09/06/2026
QUR'AANKA IYO QAAB SAMAYSKA BUURAHA Waxa ka mida calaamoyinka rabbi ee ku sugan caalamka buuraha inagu hareraysan iyo saxara waxana yaable dhererkooda dhagaxtoodan aan dhaqaaqin balsay saameeyan arimo cimilo kala duwan sida dabayla, roobka, iyo heerkulka sare maalinti habenkiina hoos udhaca iyo arimo kale buuru waxay yihiin musbaar ahaan ku dhex jira Asthenosphere oo ahlakab ka hoose ee dhulka heerkulkiisuna sareeyo kulaylka holcaya haddu soo gadho qolofta sare dhulka ina baabi'in laha maaha ilaalin keliya balse wa qayb nolosheena 𝗔𝗹𝗹𝗮𝗮𝗵 (سُبْحانَه وتعالى) 𝐖𝐚𝐱𝐮𝐮 𝐘𝐢𝐝𝐡𝐢 :-
{ وَالْجِبَالَ أَرْسَاهَا ۞ مَتَاعاً لّكُمْ وَلأنْعَامِكُمْ }[النازعات 32,33]
Buurahana wuu yeelay, si ay idinka iyo xoolihiinnaba ugu arsaaqdo
{ وَأَلْقَىَ فِي الأرْضِ رَوَاسِيَ أَن تَمِيدَ بِكُمْ وَأَنْهَارا...}[النحل15]
Dhulkana wuxu yeelay buuro inay idinla socdan buuro iyo wabiyo iyo wadooyinad ku hanuuntan
Waxayna ka shaqeeyan xasilinta isku xidhka iyo dheellitirka qolofta dhulka dildilaaca iyo dumida sida darteed tirade dildilaaca ee qolofta dhulka ku jirta awgeed ayuu Rabbigeena swt uu yidhi:-
{ وَالأرْضِ ذَاتِ الصّدْعِ}الطارق12] Iyo dhulka dildilaaca
Waxaynu ogaanay in qoloftii dhulka waxa ku jira buuro badan sida Himalayas, Zagros, Caucsus, Rockies, Andes, silsilada buuraleyda Bada Cas, Atlas of the Maghreb, iyo kuwa kaleto oo badan dalildilaacaas oon cirka ka jirn isago ku faanaya dhamaystirka makhluuqaadkiisa iyo hanashada farsamadiisa allaha raxmaankii waxa uu yidh:-
الّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقاً مّا تَرَىَ فِي خَلْقِ الرّحْمَـَنِ مِن تَفَاوُتِ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَىَ مِن فُطُورٍ ۞ ثُمّ ارجِعِ البَصَرَ كَرّتَيْنِ يَنْقَلِبْ إِلَيْكَ البَصَرُ خَاسِئاً وَهُوَ حَسِيرٌ }[سورة:الملك3,4]
Rabbi waa ka abuuray todobo samo isdulsaran kala duwanaan shiyihiina kumana arkaysaan abuurka Rabbiga Raxmaanka ahi hadana soo celiya arragiina ma arragtaan wax dillaaca asal ahaan ilaa dhamaadkooda Abuuritaanka
{ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْجِبَالِ فَقُلْ يَنسِفُهَا رَبّي نَسْفاً ۞ فَيَذَرُهَا قَاعاً صَفْصَفاً ۞ لاّ تَرَىَ فِيهَا عِوَجاً وَلآ أَمْتاً } [طه 105,106,107]
Waxay ku waydiin buuraha waxad dhahda Rabbi wuu afuufi wuxuuna kagatagi meel ballaadhan kuma arkaysid dhexdeda qaloc iyo geeri midna
Buura waxa ka dhasha fulkaanooyinka oogada sare ee dhulka ama socodka biyaha bada, ama dhaqdhaqaqa, plate tectonics, lona yaqan Basin
waxay sababaan isku laablabashada lakabyada faa’iidoyinka la socda so bixista buura foolkana waxa ka mida inay ku xidhaan uumi biyo ah oo aad u badan sida ku cad aayaddahan Qur’aanka
{ وَالأرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا۞ أَخْرَجَ مِنْهَا مَآءَهَا وَمَرْعَاهَا۞ وَالْجِبَالَ أَرْسَاهَا۞ مَتَاعاً لّكُمْ وَلأنْعَامِكُمْ}[النازعات30~33]
Markaasuu dhulka fidiyey oo ka soo saaray biyihiisii buurahana wuu yeelay
Buuruhu dhamaantood waa faa’iido sida:- Birta Dhagaxa, Nurada, Macdanta, Ciid, Fosfatta iwm Reer caad iyo reer samud waxay samayn jireen buuro cimrigoodo dheera dartiis sida ku cad
{ وَاذْكُرُوَاْ إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَآءَ مِن بَعْدِ عَادٍ .....} [ الأعراف 74]
Xusuusata markuu idinka yeelay caad kuwii
badalay oo idin dejiyey dhulka od ka samaysa teen daarihii waweyna ee banaanagii iyo banan kiiba waxayna ahaayeen kuwo aad u sarreeya oo aad ka samaysaan daarihii waaweynaa
Waxay qoteen buura gurya sida ku cad aayadan
{ وَاللّهُ جَعَلَ لَكُمْ مّمّا خَلَقَ ظِلاَلاً وَجَعَلَ لَكُم....} [ النحل 81]
Alle wuxu idiin abuuray hadh wuxuna idiinyelay buuro buuraha dhexdooda wuxuuna idiin yeelay gabal ay kulaylka idinka ilalinayan iyo khamiisyo idinka ilalinaye iska amusa Alle wuu dhameyay barakoyinkiisa korkiina sad muslimiin unoqotan
Ogowna buuruhu inay dhaqaaqan Alle sidu yidhi:-
{ وَتَرَى الْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةً وَهِيَ تَمُرّ مَرّ.....} [ النمل 88]
Oo waxaad arkaysa buuraha ood umalaynaysan inay dhaqaaqin oo ay u socdaan sida daruuraha oo kale waana falkii Rabbi ee wax walba sugay Rabbi waxaad camal falaysaan waa ogyahay
Buuruhuna ina ay dhaqaaqaan sida daruuraha una sujuudsan, una tasbiixsanayaan, aya una hogaansameen Rabbigeena waxaanu yidhi:-
{لَوْ أَنزَلْنَا هَـَذَا الْقُرْآنَ عَلَىَ جَبَلٍ لّرَأَيْتَهُ خَاشِعاً....}[الحشر 21]
Haddaan ku soo dejin lahayn Qur’aankan buur waxaad arki lahaydeen isagoo khushuucsan oo usoo socda cabsi Rabbi waana tusaale aan uga yeelno Rabbi dadka laga yaabo inay fikiraan
Markay samaysmaan waxaa la socda uumi biya oo aad utiro badan sido kale markay darruuruhu isku dhacan saqafkoda sare waxay samaystan xumo biyaho ka koban macdan dhaqalo qaaliya
Inkastay buuru ku xidhanyiin lakabka dabka ah haddana waxa ugu horreeya ee ay udhaqaaqan amaan, khushuuc Alle weye iyago la dildillaaca cabsida Alle swt waxaan hadalkeenna ku soo gabagabeyneynaa qawlkii Rabbigeene ahaa:-
{ الّذِينَ يَذْكُرُونَ اللّهَ قِيَاماً وَقُعُوداً وَعَلَىَ.....}[آل عمران191]
Kuwa xusa Rabbi iyagoo taagan iyo fadhi iyo dhinacoodaba kuna fikira abuurista samoyinka iyo dhulka Alle ma aadan u abuurin arrin mac- macaan ah adigaa nasahan nagu guuleeyo wuxuu ku dhalaalay naarta
𝐅𝐢𝐢𝐫𝐨 𝐠𝐚𝐚𝐫 𝐚𝐡: 𝒘𝒊𝒙𝒊𝒊 𝒂𝒂𝒏 𝒔𝒂𝒙𝒂𝒚 𝑰𝒍𝒂𝒂𝒉𝒂𝒚 𝒙𝒂𝒈𝒊𝒊𝒔𝒂𝒚 𝒌𝒂 𝒔𝒖𝒈𝒏𝒂𝒂𝒕𝒂𝒚 𝒘𝒊𝒙𝒊𝒊 𝒂𝒂𝒏 𝒒𝒂𝒍𝒅𝒂𝒚𝒏𝒂 𝒘𝒂𝒂 𝒊𝒈𝒂 𝒂𝒒𝒐𝒐𝒏𝒅𝒂𝒓𝒓𝒐
╭┈─────────────
╰┈➤ Maxamed Kaafi ✍