03/09/2026
👑 Cesarska rodzina Hohenzollernów w zamku w Raciborzu. Wyjątkowa pamiątka związana z Wiktorią Koburg
Od dziś w zbiorach zamku w Raciborzu, w gabinecie księcia von Ratibor, znajduje się niezwykła pamiątka związana z europejską arystokracją i historią rodu Hohenzollernów – XIX-wieczna barwna oleografia przedstawiająca pruską rodzinę następcy tronu, późniejszego cesarza Fryderyka III. Szczególnego znaczenia nabiera ona dlatego, że wśród uwiecznionych na niej osób znajduje się Kronprinzessin Wiktoria Koburg, Princess Royal, najstarsza córka brytyjskiej królowej Wiktorii, która gościła w Rudach w księstwie raciborskim.
Przedstawiona scena ma charakter oficjalnego, reprezentacyjnego portretu rodziny cesarskiej Hohenzollernów. Ukazuje rodzinę następcy tronu na tarasie Nowego Pałacu (Neues Palais) w Poczdamie. Kompozycja upamiętnia jubileusz srebrnego wesela pary kronprinza, obchodzony w styczniu 1883 roku. Autorem obrazu był niemiecki malarz Carl Heyden, a na oryginale widoczna jest jego sygnatura „Carl Heyden 1883” w lewym dolnym rogu.
Na przedstawieniu możemy rozpoznać poszczególnych członków rodziny.
Po lewej stronie, w głębi, stoją młodsi synowie. Znajduje się tam książę Waldemar, który zmarł jeszcze jako dziecko w 1879 roku. Jego obecność ma charakter pamiątkowy – w tego typu przedstawieniach rodzinnych z epoki osoby zmarłe bywały nadal uwieczniane jako część dynastii. Obok znajduje się książę Henryk Pruski.
Dalej widzimy młodą parę – przyszłego cesarza Wilhelma II, wówczas młodego następcę tronu w pruskim mundurze oficerskim, oraz jego żonę, księżną Augustę Wiktorię, przedstawioną w eleganckiej, jasnej sukni turniurze.
W centrum kompozycji znajduje się głowa rodziny – Kronprinz Fryderyk Wilhelm, późniejszy cesarz Niemiec Fryderyk III. Widzimy go w generalskim mundurze, z orderami. Jego panowanie było wyjątkowo krótkie i tragiczne – w 1888 roku, podczas tak zwanego „Roku Trzech Cesarzy”, Fryderyk III zasiadał na tronie zaledwie 99 dni.
Najważniejszą dla raciborskiej historii postacią przedstawienia jest siedząca w fotelu Kronprinzessin Wiktoria Koburg – Princess Royal, najstarsza córka brytyjskiej królowej Wiktorii. Otaczają ją najmłodsze córki pary: księżniczki Zofia, Małgorzata i Wiktoria. Obok rodziny znajduje się również rodzinny mops, będący charakterystycznym, niemal domowym elementem tego oficjalnego przedstawienia.
Po prawej stronie stoją dwie dorosłe córki pary – księżniczka Charlotte, późniejsza księżna Saksonii-Meiningen, oraz księżniczka Wiktoria.
Oryginał obrazu olejnego Carla Heydena znajduje się w Niemczech, w zbiorach Fundacji Pruskich Pałaców i Ogrodów Berlin-Brandenburg (Stiftung Preußische Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg – SPSG). Dzieło należy do historycznej kolekcji Nowego Pałacu w Poczdamie (Neues Palais), a więc dokładnie tego miejsca, w którym rozgrywa się uwieczniona na płótnie scena – na tarasie pałacu.
W Raciborzu mamy jednak do czynienia nie z oryginalnym obrazem olejnym, lecz z XIX-wieczną, oryginalną barwną oleografią, czyli chromolitografią. Była to w epoce wilhelmińskiej bardzo popularna technika masowego powielania oficjalnych wizerunków rodziny cesarskiej. Tego rodzaju przedstawienia trafiały do pruskich urzędów, szkół, a także do domów mieszczańskich, pozwalając szerokiemu gronu odbiorców obcować z wizerunkami panującej dynastii.
Dziś taka właśnie pamiątka trafia do zbiorów zamku w Raciborzu, gdzie będzie prezentowana w gabinecie księcia von Ratibor. Jej znaczenie jest tym większe, że łączy wielką europejską historię dynastii Hohenzollernów z lokalną historią książąt raciborskich i Rud.
To właśnie Kronprinzessin Wiktoria Koburg, widoczna na rodzinnej kompozycji, gościła w Rudach w księstwie raciborskim. Jej pobyt pozostawił w tym miejscu trwały ślad pamięci.
Wizyta Wiktorii w Rudach miała również szczególny kontekst rodzinny. Kronprinzessin Wiktoria Koburg i przyszły cesarz Fryderyk III stracili swojego syna Zygmunta (1864–1866). Chłopiec zmarł na zapalenie opon mózgowych w wieku niespełna dwóch lat, w czasie gdy jego ojciec brał udział w wojnie prusko-austriackiej.
Po pobycie Wiktorii w Rudach w księstwie raciborskim pozostała szczególna pamiątka jej obecności – inskrypcja na kamieniu na Górze Wiktorii w uroczysku Buk. Jest to materialny ślad obecności jednej z najważniejszych kobiet ówczesnej europejskiej arystokracji na ziemi raciborskiej.
Dzięki pozyskanej dziś oleografii możemy więc spojrzeć na tę historię z zupełnie innej perspektywy. Na jednej XIX-wiecznej kompozycji spotykają się Hohenzollernowie, przyszli cesarze Niemiec, córka królowej Wiktorii, książęta i księżniczki pruskie, a także świat wielkiej europejskiej dynastii. Z drugiej strony mamy Racibórz, Rudy, książąt von Ratibor i zachowane do dziś ślady wizyty Wiktorii Koburg.
To właśnie takie przedmioty pozwalają odtworzyć sieć rodzinnych, politycznych i towarzyskich powiązań, które w XIX wieku łączyły Racibórz i Rudy z najważniejszymi dworami Europy.
👑 Od dziś ta niezwykła pamiątka jest częścią zbiorów zamku w Raciborzu i opowieści o jego mieszkańcach, gościach oraz świecie, w którym Racibórz był jednym z ważnych miejsc na arystokratycznej mapie Europy.
