12/01/2025
Gorfeynta buugga DAL DAD WAAYAY IYO DUNI DAMIIR BEESHAY.
Qoraaga buugga: waxaa lagu magacaaba Maxamed Daahir Afrax waxaa uu ku dhashay gobolka Mudug sanadka markuu ahaa 1952, waxaa uu dhintay 2021. Qoraaga waa nin rugcaddaa ah umadana inbadan qalinkiisa ugu adeegay, buugaag baddana qoray oo uu ka mid yihiin, maanafaay iyo buuganba, In uu qoraa ahaa waxaa udheereyd, in uu soo noqday gudoomiyihi Akaademiyad Goboleedka af-soomaliga( AGA).
Buugga: Buuggan waxaa uu ka koobanyahay 206 bog, cutubyadiisuna waxa ay ka koobanyihiin 5 cutub oo waaweyn midwaliba kan kale ka cajab badanyahay.
Cutubyada buugga
1. Dal dadkiisii gabay
2. Dibindaabyada Dibadda
3. Damqashada jabuuti
4. Tijaabadii Dowladdii KMG
5. Gunaanad : Soomaaliya Dib ma u dhalan kartaa?
Cutubka 1aad; Dal dadkiisi gabay, cutubkaan qoraaga waxaa uu uga hadlaaya, in dalkeenna illahay ku maneeystay kheyraadka dabiiciga ah, waabiyada, carradiisa, hawadiisa iyo
xeebta Afrika ugu dheer, intaas oo kheyraad ah dal heysto ayaa waayay dad ka faaideysto.
Da’ayarti intaas ka faaideysan laheydna waxaa ay u kala baxeen kuwa waddanki gudahiisa qori la isugu dhiibay oo isku laaya, kuwa u sacabba tumo iyo inkale oo naftooda ku halaagay tahriib iyo badaha calaaamka.
Wuxu qoraaga cutubkaan ku soo bandhigaaya in dalkeennu gablan yahay isagoo leh dhulka soomaliyeed ee intaas oo kheyraad ah leh waxaa uu ka gablan ka yahay dadka.
Ciwaan kale oo uu qoraaga soo qaadanaayo ayuu ku leeyahay " Magac Ba'ay" halkaan wuxu innagu weeydiinaaya cidda aad tahay ma sheegan kartaa? Yacni soomali ayaan ahay ma dhihi kartaa oo dunida maku oran kartaa? Halkaas isagaa isu jawaabaya oo waxa uu leyaahay "Maya"
Waxa uu sidoo kale leeyahay " Is duleeye isla quman" oo ah in soomalidu iyadu is duleyneyso islana qumantahay.
Magaceenna yaa bi'iyay?
Halkaan wuxuu kuso bandhigaaya saddex qolo oo bi'isay magaceenni;
1) Garwadeenka dhaqanka
2)Garwadeenka dhaqaalaha 3)Garwadeenka siyaasadda.
Cutubka 2aad; dibindaabyada dibadda waxaa lagusoo bandhigaaya
dhibaatada ay wadamada shisheeye u geeysanayaan soomaliya, halkaan qoraaga waxaa uu leeyahay soomaliya waxaa isugu tagay Dubbe shisheeye iyo Daab soomaliyeed.
Halkan waxaa uu qoraaga ku soo lifaaqaaya hagarta iyo jid gooyada ay Ethiopia la maagantahay soomaliya oo soomaliya oo midowdo ay uga dhigantahay Ethiopia oo burburta, waxa ay leeyihiin waji mu'min iyo miciyo beeso.
Sidokale cutubka waxaa uu ku soo qaadanaaya tartanka gobolka loogu jiro yacni goobta istaraatiiji ee ay dhacda(strategic position) oo ay soomaliya ku taallo xeebta ugu dheer Afrika,wadama badanna ay isku hardinayaan ayaa keeneyso dibindaabya siyaasadeed.
Cutubka 3aad:
Wuxu ka waramaaya damqashada Jabuuti. Jabuuti ayaa ka damqaneyso xasiloonida darrada soomaliya iyo dibindaabyada lagu haayo, Jabuuti gacan ayay u fidineysaa soomaliya iyadoo iclaamineysa shirki Jabuuti lagu qabtay 2000 kaas oo looga hadlay ayaa katashi ugu dambeyna heshiis lagu gaaray laguna soo dhisay dowlad ku meel gaar ah oo cabdiqaasin uu madaxweyne ka
noqday.Oraah qiima badneyd ayay reer Jabuuti adeegsadeen waqtigaas oo aheyd
" Annagana gogasha adinkuna goaan ka"
Madaxweyne Ismacil Cumar Geelle ayaa kaalin laxaad leh shirkaas ka qaatay oo markaas xilka ku cusbaa, sidokale wuxu Qaramada midoobay ka jeediyay khudbad saameyn laheyd oo uu kaga dhaadhicinaaya in soomaliya laga taageero siday nidaam dawlad-dhis ah ku gaari laheyd.
Laba qaladba shirkaas waa ay ka dhaceen:
Nidaamki iyo heshiishki halkaas lagu soo gaaray qayb k**a aynan aheyn Putland iyo Soomaliland oo iyaga markaas nidaam horay u sameystay.
Iyo in awoodqeybsigii lagu saleeyay 4.5 oo dhabar jab ku noqday dowlad-dhiska Soomaliyeed ilaa Iminkaan.
Cutubka 4aad; wuxuu ka waramaaya: Tijaabadi dowladdii ku-meel-gaarka aheyd,
1) Maxay soo kordhisay? iyo
2) Maxay ku guuldarreysatay?
Waxay soo kordhisay:
Inay nidaamki dimuqradiga ahaa meesha ka saartay oo la isticmaalay Nidaam-beeled si bulshada la isugu soo dhaweeyo.
Dib u yagleelidda Ha'ayada qaran
Waxaa la dhaliyay dareen dowlad-nimo.
Waxay ku guuldareysatay;
Fidin-waagii maamul dowladeed
Dhayalsigii dib u heshiisiinta
Marin habowgii hub ka dhigista
Ka faaideysigii dunida dibadda
Soo celintii hantidii dowladda.
Cutubka 5aad: wuxu qoraaga leeyahay" Soomaliya dib ma u dhalan doontaa?" Waxuu uga jawabaaya "Ha" iyo " Maya" labaduba,
Haa: Haddii dadka fakarkooda iyo mabaadi'dooda dib loo dhaliyo.
Maya: Haddii aan intaas sare la sameynin.
Waxaa qoray: Abdikadir Aden Maadey
