02/01/2026
Kaalinta Culimada: Xaq Sheegista
Waa arrin aad muhiim u ah, gaar ahaan xilliyada ay jiraan fitnada ama marka xaqqa iyo baadilku isku dhex darsamaan. Diinta Islaamku waxay culimada iyo dadka aqoonta u leh saartay mas'uuliyad weyn oo ku aaddan inaysan aamusin marka xaqqa loo baahan yahay.
Culimadu waa dhaxalkii anbiyada, shaqadooda ugu weynina waa caddeynta xaqa. Marka la qaato wax diinta ka soo horjeeda, culimada waxaa la gudboon:
Bayaanin (Cadeyn): Inay dadka u sharaxaan wixii diinta waafaqsan iyo wixii ka soo horjeeda.
Samir: Inay u dulqaataan dhibka kasoo gaaraya xaq sheegista.
Cabsida Alle: Inaysan dadka ka cabsan ee ay Alle ka cabsadaan.
Aayadaha Qur'anka ee Xaq Sheegista
"إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَىٰ مِن بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ ۙ أُولَٰئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ" (سورة البقرة: 159)
Aayaddan (Suurat Al-Baqarah: 159) waa mid ka mid ah aayadaha ugu cabsida badan ee ku socda dadka aqoonta leh (Culimada) iyo qof kasta oo xaq ogaaday ka dibna qariyay.
Sababta Soo degitaanka Aayadda
Aayaddan waxay markii h**e ku soo degtay culimadii Yuhuudda iyo Nasaarada ee ku noolaa Madiina, kuwaas oo qarinayay sifooyinka Nabiga (NNKH) ee ku qornaa Kitaabbadooda (Towraad iyo Injiil). Laakiin sida ay culimada Tafsiirku sheegeen (sida Ibn Kathir), xukuumku waa mid guud oo khuseeya qof kasta oo qariya aqoon diini ah oo dadku u baahan yihiin.
Sharaxaadda Weedhaha Aayadda
"إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ" (Kuwa qariya): Kelmadda Katum (قيد) halkan waxay ka dhigan tahay in qofku
ogyahay xaqa, balse uu u qariyo si ula kac ah, isagoo ka cabsanaya dadka, doonaya adduunyo, ama raba inuu raalli geliyo madax.
"مَا أَنزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَىٰ" (Wixii aan soo dejinnay oo xujooyin iyo hanuun ah): Waa cilmiga diinta ee cad-cad ee qofka u horseedaya jidka toosan.
"مِن بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ" (Ka dib markaan dadka ugu caddaynay Kitaabka): Alle wuxuu leeyahay: "Maadaama aan anigu caddaynay oo aan soo dejinnay, qofna xaq uma laha inuu is hortaago ama qariyo
Ciqaabta Qofka Xaqqa Qariya
Alle wuxuu halkan ku xusay laba ciqaabood oo aad u waaweyn:
"أُولَٰئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ" (Kuwaas waxaa lacnadaya Alle): Lacnaddu waa in laga fogaado naxariista Alle. Qofka xaqqa qariya wuxuu lumiyay naxariistii Rabbi.
"وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ" (Waxaa lacnadaya kuwa wax lacnada): Waxaa la sheegay inay yihiin Malaa'igta, mu'miniinta, iyo xitaa xayawaannada. Marka culimadu xaqqa qariyaan, waxaa dhaca abaar iyo dhib, markaas ayaa wax kasta oo nooli ay lacnadaan qofkaas sababta u ahaa in xaqa la weyd
Maxay Aayaddan naga doonaysaa?
Tafsiirka Al-Sa'di wuxuu leeyahay: "Aayaddani waxay caddaynaysaa in culimada laga rabo inay dadka u bayaanin (caddeeyaan) xaqa, haddii ay aamusaanna ay galeen dambi weyn."
Waajibka Culimada: Maaha kaliya inay salaadda ka hadlaan, balse waa inay ka hadlaan dulmiga, xaq-darrada, iyo wixii ka soo horjeeda diinta marka ay dhacaan.
Xaq-sheegista: Haddii aad tahay qof wax bartay, aamusnaantaadu markii xaqqa loo baahnaa waa dambi.
Nabiga (NNKH) wuxuu yiri:
"Qofkii la weydiiyo cilmi uu ogyahay ka dibna qariya, waxaa Maalinta Qiyaamada lagu xakameyn doonaa xakame dab ah." (Aba Daawuud iyo Tirmidi).
Xadiisyada Nabiga (NNKH)
Xadiiskani wuxuu dhiirigelinayaa in xaqqa la sheego iyadoon cidna laga cabsanayn:
Xadiiska 1-aad: Nabiga (NNKH) wuxuu yiri:
"أفضل الجِهادِ كَلِمَةُ حَقٍّ عِنْدَ سُلْطانٍ جائِرٍ" (رواه أبو داود والترمذي)
Macnaha: "Jihaadka kan ugu fadliga badan waa qof yiraahda kalmad xaq ah agtiisa madax caadil ahayn (daalim ah)."
Xadiiska 2-aad: Nabiga (NNKH) wuxuu yiri:
"لا يَمْنَعَنَّ رَجُلًا هَيْبَةُ النَّاسِ أَنْ يَقُولَ بِحَقٍّ إِذَا عَلِمَهُ" (رواه الترمذي)
Macnaha: "Yaysan qofka ka hor istaagin haybadda (ka cabsashada) dadku inuu sheego xaqqa marka uu ogaado."
Xaq sheegistu maaha xulasho, waa waajib saaran qof kasta oo Alle iyo Maalinta Aakhiro rumeeyay, gaar ahaan kuwa aqoonta loo igmaday. Maanta dunidu uma baahna aamusnaan, waxay u baahantahay dad xaqqa u istaaga xitaa haddii ay qaraar tahay. Nabigu (NNKH) wuxuu yiri: 'Jihaadka ugu fadliga badan waa kalmad xaq ah oo lala horyimaado qof awood leh oo xaq dhowrayn'."
Fadlan walaal adigoo mahadsn sii share garee walaal lana wadaag walaalaha kale si aad u xasuusiso
Fariintan
