14/01/2019
Doqonimada
Soomaalida waxaa lagu aqoon jiray inay iska ilaaliyaan arimaha ceebta iyo dhagxumada usoo jiidaya. Dadku waxay iska ilaalin jireen in macsi lagu sheego(Dhilaysi) , in tuug lagu sheego, sifa xun loo tiiriyo, in wax dadnimadooda wax udhimaysa loo niabeeyo, iwm.
waxyaalaha Soomaalidu iska ilaalin jirtay waxaa kamid ahaa doqonimada lagu sheego.
Doqonimada waxaa lagu qeexaa qofla oo garaadkiisu kahooseeyo wax fahanka ama garashada qofka caadiga ah. Soomaalidu waxay doqonimada ukala saaraan toban bahood oo sadex-sadex isu bah ah iyo mid bahgooni ah, kuwaas oo kala ah :-
• Surin dheer kadhaanshe, Soor quureed cune iyo si xun uwaran, waa sadex isku bah ah.
• Xididkii xante, Xaajaduu watay kaxogwarame, iyo xiluhuu uureeyay xoog moode, Sadexdaasina waa isku bah.
• Duufleey, Daableey iyo Danleey, sadexdaasina waa isku bah.
• Gar ma gasho kamana baxdo, Waa bah gooni.
Qaybaha doqonimada waxaa laga helaa dadka badankiis, dadka qaarbaa mid kaliya kujirtaa, qaarbaa labo kujirtaa, qaarbaa dhawr kujiraan. Doqonimada daawadeedu waa waxbarasho. Qofkasta oo aan wax baran dhawr nooc oo doqonimada ka mid ah baa kujirta.
BAHDA 1aad ee Surin dheer kadhaanshe, Soor quudheed cune iyo Si xun uwaran waxa lagu fasari karaa sida soo socota: SURIN dheer kadhaanshe waa ninka la yaal reerka uu la xididka yahay oo hawsha lagu dayaco ee garan waayey reerkaaga meel gooniya ula guur oo had iyo goor isaga iyo awrkiisu u qoolan yihiin dhaanka iyo gaadiid celintaba. SOOR quureed cune waa qofka wixii loo taagaba iyo meeshii loogu taagaba iska cuna oo aan u meel dayin wuxuu quudanayo. SI XUN uwaran waa qofka wuxuu maqlaba wax kudara ee warxuma tashiilka ah.
BAHDA 2aad ee SIDIDKII XANTE, XILIHUU UUREEYAY XOOG MOODE, IYO XAAJADUU WATAY KAXOG WARAME waxaa lagu fasiri karaa in xididka xante yahay qofka xanta reerka laxididka yahay iyo dadka nolosha hoose kadhaxayso, Xiluhuu uureeyay xoog moode waa ninka haweenaydiisa hawsha kudayaca, Xaajaduu watay kaxog warame waa qofka aan arimihiisa sir ahaan uhayn karin.
BAHDA 3aad ee Duufleey, Daableey iyo Dareenley: Duufley waa qofka baaliga ama areebada ah. Dareenleey waa qofka shakiga badan ee hadii labo qof is eegto u qaata in isaga laga hadlaayo ama loo jeedo. Daabley waa qofka bud laduulka ah ee isaga oon waxba hubsan dadka ladagaala ama aflagaadeeyo.
GAR MAGASHO KAMANA BAXDO waa qofka gar maqaataha ah ee dadka aan macaamiil dhex mari karin. hadaad wax la amaahato oo walaxdii kugu lunto oo aad badelkeeda u keento ku odhanaya : maya kaygi baan rabaa oo qudha.
Xigasho: dhiganaha AFKA IYO DHAQANKA ee Dugsiga sare fasalka 9aad ee uu qoray Ustaad Cabdisalaam Maxamed Xuseen.
