13/04/2026
Scena uliczna z getta warszawskiego podczas niemieckiej okupacji Polski w czasie drugiej wojny światowej (prawdopodobnie rok 1942). W tle widoczna słynna kładka nad ulicą Chłodną. Otwarty 26 stycznia 1942 roku drewniany most łączył „małe getto” (na południu) z „dużym gettem” (na północy), umożliwiając ruch pieszy ponad wyłączoną z getta ulicą Chłodną, przy jej skrzyżowaniu z ulicą Żelazną. Na północ od Chłodnej, która była ulicą aryjską (jedynie w pierwszym okresie istnienia getta, czyli do grudnia 1941 roku, część Chłodnej znalazła się w granicach getta - był to około dwustumetrowy odcinek jezdni pomiędzy skrzyżowaniem z Żelazną a skrzyżowaniem z Wronią) rozpościerało się „duże getto” z przewagą najuboższej ludności. To tam mieszkała biedota, tłoczyli się przesiedleńcy, drobni handlarze i rzemieślnicy. Na południe zaś znajdowało się małe getto, w którym mieszkali ludzie zamożniejsi, swoista elita: inteligenci, bogaci mieszczanie. Tam też mieścił się m.in. Judenrat, a także, uchodząca za jedną z najlepszych ulic w getcie, ulica Sienna.
Uwagę zwracają szyldy w języku polskim. Warto wiedzieć, że na terenie warszawskiego getta (1940–1943) szyldy, napisy i reklamy w języku polskim były powszechne. Dzielnica ta przed wojną była zamieszkana przez polskojęzycznych Żydów, a po zamknięciu przez Niemców (dzielnica zamknięta) polski pozostał głównym językiem komunikacji, handlu i życia codziennego, obok języka jidysz i hebrajskiego.
Mężczyźni na pierwszym planie noszą obowiązkowe białe opaski z niebieską Gwiazdą Dawida, które wszyscy Żydzi w wieku 12 lat i starsi w dystrykcie warszawskim byli zmuszeni nosić na prawym przedramieniu od 24 listopada 1939 roku.
❤
Fotografia została wykonana prawdopodobnie przez Heinricha Jösta, niemieckiego sierżanta Wehrmachtu, który potajemnie fotografował getto, m.in. we wrześniu 1941 roku.
Koloryzacja: Epiclifeflashes
Retusz: Tajemnice Warszawy
Fotografia wygenerowana przy wykorzystaniu sztucznej inteligencji na podstawie archiwalnej fotografii
_______________________________________
Getto warszawskie dla ludności żydowskiej zostało utworzone przez władze niemieckie w Warszawie 2 października 1940, a zamknięte i odizolowane od reszty miasta 16 listopada 1940 roku. Było największym gettem w Generalnym Gubernatorstwie i całej okupowanej Europie. W kwietniu 1941 roku w obrębie murów „dzielnicy zamkniętej” mieszkało ok. 450 tys. osób.
W marcu 1942 roku Niemcy rozpoczęli akcję „Reinhardt”, która doprowadziła do śmierci ok. 2 milionów polskich Żydów.
W wyniku wielkiej akcji deportacyjnej, trwającej od 22 lipca do 21 września 1942, ok. 75% mieszkańców warszawskiego getta zostało wywiezionych i zamordowanych w obozie zagłady w Treblince. W sierpniu 1942 roku południowa część getta (tzw. małe getto) została włączona do „aryjskiej” części miasta. W części północnej pozostało ok. 60 tys. Żydów. Większość z nich pracowała w działających w getcie niemieckich zakładach produkcyjnych (tzw. szopach). Getto zostało zlikwidowane po powstaniu w maju 1943.
Po wywiezieniu pozostałych przy życiu mieszkańców do Treblinki oraz obozów w dystrykcie lubelskim zabudowa „dzielnicy żydowskiej” została na rozkaz Niemców zburzona.
Łączna liczba ofiar getta warszawskiego szacowana jest na ok. 400 tys. osób, z czego ok. 92 tys. zginęło lub zmarło w Warszawie (głównie ofiary głodu i chorób), a ok. 300 tys. w obozie zagłady w Treblince i w trakcie dwóch akcji wysiedleńczych. Dawni mieszkańcy getta stanowili także dużą część ofiar akcji „Erntefest” przeprowadzonej w obozach w dystrykcie lubelskim w listopadzie 1943 roku.
Źródła informacji: Wikipedia, Żydowski Instytut Historyczny.
