24/07/2021
52. lata temu zmarł Witold Gombrowicz
Z KRONIKI REGIONU
W nocy z 24 na 25 lipca 1969 r. we francuskim Vence koło Nicei w wieku 65 lat zmarł Witold Gombrowicz, jeden z najwybitniejszych polskich literatów. Urodził się 4 sierpnia 1904 r .jako najmłodsze z czworga dzieci Jana Onufrego herbu Kościesza i Antoniny Marceliny z domu Ścibor-Kotkowskiej herbu Ostoja, w rodzinnym majątku we wsi Małoszyce niedaleko Ostrowca, w ówczesnej guberni radomskiej. Ochrzczony został 8 września 1904 r. w kościele parafialnym we Wszechświętych w gminie Sadowie, gdzie w księdze metrykalnej zachował się potwierdzający to zapis. W 1911 r. młody Gombrowicz wraz z rodzicami zamieszkał w Warszawie, gdzie jego ojciec prowadził stołeczne biuro Zakładów Ostrowieckich.
W 1927 roku uzyskał tytuł magistra praw na Uniwersytecie Warszawskim. Po około rocznym pobycie we Francji rozpoczął aplikację sędziowską, lecz wkrótce ją porzucił. Już w latach 20. podejmował próby literackie zakończone niepowodzeniem. Na przełomie lat 20. i 30. zaczęły powstawać opowiadania, które ukazały się drukiem w 1933 r. jako “Pamiętnik z okresu dojrzewania”. Od chwili debiutu książkowego felietony literackie i recenzje Gombrowicza ukazywały się w prasie, głównie w „Kurierze Porannym”. Rozgłos w kołach literackich i elity kulturalnej nadało mu opublikowanie w 1937 r. powieści “Ferdydurke”. W 1938 roku ukazał się pierwszy tekst dramatyczny Gombrowicza – “Iwona księżniczka Burgunda”,który jednak nie wzbudził większego zainteresowania.
Tuż przed wybuchem II wojny światowej Witold Gombrowicz brał udział jako dziennikarz w premierowym rejsie polskiego statku pasażerskiego MS “Chrobry” do Ameryki Południowej. Tragiczne wiadomości z Polski sprawiły, że postanowił przeczekać wojnę w Buenos Aires. Mieszkał tam do 1963 roku żyjąc, szczególnie w czasie wojny na skraju ubóstwa. Dopiero w 1947 r. dostał skromną posadę w Banco Polaco, która pozwalała mu zaspokoić elementarne potrzeby i oddawać się pracy pisarskiej. W 1951 roku Gombrowicz nawiązał współpracę z paryską “Kulturą”, na której łamach od 1953 roku publikował swoje “Dzienniki”. Pisał je do końca życia, wydając sukcesywnie w formie książkowej kolejne tomy. W 1953 roku wydał dramat “Ślub” oraz satyryczną powieść “Trans-Atlantyk”. W 1960 roku ukazała się “Pornografia”.W latach 60. zyskał rozgłos na świecie, wiele jego książek zostało przetłumaczonych na kilkanaście języków (łącznie z japońskim), zaś jego sztuki chętnie wystawiono w europejskich teatrach, zwłaszcza we Francji, Niemczech i Szwecji. Gombrowicz otrzymał stypendium Fundacji Forda i wrócił do Europy, najpierw mieszkał w RFN, a potem we Francji. Tam ukazał się “Kosmos” (1965), utwór nawiązujący do gatunku powieści detektywistycznej. W 1966 roku Gombrowicz opublikował dramat “Operetka”.W PRL twórczość Gombrowicza prawie nie była publikowana, a dramaty trafiały na sceny niezwykle rzadko. Pierwszym przedstawieniem Gombrowicza w Polsce była “Iwona księżniczka Burgunda” wystawiona w warszawskim Teatrze Dramatycznym w reżyserii Haliny Mikołajskiej w 1957 roku, a “Operetkę” wystawił dopiero Kazimierz Dejmek w 1975 roku w łódzkim Teatrze Nowym.
Pisarz resztę swojego życia w Vence pod Niceą, gdzie od 1964 r. mieszkał z poznaną we Francji młodą kanadyjską romanistką, Ritą Labrosse. Pobrali się na krótko przed śmiercią Gombrowicza w 1968 roku. Pochowano go na lokalnym cmentarzu w Vence. We wrześniu 2017 r. w willi Alexandrine przy Place du Grand Jardin, w której pisarz mieszkał,otwarto Muzeum Witolda Gombrowicza. W uroczystości udział brała m.in. Rita Gombrowicz, wdowa po słynnym pisarzu.Muzeum Gombrowicza w Vence to obiekt niewielki. Wewnątrz jest miejsce dla raptem kilkunastu osób, wstęp jest darmowy. Obiekt jest czynny od wtorku do soboty. Na zdjęciu wnętrze Muzeum Witolda Gombrowicza w Vence.
oprac. Norbert Zięba
