09/06/2026
🔹ผ้าไทยหลากถิ่นในแผ่นดินสยาม
นับแต่โบราณกาลมา สยามเป็นสังคมพหุวัฒนธรรมที่ประกอบด้วยผู้คนหลากหลายเชื้อชาติศาสนาเผ่าพันธุ์อยู่รวมกันภายใต้ร่มพระบรมโพธิสมภาร แต่ละท้องถิ่นจึงมีวัฒนธรรมที่แตกต่างกันอันสะท้อนผ่านอัตลักษณ์ประจำถิ่น หนึ่งในนั้นคือการแต่งกาย อันปรากฏเป็นประจักษ์หลักฐานผ่านภาพจดหมายเหตุและภาพเก่าต่าง ๆ อาทิ ภาพถ่ายของเจ้านายฝ่ายเหนือในเครื่องแต่งกายแบบดั้งเดิม เช่น เจ้าทิพเกสร และเจ้าอุบลวรรณา (อุบลวัณณา) ธิดาพระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงศ์กับแม่เจ้าอุสา เจ้าพรหมลือ และเจ้าทิพวรรณ ณ ลำปาง พระราชชายา เจ้าดารารัศมี เองแม้ประทับในราชสำนักสยามแต่ก็ยังฉลองพระองค์ด้วยผ้าซิ่นแบบล้านนาและมิได้ตัดพระเกศาตามแบบนิยมของเจ้านายฝ่ายในสมัยนั้น หรือภาพขุนนางข้าราชการหัวเมืองปักษ์ใต้แต่งกายในชุดพื้นเมืองก็มีตัวอย่างปรากฏให้เห็น เช่น พระยาพิทักษ์ธรรมสุนทร (ตนกูเด) เมืองตานี และพระยาณรงค์ฤทธิ์ศรีประเทศ (ตนกูสุไลมาน รงโซ๊ะ) เจ้าเมืองยะลา
ยามใดที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและพระบรมวงศานุวงศ์เสด็จประพาสเยี่ยมเยือนหัวเมือง ราษฎรทั้งชาวไทยและนานาชาติพันธุ์ต่างมาเฝ้ารอรับเสด็จเนืองแน่นอยู่เป็นนิจ ดังปรากฏในภาพชนพื้นเมืองเงาะ (ซาไก) จังหวัดพัทลุง รับเสด็จเมื่อคราวพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จฯ ปักษ์ใต้ ชาวม้ง กะเหรี่ยงเฝ้ารับเสด็จสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าภาณุรังสีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช ที่นครเชียงใหม่ คราวเสด็จไปตรวจราชการทหาร มณฑลพายัพ พุทธศักราช 2459
เมื่อคราวสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย เสด็จตรวจราชการมณฑลต่าง ๆ ได้ทรงรวบรวมภาพวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของราษฎรไว้เป็นอันมาก รวมถึงภาพการแต่งกายของราษฎรมณฑลอุดร ทั้งชาวบ้าน ผู้ดี และชนเผ่าต่าง ๆ อาทิ ภูไท กะเลิง ข่ากะโซ่ ซึ่งมีความแตกต่างหลากหลายสะท้อนถึงอัตลักษณ์เฉพาะของชุมชน
ความหลากหลายทางวัฒนธรรมอันสะท้อนผ่านเครื่องแต่งกายคือเสน่ห์ความเป็นไทยที่ข้ามผ่านกาลเวลา เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่ชาวไทยทุกคนควรภาคภูมิใจและสืบสานต่อยอดให้ยั่งยืนยิ่งยงสถาวร
Thai Textiles from Diverse Regions of Siam
Since ancient times, Siam has been a multicultural society where people of diverse ethnicities, religions, and cultural backgrounds have lived together under the benevolent protection of the Thai monarchy. As a result, each region has developed its own distinctive cultural traditions, reflected through local identities and ways of life. One of the most visible expressions of this cultural diversity is traditional attire, which has been documented through historical photographs and archival records.
Numerous photographs reveal the unique dress traditions of different regions of the country. Among them are images of northern nobility wearing traditional Lanna attire, including Chao Thipkesorn, Chao Ubonwanna, daughters of Chao Kawilorot Suriyawong and Mae Chao Usa,
as well as Chao Phromlue and Chao Thipwan of Lampang. Even Princess Dara Rasmi, though residing in the Siamese royal court, continued to wear the traditional Lanna “sin” (tube skirt) and retained her long hair rather than adopting the hairstyle then popular among ladies of the inner court.
Likewise, historical photographs of officials and rulers in the southern provinces illustrate the distinctive local attire of the region. Notable examples include Phraya Phithak Thammasunthon (Tunku De) of Pattani and Phraya Narongrit Si Prathet (Tunku Sulaiman Rongso) of Yala, both of whom are depicted in traditional southern dress.
Whenever the King and members of the Royal Family undertook provincial visits, large numbers of people from various ethnic communities gathered to welcome the royal entourage. Historical records show indigenous Mani (Sakai) communities in Phatthalung receiving King Prajadhipok (Rama VII) during his visit to southern Siam. Similarly, Hmong and Karen communities welcomed His Royal Highness Prince Bhanurangsi Sawangwongse, Prince Bhanubandhu Wongsevoradej, during his inspection tour of military affairs in the Phayap region in 1916.
During the tenure of His Royal Highness Prince Damrong Rajanubhab as Minister of the Interior, he travelled extensively to inspect provincial administration throughout the kingdom. In the course of these journeys, he compiled a remarkable collection of photographs documenting the lives and customs of local people. Among these are images of residents of the Udon region, including commoners, local elites, and various ethnic groups such as the Phu Thai, Kaleung, and Kha Ka So. Their attire reflects the rich cultural diversity and distinctive identities of their respective communities.
The cultural diversity expressed through traditional clothing remains one of the enduring charms of Thai society. These garments are more than mere articles of dress; they embody local wisdom, cultural heritage, and historical memory. As a treasured legacy passed down through generations, Thailand’s diverse textile and dress traditions are a source of pride for all Thai people and deserve to be preserved, celebrated, and carried forward for future generations.
บรรณานุกรม
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ประมวลภาพประวัติศาสตร์ไทย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จประพาสหัวเมืองปักษ์ใต้และแหลมมลายู. กรุงเทพฯ: สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร, 2563.
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ประมวลภาพประวัติศาสตร์ไทย “วิถีชีวิต”. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้รติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง, 2560.
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ประมวลภาพประวัติศาสตร์ไทย “วิถีชีวิต” Ways of Life. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร, 2567.
