03/06/2026
Gwiazdnica pospolita
Stellaria media (Linne) jako roślina jadalna oraz surowiec leczniczy 🌿 powszechnie znany lecz wciąż mało przebadany!
👉Roślina spożywana od tysięcy lat jako roślina
jarzynowa, w późniejszym okresie towarzysząca roślinom uprawnym jako chwast.
Jest szeroko rozpowszechniona roślina głównie w Azji, Ameryce Północnej, Afryce i Europie.
🌿Morfologia:
🌿👉Należy do rodziny goździkowatych (Caryophyllaceae). Jest to gatunek kosmopolityczny, zasiedlający niemal cały świat.
W Polsce rozpowszechniony jako
uporczywy chwast ogrodów.
👉Jest niską jednoroczną lub
dwuletnią rośliną o drobnych,
Jajowatych, ostro zakończonych
liściach. Jej łodygi ploża się po ziemi,
tworząc geste skupienia. Na szczycie todygi umieszczone są niepozorne kwiaty, które
kwitną na biało.
🌿Cechą charakterystyczną jest obecność delikatnych włosków na jednej stronie łodygi.
🌺Kwitnie od maja do października, czasami przez caly rok. Jedna roślina wydaje od kilku do
kilkunastu tysięcy nasion (1-4) jest bardzo plenna.
📌👁Często mylona z podobnym gatunkiem możylinekiem trójnerwowym (Moehringia trinervia) od którego wyraźnie rożni się pojedynczym nerwem głównym po spodniej stronie blaszki. Możlinek posiada 3 wyraźne nerwy główne po spodniej stronie blaszki liściowej 🌿
W Posce można pozyskiwać do fitoterapii również inne gatunki gwiazdnicy:
🌿 gwiazdnica bagienna – Stellaria alsine
🌿gwiazdnica trawiasta – Stellaria graminea
🌿gwiazdnica wielkokwiatowa – Stellaria holostea 🌿gwiazdnica długolistna – Stellaria longifolia
🌿gwiazdnica błotna – Stellaria palustris Retzius.
📌W medycynie ludowej:
👉Gwiazdnica pospolita kiedyś
nazywana była mokrzycą, z powodu stale wilgotnych łodyg, lub kurzyśladem (nie mylić z innym gatunkiem).
🔎W średniowieczu uważano ją za roślinę chłodzącą ioczyszczającą.
⚗️Robiono z niej wodne ekstrakty i maści (na
tłuszczu gęsim lub pozyskanym z jeża).Takie remedium stosowano w chorobach skóry.
👉Dawniej byla ceniona jako ziele wwielu właściwościach leczniczych, ale przede
wszystkim stanowiła paszę dla
drobiu, a niekiedy stawała się środkiem spożywczym także dla ludzi, szczególnie w okresie przednówka i wczesnej wiosny.
👺Etnofarmakologia:
👉Tradycyjnie odwar z liści Stellaria media był opisywany jako środek wykorzystywany w celach leczniczych w Azji oraz tropikalnej Afryce z którego sporządzano odwar z liści w leczeniu ostrych chorób przewodu pokarmowego i układu oddechowego. Suszone liście przetwarzano również na, proszek lub odwary, głównie w celu leczenia infekcji skórnych, obrzęków nóg, chorób serca, tyreotoksykozy oraz hemoroidów.
📍W Indiach odwar z liści stosowany jest do opatrywania głębokich ran, tamowania krwawienia oraz zmniejszania guzów.
👉Sproszkowane liście, łodygi i korzenie wykorzystuje się w postaci okładów przy zwichnięciach kości oraz obrzękach.
🌿Cała roślina stosowana jest w leczeniu astmy, zapalenia oskrzeli, chorób płuc oraz otyłości.
🔎Odwar z tej rośliny wykazuje szczególne właściwości nawilżające i łagodzące, co sprzyja jego zastosowaniu w łagodzeniu świądu skóry, bólu menstruacyjnego oraz świerzbu.
🥘Wykorzystanie kulinarne
🌿Ziele siekane dodawano do
satatek, polewano olejem
Inianym/ konopnym/ rydzowym/
orzechowym lub oliwą z oliwek.
👉Dodawano do chleba, do ciasta
na podpłomyki.
👉Nadaje się tez jako farsz do
pierogow i pyzow z czosnkiem
niedźwiedzim lub czosnaczkiem.
👉Można dusić na maśle i cebulce lub
szczypiorku, podobnie jak
szpinak, potem można doprawić
do zagotowania doprawić
śmietaną z curry i pieprzem.
👉 Świeże i młode części gwiazdnicy i kościenicy są smaczne i pożywne, mogą posłużyć do sporządzania sałatek wiosennych z dodatkiem oleju lnianego, albo konopnego lub oliwy z oliwek, o działaniu odtruwającym i żółciopędnym. D
👉saponiny w starszych roślinach mogą być niceo bardziejintensywne, dlatego aby spożywać należy gwiazdnicę zagotować w wodzie i wodę odlać (woda może posłużyć nam np. do stworzenia szamponu).
🔎Substancje czynne i odżywcze:
witamina C (ok. 110-300 mg/100 g)
karoteny ok. 35 mg,
witamina PP (ok. 0,5 mg)
prowitaminę A - ok. 35 mg
hydroksykumaryny
flawonoidy gł. (rutyna)
saponiny, fitosterole i alkohole cukrowe gt. (pinitol).
👉zawiera wiele oligosacharydów z rodziny rafinoz
🌿⚕️Surowiec zielarski:
👉W starych lekospisach ziele gwiazdnicy w nazewnictwie łacińskim znane pod nazwą herba alsines
👉W nowszych lekospisach surowcem jest ziele gwiazdnicy, najlepiej kwitnące w nazewnictwie tacińskim określane jako herba stellariae
⚕️Działanie w fitoterapii:
✅️przeciwzapalny
✅️przeciwświądowy
✅️moczopędny
✅️odtruwajacy
✅️pobudzający procesy anabolizmu (asymilacji)
✅️przeciwwysiękowo, i rozjaśniająco na cerę
✅️wzmacnia i uszczelnia naczynia krwionośne
✅️ pobudza ziarninowanie tkanki łącznej właściwej i naskómikowanie oraz epitelizację.
📌Zastosowanie w ftoterapii
📍 Wodny wyciąg i sok z gwiazdnicy łagodzi objawy świądu, zaczerwienienia i trądziku różowatego.
📍Zmiękcza naskórek i wągry, ułatwia oczyszczanie porów. wspomaga leczenie atopowego zapalenia skóry i suchego zapalenia skóry.
📍Saponiny gwiazdnicy działają wykrztuśnie ijako
depurativum.
📍Napar z miodem nadaje się do leczenia nieżytu oskrzeli,
chrypki i kaszlu suchego.
📍Ziele stosowano w postaci naparu w zaflegmieniu płuc,kaszlu i krwiopluciu, nawet przy gruźlicy.
📍Bolące stawy nacierano nalewką z gwiazdnicy, a ostrogi piętowe leczono chodząc w butach napełnionych świeżym zielem.
📍 Do dziś w Rosji, a także w Chinach używa się gwiazdnicy do leczenia ran, a także jako środka przeciwbólowego i przeciwnowotworowego (w profilaktyce)!
👁🔎Badania naukowe:
📍Wyniki i metanaliz wykazały obecność substancji czynnych takich jak: flawonoidy, oligosacharyd stellarioza, pochodne antrachinonu, kwasy tłuszczowe, saponiny steroidowe oraz związki fenolowe.
👉Bioaktywne metabolity wykazywały zróżnicowane działania farmakologiczne, w tym aktywność przeciwotyłościową, przeciwgrzybiczą, przeciwbakteryjną, antyoksydacyjną, antyproliferacyjną, przeciwzapalną, przeciwbólową.
🔎👁Szczególnie interesujące są badania związane z działaniem przeciwotyłościowym:
👉Potencjał przeciwotyłościowy surowych ekstraktów etanolowych i metanolowych z liści oraz łodyg oceniano u samic myszy rasy Wistar z indukowaną otyłością. Analiza fitochemiczna metanolowego ekstraktu z liści wykazała obecność flawonoidów oraz β-sitosterolu.
📍Alkoholowy ekstrakt z liści istotnie hamował przyrost masy ciała związany z dietą wysokokaloryczną u zwierząt doświadczalnych.
📍Badano również wpływ liofilizowanego soku na aktywność lipazy trzustkowej oraz poziom triacylogliceroli w osoczu u myszy Swiss albino. Preparat podawano w dawkach 400–900 mg/kg przez 42 dni.
👉Liofilizowany sok istotnie zmniejszał aktywność lipazy oraz amylazy trzustkowej, podczas gdy poziom triacylogliceroli ulegał zmianie. Podobnie masa ciała i wątroby oraz ilość zaotrzewnowej tkanki tłuszczowej zostały wyraźnie obniżone, co prowadziło do zauważalnego spadku całkowitego poziomu triglicerydów i cholesterolu, szczególnie przy dawce 900 mg/kg masy ciała.
👁Badania na zwierzętach wskazują, że ekstrakty z liści i łodyg Stellaria media mogą wykazywać potencjał przeciwotyłościowy. W metanolowym ekstrakcie z liści stwierdzono obecność flawonoidów oraz β-sitosterolu, czyli związków, które mogą wpływać na metabolizm tłuszczów.
🔎 Wyniki te sugerują, że gwiazdnica pospolita może mieć znaczenie w badaniach nad naturalnymi substancjami wspierającymi kontrolę masy ciała, choć potrzebne są dalsze badania, zwłaszcza kliniczne u ludzi.
👉📍Metabolity roślinne, takie jak garbniki i saponiny, zawarte w gwiazdnicy w badaniach przyczyniały się do wyraźnej aktywności hamującej wobec różnych infekcji skórnych wywoływanych przez Staphylococcus aureus.
👉👁Z kolei alkaloidy wykazywały silne działanie hamujące wobec zakażeń bakteryjnych powodowanych przez Pseudomonas aeruginosa oraz Staphylococcus aureus.
⚗️Preparatyka:
🫖Napar i macerat z ziela-wg. dr. Różańskiego:
🟢Napar- Inffusa
👉Przygotowanie:
świeże lub suche rozdrobnione
ziele gwiazdnicy zalej wrząca
wodą-2 tyżki na 200 ml.
Dawkowanie:
Napar można pić 2-4 razy dziennie
po 100 ml.
W chorobach układu
oddechowego, grypie i
przeziębieniu pij 50- 100 ml naparu
co 4 godziny, najlepiej z sokiem malinowym miodem.
🟢Macerat - Maceratio
👉Przygotowanie:
Macerat przygotuj zalewając
świeże rozdrobnione ziele letnią
przegotowaną wodą lub wodą
zdrojową (np. Jan, Józef) na 6-8
godzin.
Po przecedzeniu pijemy w dawkach
2-4 razy dziennie po 100 ml.
Bibliografia:
1. Anna Parus Gwiazdnica pospolita (Stellaria media Vill.) Właściwości biologiczne i lecznicze
Borgis - Postępy Fitoterapii 3/2015, s. 153-156
2. Oladeji, O. S., & Oyebamiji, A. K. (2020). Stellaria media (L.) Vill.- A plant with immense therapeutic potentials: Phytochemistry and pharmacology. Heliyon, 6(6), 04150.
Źródła internetowe:
1.
https://rozanski.li/2349/gwiazdnice-stellaria-w-fitoterapii/
2. https://rozanski.li/409/stellaria-media-l-vill-gwiazdnica-pospolita-w-fitoterapii/
🗨👁Dajcie znać czy zbieracie przetwarzacie? Jakie przepisy kulinarne i zastosowanie jest Wam znane? 🌿