27/06/2025
Kolejnym zabytkiem ruchomym wpisanym w bieżącym roku do rejestru zabytków województwa wielkopolskiego jest ołtarz ambonowy w kościele poewangelickim w Ujściu (pow. pilski) 📄🔏 Właścicielem budynku jest Gmina Ujście, która zaadaptowała obiekt na cele kulturalne – odbywają się w nim wystawy, spotkania autorskie, koncerty etc. Postępowanie w sprawie wpisu zostało wszczęte na wniosek Gminy.
🔹 Kościół ewangelicki w Ujściu został wzniesiony w latach 1851-1852 w stylu neogotyckim według projektu Augusta Sollera, pruskiego architekta królewskiego, ucznia Karola Fryderyka Schinkla 🕍🧱 Koszty budowy pokryto z dotacji króla Fryderyka Wilhelma III, Stowarzyszenia Gustav-Adolf-Stiftung oraz prywatnych darczyńców. Do 1945 r. budynek służył miejscowej społeczności ewangelickiej. Po II wojnie światowej przez wiele lat użytkowany był jako magazyn.
🔹 Ołtarz ambonowy jest elementem pierwotnego wyposażenia ujskiego kościoła ewangelickiego. Drewniany, utrzymany w stylistyce neogotyckiej ołtarz pochodzi z czasu budowy kościoła. Usytuowany jest pośrodku przestrzeni prezbiterialnej. Jego części składowe to stipes w kształcie skrzyni i ambona ujęta po bokach dwoma filarami wspierającymi ażurowe zwieńczenie. Zarówno stipes, jak i ambona wykonane są w konstrukcji ramowo-płycinowej. Za skrzynią ołtarzową umieszczona jest częściowo oparta na mensie prostopadłościenna podstawa ambony wraz ze spoczywającym na niej pięciobocznym koszem, do którego prowadzą schody. Płyciny ambony oraz jej listwę cokołową zdobią łuki w ośli grzbiet. Na tylnych narożnikach mensy ustawione są filary wiązkowe ujęte służkami, wspierające pinakle zakończone kwiatonami, między którymi rozpięte jest ażurowe zwieńczenie w formie łuku pełnego z dekoracją maswerkową zakomponowaną z trójliści, rybich pęcherzy i lilijek heraldycznych ⚜️🔍
🔹 Powojenna historia kościoła, który nie został przejęty przez katolików i przez wiele lat pełnił funkcję magazynu, z jednej strony przyczyniła się do zachowania ołtarza w jego pierwotnej formie, bez przekształceń związanych z koniecznością adaptacji do wymogów liturgii katolickiej, z drugiej jednak spowodowała jego degradację. Ołtarz stał w niszczejącym kościele i był narażony na działanie niekorzystnych warunków atmosferycznych. Przetrwał niekompletny, posiada liczne uszkodzenia oraz ubytki, a pokrywająca go niegdyś polichromia jest w dużej mierze zniszczona.
🔹 Ołtarz ambonowy, charakterystyczny dla wnętrz świątyń ewangelickich, stanowiący konstrukcję złożoną z ołtarza i ambony, odzwierciedla liturgię ewangelicką opierającą się na czytaniu Pisma Świętego. Ołtarz, stylistycznie jednorodny z architekturą i wystrojem wnętrza kościoła, w którym się znajduje, należy do wczesnych przykładów recepcji neogotyku na terenie Wielkopolski. Zabytek reprezentuje XIX-wieczną ewangelicką sztukę sakralną, dokumentując rozwiązania formalne, konstrukcyjne, stylistyczne, dekoracyjne i technologiczne w zakresie snycerki i stolarki artystycznej. Jest również materialnym świadectwem historii kościoła i miasta, budującym poprzez swój autentyzm tożsamość miejsca. Ponadto, obiekt jako jedyny zachowany w pierwotnej formie ołtarz ambonowy na terenie północnej Wielkopolski jest istotny dla badań nad architekturą, wystrojem i wyposażeniem kościołów ewangelickich z ich specyficzną dyspozycją wnętrza, układem przestrzennym i funkcjonalnym.