10/07/2026
Qeybta 4aad.
Wada-shaqeynta Hay’adaha ee u Dhaxeysa Xafiiska Nootaayada Dadweynaha iyo Hay’adaha Dowladda, Gaar ahaan Hay’adaha Garsoorka iyo Caddaaladda
Hordhac
Si loo xoojiyo ku dhaqanka sharciga iyo horumarinta hay’adaha dowliga ah, Xafiiska Nootaayada Dadweynaha wuxuu ka mid yahay hay’adaha muhiimka ah ee sharciga, isagoo loo igmaday xaqiijinta iyo sugidda sax ahaanshaha dukumentiyada sharciyeed, diiwaangelinta iyo ansixinta heshiisyada iyo qandaraasyada, iyo in dukumentiyada rasmiga ah la siiyo awood sharciyeed.
Hawlahaas muhiimka ah ee uu Xafiiska Nootaayadu qabto waxay door weyn ka qaataan ilaalinta xuquuqda iyo danaha sharciga ah ee muwaadiniinta, hay’adaha sharciyeed, ganacsiyada iyo hay’adaha dowladda.
Si waajibaadkan si hufan loogu fuliyo, waxaa lama huraan ah in la helo wada-shaqeyn joogto ah, nidaamsan oo ku dhisan sharci oo u dhexeysa Xafiiska Nootaayada Dadweynaha iyo hay’adaha dowladda ee ay khusayso, gaar ahaan kuwa ku shaqada leh garsoorka iyo caddaaladda.
Wada-shaqeyntani waxay kor u qaadaysaa isku-xirka hay’adaha, waxay xoojinaysaa hufnaanta nidaamka caddaaladda, waxayna xaqiijinaysaa daacadnimada iyo saxnaanta habraacyada sharciyeed.
Ujeeddooyinka Wada-shaqeynta Hay’adaha
Ujeeddooyinka ugu waaweyn ee wada-shaqeyntan waxaa ka mid ah:
1. Xoojinta ku dhaqanka sharciga iyo hubinta fulinta wax-ku-oolka ah ee xeerarka iyo qawaaniinta dalka.
2. Isku-habaynta habraacyada la xiriira xaqiijinta, diiwaangelinta iyo ansixinta dukumentiyada sharciyeed ee rasmiga ah.
3. Hubinta sharciyadda, saxnaanta iyo awoodda fulineed ee heshiisyada, qandaraasyada iyo macaamilada sharciyeed.
4. Ilaalinta xuquuqda iyo danaha sharciyeed ee dadka dabiiciga ah iyo hay’adaha sharciyeed.
5. Kahortagga iyo la-dagaallanka khiyaanada, been-abuurka iyo adeegsiga dukumentiyada aan saxda ahayn.
6. Taageeridda hay’adaha garsoorka iyo caddaaladda iyadoo loo marayo is-weydaarsiga xogta iyo dukumentiyada sharciyeed ee waafaqsan sharciga.
7. Horumarinta hufnaanta, daahfurnaanta, isla xisaabtanka iyo maamul-wanaagga ee howlaha sharci iyo maamul.
Hay’adaha Dowladda ee Ay Khusayso Wada-shaqeyntu
Wada-shaqeyntan waxay si gaar ah uga dhaxeyn kartaa:
- Wasaaradda Caddaaladda iyo Arrimaha Garsoorka.
- Golaha Adeegga Garsoorka.
- Maxkamadaha dhammaan heerarka kala duwan.
- Xafiiska Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka.
- Ciidanka Booliska Soomaaliyeed, gaar ahaan Waaxaha Dembi Baarista (CID).
- Hay’adda Diiwaangelinta Madaniga iyo Aqoonsiga Qaranka.
- Wasaaradda Arrimaha Gudaha.
- Hay’adaha Maamulka Dhulka iyo Diiwaangelinta Hantida Ma-guurtada ah.
- Maamul-goboleedyada iyo Maamulada Degmooyinka.
- Hay’ad kasta oo dowladeed oo sharci ahaan u leh awood la xiriirta dukumentiyada sharciyeed, diiwaangelinta, fulinta ama ilaalinta xuquuqda sharciga ah.
Meelaha Wada-shaqeynta
Wada-shaqeyntu waxay ku saabsan tahay, balse aan ku koobnayn, arrimaha soo socda:
1. Xaqiijinta, diiwaangelinta iyo ansixinta heshiisyada, qandaraasyada iyo dukumentiyada kale ee sharciyeed.
2. Hubinta iyo ansixinta Wakaaladaha Sharciyeed (Power of Attorney), xaqiijinta aqoonsiga iyo awoodda sharciyeed ee dhinacyada heshiisyada galaya.
3. Diiwaangelinta iyo xaqiijinta wareejinta lahaanshaha hantida ma-guurtada ah sida dhulka iyo guryaha.
4. Diiwaangelinta dardaaranka, arrimaha dhaxalka, caddeynta dhaxal-helayaasha iyo dukumentiyada la xiriira.
5. Gudbinta dukumentiyada rasmiga ah iyo xogta sharciyeed ee loo baahan yahay maxkamadaha, xafiisyada dacwad-oogista iyo hay’adaha kale ee awoodda u leh.
6. Xaqiijinta saxnaanta dukumentiyada rasmiga ah iyo iska-kaashiga ka hortagga been-abuurka, khiyaanada iyo wax-ka-beddelka dukumentiyada.
7. Taageeridda fulinta go’aannada maxkamadaha marka uu sharcigu oggol yahay.
8. Wada-shaqeynta dhinaca tababarrada xirfadeed, dhisidda awoodda hay’adaha iyo is-weydaarsiga khibradaha sharciyeed ee ku saabsan howlaha Nootaayada.
Mabaadi’da Hagaya Wada-shaqeynta
Wada-shaqeyntan waxaa lagu saleeynayaa mabaadi’da soo socda:
- Ixtiraamka Dastuurka iyo sharciyada dalka.
- Madaxbannaanida Garsoorka.
- Ku dhaqanka sharciga iyo habraacyada sharciyeed.
- Ilaalinta sirta xirfadeed iyo xogta gaarka ah.
- Daahfurnaan, hufnaan iyo isla xisaabtan.
- Adeeg bulsho oo tayo leh, hufan oo waxtar leh.
- Isku-duwid hay’adeed iyo wada-shaqeyn joogto ah.
- Ilaalinta xuquuqda aasaasiga ah iyo xorriyadaha muwaadiniinta.
Faa’iidooyinka Wada-shaqeynta Hay’adaha
Wada-shaqeyn wax-ku-ool ah oo u dhexeysa Xafiiska Nootaayada Dadweynaha iyo hay’adaha dowladda waxay gacan ka geysaneysaa:
- Xoojinta kalsoonida shacabka ee hay’adaha dowladda.
- Sugidda amniga iyo hubinta macaamilada sharciyeed.
- Yareynta khilaafaadka sharci iyo dacwadaha aan loo baahnayn.
- Horumarinta hufnaanta iyo waxtarka nidaamka garsoorka.
- Ilaalinta hantida guud iyo tan gaarka ah iyo xuquuqda sharciyeed.
- La-dagaallanka musuqmaasuqa, been-abuurka iyo falalka khiyaanada ah.
- Hagaajinta tayada iyo helitaanka adeegyada sharciyeed ee ay helaan muwaadiniinta, ganacsatada iyo maalgashadayaasha.
Gunaanad
Wada-shaqeynta hay’adaha ee u dhexeysa Xafiiska Nootaayada Dadweynaha iyo hay’adaha dowladda, gaar ahaan kuwa ku shaqada leh garsoorka iyo caddaaladda, waxay tahay tiir muhiim u ah xoojinta ku dhaqanka sharciga iyo maamul-wanaagga.
Xiriir sharciyeed oo nidaamsan, hufan oo ku dhisan iskaashi ayaa xaqiijinaya sugidda kalsoonida dukumentiyada, ilaalinta xuquuqda dadka iyo hay’adaha, iyo horumarinta nidaam caddaaladeed oo awood leh.
Isku-duwidda iyo wada-shaqeynta hay’adahan waxay si weyn uga qayb qaadaneysaa dhismaha nidaam sharciyeed casri ah, daahfuran, isla xisaabtan leh, oo u adeegaya danta guud iyo horumarka waara ee Qaranka Soomaaliyeed.
Waxaa diyaariyey:
Garyaqaan Dr. Yasin Ahmed Osman
Lataliye Sharci & Sarkaal Guud Nootaayo Dadweyne
