Akcja Siemianówka
Blady świt po cichu zagląda do namiotu, trzeba iść na poranny obchód. A może jeszcze na chwilkę zamknąć oczy? Ptaki czekają w sieci, a ich dobro jest najważniejsze, więc pora wstawać. Chłód poranka przyjemnie orzeźwia a pierwsze promienia słońca delikatnie ogrzewają twarz. Słychać już pierwsze świergoty, zwiastujące nowy dzień. Najpierw sprawdzamy ‘duży obchód’, potem ‘mały obchód’, ptaki wyjęte z sieci wsadzamy do bawełnianych woreczków i wracamy obrączkować. Przy sztabówce spotykamy krowy udające się na pastwisko, a od progu namiotu wita nas zapach gorącej kawy. Ale zaraz piąta więc szybki łyk kawy i znowu na obchód. I tak co godzinę, aż do zmierzchu już od 15 lat! W 2002 roku członkowie Koła Naukowego Biologów, działającego przy Instytucie Biologii UwB, zapoczątkowali obóz ‘Akcja Siemianówka’. I tak co roku, od 15 lat, w połowie lipca rozbijamy namioty nad Zbiornikiem Wodnym Siemianówka i obrączkujemy ptaki aż do końca października. Główną ideą Akcji było zapoczątkowanie badań nad migracjami ptaków w północno – wschodniej Polsce oraz poznanie awifauny bytującej w okolicach Zalewu Siemianówka. Później doszły także cele badania nad biologią i fenologią ptaków. W czasie Akcji można z bliska, a nawet bardzo bliska, zobaczyć wiele ciekawych gatunków oraz bliżej zapoznać się z obrączkowaniem, czyli metodą znakowania ptaków. W Polsce Akcja Siemianówka znana jest z dużej różnorodności gatunkowej, a to wszystko dzięki unikatowym terenom. Jest to także jeden z największy obozów na śródlądziu. Przez 7 lat obóz był zlokalizowany po południowej części zbiornika zaporowego Siemianówka, na skraju Puszczy Białowieskiej. Od 2010 do 2013 roku obóz znajdował się na północno-wschodnim brzegu zalewu, niedaleko wsi Cisówka w gminie Michałowo. Od 2014 roku obóz zlokalizowany został ponownie po południowo-wschodniej części zbiornika, niedaleko wsi Siemianówka. Ale czym właściwie jest Siemianówka i dlaczego właśnie to miejsce zostało wybrane na nasz obóz? Zalew Siemianówka znajduje się w województwie Podlaskim, na obszarze dwóch gmin Michałowo i Narewka. Powstał on w wyniku spiętrzenia rzeki Narew w jej górnym biegu. Plan budowy zbiornika retencyjnego narodził się na podstawie badań hydrologicznych, wskazujących znaczne deficyty wodne dorzecza Narwi. W 1977 roku rozpoczęto budowę, a oficjalne oddanie zbiornika do użytku miało miejsce w 1995 roku. Pierwotnie zbiornik miał pełnić różne funkcje, m. retencji wody do nawodnień terenów rolniczych w dolinach górnej Narwi, wykorzystywać piętrzenia wody do celów energetycznych, stanowić bazę wodną dla Białegostoku i Łap, a także być bodźcem do rozwoju gospodarczego. Co roku ustawiamy około 50 sieci w różnych siedliskach m.in. w lesie, na łące, wśród krzewów, w trzcinowiskach, a jeżeli niski poziom wody pozwala, także na błotnych łachach tworzących wyspy. W czasie trwania obozu ptaki są chwytane w specjalne sieci i pułapki tunelowe tzw. wacki. Te ostatnie służą do odławiania siewek, które żerując przemieszczają się wzdłuż płotków z siatki ustawionych na błocie. Wchodząc do wnętrza pułapki nie mogą już wyjść, ze względu na duża ilość zwężających się wejść. Wolontariusze razem z licencjonowanymi obrączkarzami sprawdzają siatki i wacki podczas obchodów. Następnie ptakom zakładana jest odpowiednia obrączka ze specjalnym numerem identyfikacyjnym, oznaczany jest gatunek oraz sprawdzana kondycja, a także otłuszczenie, czyli jaki zapas energii zgromadził dany osobnik na okres wędrówki. Ponadto zbierane są pomiary biometryczne oraz waga. Po wykonaniu tych czynności ptak zostaje wypuszczony na wolność. Dane zebrane w ten sposób są przesyłane do Stacji Ornitologicznej MiIZ PAN. Informacje te służą również studentom m.in. do tworzenia prac licencjackich i magisterskich. Jeżeli ptaki zaobrączkowane na naszym punkcie zostaną zaobserwowane lub ponownie schwytane w kraju lub Europie, trafia do nas informacja zwrotna dzięki sieci central obrączkarskich. Taka wymiana informacji pozwala na zbadanie tras wędrówek oraz czasu ich przebycia. Niestety gatunki, które przelatują przez nasz region migrują trasą na południe Europy, na której znajduje się niewiele punktów obrączkarskich. Skutkuje to niewielką ilością wiadomości powrotnych. We wrześniu 2009 roku w nasze sieci wpadł rudzik, który został zaobrączkowany w Lizbonie. Ciekawą informacją okazał się również potrzos zaobrączkowany w Włoszech, który został złapany na Siemianówce w ubiegłym roku. Podczas piętnastoletniej historii obozu złapało się ponad 70 tysięcy ptaków. Najciekawszymi gatunkami złapanymi na akcji były m.in. modraczek (Tarsiger cyanurus), świstunka złotawa (Phylloscopus proregulus), świstunka żółtawa (Phylloscopus inornatus), dubelt (Gallinago media), błotniak stepowy (Circus macrourus), zaroślówka (Acrocephalus dumetorum), wodniczka (Acrocephalus paludicola), żołna (Merops apiaster). W pobliżu obozu można zaobserwować migrujące ptaki drapieżne, setki pospolitych, a także rzadkich siewek takich jak płatkonóg płaskodzioby (Phalaropus fulicarius), biegus płowy (Tryngites subruficollis), biegus arktyczny (Calidris melanotos), czy terekia (Xenus cinereus). Piękno podlaskiego krajobrazu, różnorodność przyrody zadziwiającej na każdym kroku. Bliski kontakt z naturą, bo przecież za sąsiada masz bobra, który wieczorami objada młode gałązki lub śledzie od namiotu. Para łabędzi tuż obok obozu zrobiła gniazdo i codziennie razem z Tobą zasiada do śniadania, kolacji. Nad obozem przelatują rozkrzyczane stada kaczek, gęsi. Lis regularnie zagląda do namiotu sztabowego licząc na kawałek kiełbasy, nierozważnie zostawionej na stole. A także te najmniejsze, gryzonie, z wielką chęcią korzystają z zaproszenia otwartych drzwi obozu. Bo przecież dla każdego znajdzie się choćby okruszek chleba. Czasami można poczuć jakby zatrzymał się czas, szczególnie siedząc przy wieczornym ognisku. Dym szczypie w oczy, ogień tańczy wesoło, dookoła szumi las a niebo, jedno z najpiękniejszych migocze nad głową tysiącem gwiazd. A z oddali, wśród nocy słychać wycie wilków, śmiech puchacza. Akcja Siemianówka to idealne miejsce na wakacje, urlop, nie tylko dla zagorzałych „ptasiarzy”! Każdy kto chce poznać bliżej ptaki, ich zwyczaje, zachowanie, dowiedzieć się wielu interesujących rzeczy związanych z tą grupą kręgowców, zasmakować obozowego życia jest mile widzianym gościem. Każdy wnosi ze sobą coś niepowtarzalnego, a w konsekwencji tworzy się spójna całość, która nadaje wyjątkowy charakter każdemu dniu spędzonemu na obozie. A różnorodność charakterów i zainteresowań jest ogromna. Co roku odwiedzają nas pasjonaci ptaków z Polski i zagranicy. Jak do nas dołączyć i zostać wolontariuszem? Wystarczy tylko pozytywne nastawienie, odrobina poczucia humoru oraz śpiwór. Informacje o Akcji Siemianówka można znaleźć na Facebooku.
_____________________________________________
tekst: Aleksandra Wasiluk, Roman Sołowianiuk, Rafał Siuchno
