ที่ผ่านมา ซึ่งปูตินกล่าวถึงเป้าหมายหลัก คือ ปฏิบัติการพิเศษทางทหาร และการเสริมสร้างขีดความสามารถด้านการป้องกันประเทศ ปูตินซึ่งเดิมมั่นใจว่าเหตุการณ์ในยูเครนจะจบลงอย่างรวดเร็ว ทว่าในเวลานี้เข้าสู่ปีที่ 2 แล้ว และปูตินต้องการยกระดับ ซึ่งอาจหมายถึงการเรียกระดมพลครั้งใหญ่อีกรอบ เพื่อทำให้ปฏิบัติการครั้งนี้จบลงด้วยชัยชนะของฝั่งรัสเซีย เนื่องจากรัสเซียได้ใช้จ่ายราคาจากปฏิบัติการครั้งนี้ไปมาก ทั้งในเชิงตัวเลขงบประมาณ รวมทั้งการที่เส้นเขตแดนระหว่างรัสเซียและนาโต้ขยายตัวขึ้นจากการเข้าเป็นสมาชิกนาโต้ของฟินแลนด์ และสวีเดน ไม่นับรวมถึงปัจจัยจากการเลือกตั้งประธานาธิบดีของสหรัฐอเมริกาที่มีตัวเลือกระหว่างโจ ไบเดน จากเดโมแครต กับโดนัลด์ ทรัมป์ จากรีพับบิลกัน ซึ่งนโยบายของทั้งสองคนช่างแตกต่าง แต่มีผลต่อรัสเซียโดยตรงอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
การยกระดับปฏิบัติการทางทหาร จะนำไปสู่การปรับฐานค่าใช้จ่ายงบประมาณของประเทศที่ทุ่มมาให้การทหารมากขึ้นเรื่อยๆ จนเกือบแตะระดับ 1 ใน 3 ของงบประมาณประเทศทั้งหมด ขณะที่เศรษฐกิจของรัสเซียยังน่าเป็นห่วงจากการถูกนานาชาติบอยคอตต์มาอย่างต่อเนื่อง แม้กองทุนการเงินระหว่างประเทศจะคาดการณ์ทางเศรษฐกิจของรัสเซียในปี 2024 ว่าสามารถเติบโตเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 1.1 เป็นร้อยละ 2.6 ก็ตาม แต่นักวิเคราะห์เศรษฐกิจระหว่างประเทศยังมองว่า รัสเซียยังมีความเปราะบางทางเศรษฐกิจหลายประการ โดยเฉพาะจากการที่รัสเซียไม่สามารถส่งออกเชื้อเพลิงได้มากนัก การพึ่งพาทางเศรษฐกิจของรัสเซียจึงเหลือตัวเลือกไม่มาก นั่นคือการหันไปหาพันธมิตรอย่างจีน อินเดีย และอิหร่าน ซึ่งนำไปสู่การเสริมสร้างความร่วมมือระหว่างประเทศ เพื่อรักษาช่องทางทางเศรษฐกิจนี้ต่อไป ทว่ารัสเซียจะต้องพิจารณาท่าทีของประเทศพันธมิตรเหล่านี้อย่างถี่ถ้วน โดยเฉพาะการที่ประเทศเหล่านี้ก็ไม่ได้ปล่อยมือไปจาก
สหรัฐอเมริกาอย่างเต็มตัวมากนัก อาทิ อินเดียที่ยังคงกระชับความสัมพันธ์กับสหรัฐอเมริกาในทางหนึ่ง แม้กระทั่งจีนเองที่ยังปรารถนาจะรักษาความสัมพันธ์ด้านการส่งออกที่แน่นแฟ้นกับสหรัฐอเมริกาและยุโรปต่อไป แม้จะมีการสู้รบในสงครามเศรษฐกิจมาอย่างหนักหน่วงตลอดมา รัสเซียจึงไม่สามารถใช้มาตรการขายเชื้อเพลิงราคาถูกเพื่อจูงใจประเทศพันธมิตรได้มากนัก ตราบใดที่พันธมิตรเองก็ยังไม่อยากตัดขาดฝั่งสหรัฐอเมริกาและยุโรปในทางเศรษฐกิจอย่างเต็มตัว ผ่านการซื้อของรัสเซียเต็มที่จนเป็นการฝ่าฝืนมติการคว่ำบาตร
ขณะที่นโยบายในประเทศ ซึ่งอาจไม่น่าสนใจเท่านโยบายต่างประเทศที่ร้อนแรง แต่ปูตินเองก็มีแผนที่จะปฏิรูปประเทศภายใต้การสั่งการของตน สิ่งที่ปูตินโฟกัสคือ ประชาชน ธุรกิจ และการทหาร ดั่งที่เคยกล่าวสุนทรพจน์ในการงานเสวนา Future Technologies Forum เมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2024 ที่มอสโคว์ ปูตินพูดถึงแผนปฏิรูปประเทศคร่าว ๆ ของเขา โดยให้ความสำคัญกับการสนับสนุนเศรษฐกิจและอุตสาหกรรมของรัสเซีย เพิ่มผลิตสินค้าอุปโภคบริโภค ยา และยานพาหนะในประเทศเพิ่มขึ้น รวมทั้งสนับสนุนให้ธุรกิจต่างๆ ลงทุนในประเทศ โดยเรียกร้องให้ลดภาษีสำหรับบริษัทขนาดเล็กและขนาดกลาง ขณะที่การหารายได้ทางอื่น ปูตินเล็งไปที่การเพิ่มเพดานการเก็บภาษีคนรวยมากยิ่งขึ้น
ส่วนด้านสังคม ปูตินเน้นไปที่การทำให้ชาวรัสเซียมีครอบครัวขนาดใหญ่ขึ้น ซึ่งที่ผ่านมาค่าครองชีพที่สูงทำให้ชาวรัสเซียไม่กล้ามีลูก ทำให้ประชากรรัสเซียมีแนวโน้มตายมากกว่าเกิด นำไปสู่ความเสี่ยงที่จะเกิดสังคมผู้สูงอายุ และการขาดแคลนแรงงานหนุ่มสาวในอนาคต ปูตินได้ประมาณการค่าใช้จ่ายงบประมาณสำหรับการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานทางสังคมใน 6 ปีต่อจากนี้ เมื่อครั้งกล่าวปราศรัยก่อนการเลือกตั้ง เมื่อวันที่ 11 มีนาคม ที่ผ่านมา ว่าจะลงทุนด้วยงบประมาณวงเงิน 11.5 ล้านล้านรูเบิล หรือ 126.5 พันล้านดอลลาร์ ซึ่งลงทุนทั้ง ที่อยู่อาศัย แหล่งผลิตความร้อนส่วนกลาง การพัฒนาระบบสาธารณสุข พื้นที่สาธารณะ ปรับปรุงโครงสร้างคมนาคม และยกระดับการอุดมศึกษา วงเงินดังกล่าวน่าจะเป็นการชดเชยจากงบประมาณในปีที่ผ่านมา ซึ่งค่าใช้จ่ายงบประมาณทางโครงสร้างสังคมมีน้อยกว่าค่าใช้จ่ายทางการทหารไปเสียแล้ว
เส้นทางในการขึ้นเป็นผู้นำสมัยที่ 5 นั้นสดใส แต่หนทางในการบริหารรัสเซียรอบ 6 ปีนับจากนี้ ยังคงต้องเผชิญกับศึกในพร้อมศึกนอกอย่างหนักหน่วงและผันผวนไม่แน่นอน ปูตินจะนำพารัสเซียไปในทิศทางใด ยังเป็นประเด็นสำคัญที่ต้องตามกันต่อไป
เนื้อหา สรพงศ์ อ่องแสงคุณ
ภาพประกอบ สรพงศ์ อ่อนแสงคุณ
หมายเหตุ เนื้อหาและข้อความเป็นเพียงความเห็นส่วนตัวของผู้เขียนเท่านั้น
Reference:
BBC, Russian election: Why Putin's fifth term as president was never in doubt, accessed on 19 March 2024, https://www.bbc.com/news/world-europe-68505228
CNBC., War, reforms and a possible successor? Here’s what we could see from 6 more years of Putin, accessed on 18 March 2024, https://www.cnbc.com/2024/03/19/russian-election-2024-what-could-putin-do-over-the-next-six-years.html
European parliament., Russia's 2024 presidential election Whatis at stake and what is not, accessed on 19 March 2024,https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2024/760358/EPRS_BRI(2024)760358_EN.pdf
OMFIF, Russian economic ‘resilience’ is not what it seems, accessed on 19 March 2024, https://www.omfif.org/2024/02/russian-economic-resilience-is-not-what-it-seems/
Sputink, Scott Ritter: Election Results Show People Voted for Both Putin and ‘More Vibrant Russia’, accessed on 19 March 2024, https://sputnikglobe.com/20240318/scott-ritter-election-results-show-people-voted-for-both-putin-and-more-vibrant-russia--1117401801.html
Vox, Putin’s reelection puts him in a class of Russia’s longest-ruling autocrats, accessed on 19 March 2024, https://www.vox.com/world-politics/2024/3/18/24104857/putins-russia-elections-2024-results-navalny
ผู้จัดการ, รัฐบาลรัสเซียลาออกสุดช็อค รับลูก'ปูติน'เสนอปฏิรูปรัฐธรรมนูญ, เข้าถึงข้อมูลเมื่อวันที่ 19 มีนาคม 2567, https://mgronline.com/around/detail/9630000004767
ทีเอ็นเอ็น, World-in-depth: วลาดิเมียร์ ปูติน: ซาร์พระองค์ใหม่แห่งรัสเซีย?, เข้าถึงข้อมูลเมื่อวันที่ 19 มีนาคม 2567, https://www.tnnthailand.com/news/world/163157/?fbclid=IwAR0pczgCxJqHKTcPZU8lnROVnAO9r2pQ3vqF0h-rkla95ACMyjO9Ztb7OhM
