Osiek na starej fotografii

14/03/2026

Dokładnie 596 lat temu Osiek stał się miastem.

14 marca 1430 roku w Sandomierzu król Władysław Jagiełło nadał Osiekowi prawa miejskie na prawie magdeburskim. W praktyce oznaczało to jedno – miejscowość przestawała być zwykłą osadą, a zaczynała funkcjonować według jasno określonych zasad miejskich.

Od tego momentu Osiek miał własny samorząd – wójta i radę miejską. Mieszkańcy zyskali prawo organizowania cotygodniowego targu (w środy) oraz dorocznych jarmarków. To były konkretne przywileje, które przekładały się na pieniądze i rozwój. Handel przyciągał kupców z okolicznych miejscowości, rozwijało się rzemiosło, powstawały warsztaty i karczmy.

W XV wieku Osiek był niewielkim miastem o drewnianej zabudowie. W centrum znajdował się rynek, od którego odchodziły drogi w kierunku Sandomierza i innych ważnych ośrodków regionu. W dni targowe rynek zapełniał się wozami, bydłem, zbożem, solą i wyrobami rzemieślników. Miasto miało znaczenie lokalne, ale pełniło ważną rolę dla okolicznych wsi – było miejscem wymiany towarów i spotkań.

W kolejnych stuleciach przywileje były potwierdzane przez następnych władców. Miasto przeżywało okresy rozwoju, ale też pożary i zniszczenia. Po powstaniu styczniowym w 1869 roku Osiek utracił prawa miejskie – był to element represji władz rosyjskich wobec mniejszych ośrodków. Status miasta odzyskał dopiero w 1994 roku.

Dziś, po 596 latach, żyjemy w zupełnie innym świecie, ale data 14 marca 1430 roku pozostaje początkiem miejskiej historii Osieka. To moment, od którego wszystko się zaczęło.

To dobra okazja, żeby spojrzeć na nasze miasto z perspektywy czasu – i zwyczajnie poczuć dumę z tego, że ta historia wciąż trwa.

12/03/2026

Historia Ochotniczej Straży Pożarnej w Osieku

Ochotnicza Straż Pożarna w Osieku została zorganizowana 12 marca 1912 roku. Decyzję o jej powołaniu podjęto podczas zebrania ogólnoosadowego z inicjatywy mieszkańców, którzy chcieli zapewnić miejscowości stałą ochronę przeciwpożarową.

Wśród założycieli wymieniani są m.in.: Aleksander Zarański, ks. Władysław Arlitewicz, Lucjan Rudziński, Walenty Staszewski, Wincenty Błąk, Antoni Kopciowski, Ignacy Ziejewski oraz Józef Ryński.

W chwili powstania jednostka liczyła 48 członków. Równocześnie utworzono orkiestrę dętą, w której grało 28 osób, co świadczy o dużym zaangażowaniu mieszkańców w działalność społeczną i kulturalną przy straży.

Rozwój jednostki do 1939 roku

W latach 1912–1939 strażacy systematycznie rozwijali i doposażali jednostkę, głównie dzięki własnej pracy i składkom członkowskim. W tym czasie zakupiono trzy sikawki, węże parciane, hydrofor oraz 18 dwukołowych beczek o pojemności 200 litrów każda.

Działalność straży opierała się przede wszystkim na pracy społecznej i dużym zaangażowaniu mieszkańców, którzy wspierali funkcjonowanie jednostki zarówno finansowo, jak i organizacyjnie.

Zniszczenia wojenne

We wrześniu 1939 roku, podczas walk o Osiek w dniach 11 i 12 września, cały majątek strażacki uległ zniszczeniu. Spłonęła remiza wraz ze sprzętem, instrumentami orkiestry oraz sztandarem jednostki.

Okres okupacji hitlerowskiej był dla strażaków bardzo trudny. Ich działalność została znacznie ograniczona, a w wielu sytuacjach nie mogli podejmować działań ratowniczych, nawet gdy byli świadkami tragedii mieszkańców i pożarów wzniecanych przez okupanta.

Odbudowa po 1945 roku

Po zakończeniu II wojny światowej strażacy przystąpili do odbudowy jednostki i stopniowego odtwarzania jej wyposażenia.
• 1945 rok – zakup motopompy M-200
• 1953 rok – z Komendy Powiatowej Straży Pożarnych w Sandomierzu przekazano motopompę M-800 oraz węże parciane
• 1958 rok – z Powiatowej Komendy Straży Pożarnych w Staszowie jednostka otrzymała samochód pożarniczy Star-20
• 1959 rok – przekazano kolejną motopompę M-800

W 1965 roku OSP w Osieku otrzymała nowoczesny jak na tamte czasy samochód pożarniczy o wartości 215 000 zł, a także motopompę M-800 z rozruchem elektrycznym. Jednostce przydzielono również węże pożarnicze o wartości 100 000 zł, pompę naczepną oraz syrenę elektryczną.

Budowa strażnicy w 1960 roku

W 1960 roku strażacy rozpoczęli budowę nowej strażnicy. Koszt inwestycji oszacowano na 600 000 zł.

Władze powiatowe przekazały na ten cel 360 000 zł, natomiast wartość pracy wykonanej społecznie przez mieszkańców wyniosła 240 000 zł. Inicjatorem budowy był Edward Domański .

Strażnica przez wiele lat służyła zarówno strażakom, jak i mieszkańcom miejscowości, jednak z biegiem czasu okazała się zbyt mała w stosunku do potrzeb rozwijającej się jednostki.

Budowa Domu Strażaka (1975–1978)

W związku z rosnącymi potrzebami 3 stycznia 1974 roku Walne Zebranie członków OSP podjęło decyzję o sprzedaży dotychczasowej strażnicy wraz z placem i studnią Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” w Osieku za kwotę 424 413 zł.

20 stycznia 1975 roku decyzją Naczelnika Powiatu w Staszowie, Stanisława Rektora, jednostka otrzymała w użytkowanie wieczyste na 99 lat działkę o powierzchni 33 arów, pochodzącą z Państwowego Funduszu Ziemi.

Pozwolenie na budowę wydano 25 lutego 1976 roku. Prace rozpoczęto 20 marca 1976 roku.

Koszt całej inwestycji wyniósł 4 355 tys. zł, w tym:
• budynek – 3 600 tys. zł
• utwardzenie placu – 220 tys. zł
• ogrodzenie – 250 tys. zł
• odwodnienie – 62 tys. zł
• zbiornik wodno-retencyjny – 243 tys. zł

Łączna wartość dotacji wyniosła 2 082 tys. zł, natomiast wartość pracy społecznej strażaków i mieszkańców oszacowano na 1 470 tys. zł.
Uroczyste przekazanie Domu Strażaka do użytku odbyło się 1 października 1978 roku.

Rozwój jednostki po 1978 roku

Po oddaniu do użytku Domu Strażaka działalność jednostki nadal się rozwijała, a strażacy stopniowo wzmacniali swoje zaplecze sprzętowe.

W 1991 roku OSP w Osieku zakupiła ciężki samochód gaśniczy Jelcz GCBA 6/32, który zastąpił wysłużonego Stara. W 1994 roku jednostka wzbogaciła się także o lekki samochód pożarniczy Żuk.

Przełomowym momentem było włączenie jednostki do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego w 1995 roku, co potwierdziło wysoki poziom wyszkolenia strażaków oraz gotowości operacyjnej jednostki. W tym czasie z Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Staszowie przekazano również lekki samochód ratownictwa technicznego Lublin.

W 2006 roku jednostka pozyskała pierwszy zestaw narzędzi hydraulicznych do ratownictwa technicznego, który był wykorzystywany w działaniach aż do 2017 roku. W kolejnych latach do wyposażenia jednostki trafiły m.in. p***a szlamowa WT40X oraz p***a pływająca Posejdon.

Lata 2016–2022 były okresem intensywnego rozwoju. W tym czasie jednostka pozyskała nowe pompy, agregaty prądotwórcze, zestaw hydrauliczny LUKAS, umundurowanie oraz różnego rodzaju sprzęt specjalistyczny. Dzięki realizowanym projektom i dofinansowaniom do jednostki trafiło w tym okresie blisko 250 tysięcy złotych.

Strażacy wykonywali także liczne prace na rzecz strażnicy. W czynie społecznym przeprowadzono remont garażu, sali widowiskowej, pokoju zarządu oraz posadzek w piwnicach.

Przełomowym wydarzeniem był rok 2020, kiedy do OSP w Osieku trafił nowy ciężki samochód ratowniczo-gaśniczy SCANIA. Zakup pojazdu był możliwy dzięki środkom z Funduszu Sprawiedliwości w wysokości 1 000 000 zł oraz wsparciu Miasta i Gminy Osiek – 28 280 zł.

W 2022 roku przeprowadzono termomodernizację budynku strażnicy, której koszt wyniósł blisko 730 tysięcy złotych. Dzięki tej inwestycji budynek zyskał nowoczesny wygląd i lepsze warunki użytkowania.

4 września 2022 roku odbyły się uroczystości 110-lecia Ochotniczej Straży Pożarnej w Osieku. Podczas jubileuszu nastąpiło oficjalne przekazanie samochodu Scania, a jednostka została uhonorowana najwyższym odznaczeniem Związku OSP RP – Złotym Znakiem Związku. Wręczono również odznaczenia zasłużonym strażakom.

W 2024 roku jednostka pozyskała kolejny nowoczesny sprzęt. Do OSP Osiek trafił lekki samochód ratowniczy Volkswagen Crafter, który zastąpił wysłużonego Lublina. Zakupiono również quad Can-Am Outlander 1000, przyczepę logistyczną, narzędzia hydrauliczne LUKAS, radiotelefony cyfrowo-analogowe, aparaty ochrony dróg oddechowych, ubrania żaroodporne, motopompę szlamową z zestawem węży tłocznych oraz taktyczną kamerę termowizyjną. Łączna wartość zakupionego wyposażenia wyniosła blisko 600 000 zł.

Obecnie OSP w Osieku liczy 46 członków czynnych, 1 członka honorowego oraz 4 członków wspierających. Przy jednostce działa również Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza, w której jest 18 osób – 9 chłopców i 9 dziewcząt, a także Kobieca Drużyna Pożarnicza licząca 11 członkiń. W działaniach ratowniczo-gaśniczych może brać udział 22 wyszkolonych strażaków.

Prezesi OSP
Obecnie funkcję prezesa pełni od 7 lutego 2026 Tomasz Mysłek.

Byli prezesi:
• ks. Władysław Arlitewicz
• ks. Władysław Grzebalski
• Aleksander Zarański
• Edward Domański
• Roman Wielechowicz
• Stanisław Kopciowski
• Edward Domański
• Tadeusz Miernowski
• Edward Sławiński
• Kazimierz Kalinowski
• Tadeusz Miernowski
• Wacław Słodkowski

Naczelnicy OSP
Obecnie funkcję naczelnika od 2005r pełni Grzegorz Ryński.

Byli naczelnicy:
• Lucjan Rudziński
• Walenty Staszewski
• Jan Gawryś
• Jan Błąk
• Jan Gregorowicz
• Eugeniusz Szelągiewicz
• Jan Gregorowicz
• Romuald Kopciowski
• Julian Gregorowicz
• Wacław Słodkowski
• Stanisław Pleśniak
• Marek Sławiński
• Zygmunt Ziejewski


Od mometu powstania 12 marca 1910 roku Ochotnicza Straż Pożarna w Osieku przeszła długą drogę – od niewielkiej jednostki działającej dzięki pracy społecznej mieszkańców, przez trudny okres wojny i odbudowy, aż po nowoczesną formację ratowniczą.

Dzięki zaangażowaniu wielu pokoleń strażaków, wsparciu władz oraz mieszkańców miejscowości jednostka stale się rozwija i pozostaje ważnym elementem życia społecznego Osieka, służąc ludziom zgodnie z hasłem: ,, Bogu na chwałę, ludziom na ratunek”

09/03/2026

Witajcie !
Dziś chciał bym pokazać wam zdjęcie przedstawiające rynek w 1939 roku, na wysokości dzisiejszego przystanku autobusowego.
Środkiem piaszczystej drogi jedzie na rowerze W. Kopeć. Spokojna, zwyczajna scena z życia miejscowości sprzed wojny.

Po lewej stronie w tle widać jadkę – mały sklep lub kram. Za nią prawdopodobnie stoi remiza strażacka. Wokół proste zabudowania, drzewa i otwarta przestrzeń rynku, która wtedy była naturalnym centrum życia wsi.

To zdjęcie zatrzymuje chwilę z codziennego życia sprzed ponad 80 lat. Prosty moment, który dziś stał się fragmentem historii miejsca.

Zdjęcie zostało poddane retuszowi i koloryzacji.

08/03/2026

07/03/2026

Grabowiec

Opracowanie na podstawie danych zawartych w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. II.

Grabowiec był wsią położoną w powiecie sandomierskim, w gminie oraz parafii Osiek. W drugiej połowie XIX wieku należał do niewielkich osad wiejskich funkcjonujących w strukturze administracyjnej powiatu sandomierskiego.

Według danych statystycznych zamieszczonych w Słowniku geograficznym miejscowość liczyła 25 domów oraz 181 mieszkańców. Grabowiec miał charakter wsi włościańskiej. Po uwłaszczeniu chłopi posiadali tu 342 morgi ziemi, która stanowiła podstawę utrzymania mieszkańców i była wykorzystywana w gospodarce rolnej.

Hasło poświęcone Grabowcowi w Słowniku geograficznym ma charakter bardzo zwięzły i ogranicza się przede wszystkim do podstawowych danych statystycznych oraz określenia przynależności administracyjnej wsi. Nie zawiera natomiast informacji o zabudowie szczególnej, takich jak dwór, kościół czy inne charakterystyczne obiekty.

Nazwa miejscowości należy do grupy nazw topograficznych i pochodzi od drzewa grab (Carpinus betulus). Tego typu nazwy często wskazują na dawny charakter krajobrazu i związek osadnictwa z terenami porośniętymi określonym gatunkiem drzew.

W okolicy Osieka występuje zresztą więcej podobnych nazw miejscowych, związanych z drzewami lub dawną roślinnością leśną, co może odzwierciedlać historyczny krajobraz tej części regionu, gdzie osadnictwo rozwijało się na terenach stopniowo przekształcanych z obszarów leśnych w grunty rolne.

06/03/2026

Dziś prezentuję wyjątkowe, stare zdjęcie wykonane przed Urzędem Gminy w Osieku. Na fotografii widać grupę mieszkańców zgromadzonych przed budynkiem – wielu z nich stoi obok dużego, przedwojennego samochodu, a cała scena wygląda jak moment wspólnego, uroczystego spotkania. Po ubiorach i samochodzie można przypuszczać, że fotografia powstała mniej więcej w latach 20. lub 30. XX wieku.

Zdjęcie zostało poddane retuszowi i koloryzacji. Oryginalne zdjęcie pochodzi z oficjalna strona Miasta i Gminy Osiek

05/03/2026

04/03/2026

Opracowanie na podstawie danych zawartych w „Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, Tom VII (Warszawa 1886).

Położenie i administracja
Ossala w XIX wieku figurowała jako wieś i folwark w powiecie sandomierskim, w gminie Tursko, parafii Niekrasów. Słownik podaje ją jako miejscowość o wyraźnie wykształconej strukturze wiejskiej z wydzielonym folwarkiem, stanowiącym istotny ośrodek gospodarczy.

Demografia i zabudowa
Pod koniec XIX wieku Ossala należała do większych wsi w okolicy:
* Ludność: 541 mieszkańców.
* Zabudowa ogólna: 67 domów.
Szczegółowe dane dotyczące samego folwarku wskazują na jego murowany charakter, co wyróżniało go na tle typowej zabudowy wiejskiej. W obrębie dóbr dworskich znajdowało się:
* 12 budynków murowanych,
* 13 budynków drewnianych.

Gospodarka i przemysł
Kluczowym elementem gospodarki folwarcznej w Ossali była gorzelnia, która w tamtym okresie przynosiła znaczne dochody. Słownik odnotowuje, że roczna produkcja zakładu osiągała wartość 12 150 rubli srebrnych, co świadczy o wysokim stopniu uprzemysłowienia majątku.

Struktura agrarna i własnościowa
W opisie słownikowym rozróżniono część włościańską oraz folwark, podając precyzyjne dane o powierzchni:
* Folwark Ossala: Obejmował 805 mórg, z czego 394 morgi stanowiły grunty orne i ogrody, 72 morgi łąki, a 310 mórg lasy.
* Wieś (grunty włościańskie): Posiadała 854 morgi użytkowane przez osadników.

Rys historyczny
Ossala ma metrykę sięgającą średniowiecza. Wzmiankowana jest u Jana Długosza (w jego czasach wieś posiadała 13 łanów kmiecych). W XVI wieku należała do dóbr prywatnych – jako dziedzic wymieniany jest Piotr Kołaczkowski. W kolejnych stuleciach wieś funkcjonowała w ramach lokalnej struktury majątkowej związanej z okolicą Osieka, dzieląc losy regionu sandomierskiego.

04/03/2026

Kalendarium📋

4 marca 1998 roku w Warszawie zmarł Adam Bień – prawnik, działacz ruchu ludowego, żołnierz Armii Krajowej.

Adam Bień urodził się 14 grudnia 1899 roku w Ossali, w dzisiejszej gminie Osiek. Wychował się na świętokrzyskiej wsi. Znał jej codzienne problemy. I to doświadczenie zostało z nim na całe życie.

W 1920 roku, mając 20 lat, zgłosił się jako ochotnik do wojska i walczył w wojnie polsko-bolszewickiej. Po wojnie studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim. W 1925 roku ukończył studia. Pracował jako sędzia, później jako adwokat. Równocześnie mocno angażował się w ruch ludowy. Był związany ze Stronnictwem Ludowym, współtworzył i wspierał Związek Młodzieży Wiejskiej „Wici”. Działał społecznie, organizował życie kulturalne i oświatowe na wsi. Wierzył, że silna Polska musi opierać się na świadomych i wykształconych mieszkańcach wsi.

W czasie II wojny światowej wszedł do konspiracji. Działał w strukturach Polskiego Państwa Podziemnego jako jeden z liderów ruchu ludowego „Roch”. Został zastępcą Delegata Rządu na Kraj – był więc w ścisłym kierownictwie cywilnych władz podziemnych w okupowanej Polsce. To była ogromna odpowiedzialność.

W marcu 1945 roku został podstępnie zaproszony na rozmowy z przedstawicielami władz sowieckich. Zamiast rozmów było aresztowanie przez NKWD. Wywieziono go do Moskwy. W czerwcu 1945 roku stanął przed sądem w pokazowym procesie szesnastu – razem z innymi przywódcami Polskiego Państwa Podziemnego. Został skazany i osadzony w więzieniu na Łubiance. Do Polski wrócił dopiero po kilku latach.

Po powrocie żył pod stałą kontrolą władz komunistycznych. Nie mógł wrócić do dawnej działalności publicznej. Pisał, tłumaczył, spisywał wspomnienia. Spotykał się z młodzieżą. Dawał świadectwo temu, co wydarzyło się w 1945 roku. Do końca życia mówił wprost o odpowiedzialności, państwie i wierności zasadom.

Zmarł 4 marca 1998 roku. Dożył niemal stu lat. Był ostatnim żyjącym uczestnikiem procesu szesnastu.

Dla gminy Osiek to postać symboliczna. Urodził się w Ossali i zawsze podkreślał swoje pochodzenie. Z małej miejscowości trafił do centrum najważniejszych wydarzeń w historii Polski. Jego droga pokazuje, że można wyjść stąd i mieć realny wpływ na los państwa.

To część naszej historii. I naszej odpowiedzialności, by o niej pamiętać.

01/03/2026

Witajcie w ten słoneczny, spokojny niedzielny poranek. Dziś chciałbym pokazać Wam fotografię z rodzinnego albumu — kadr, który zatrzymał w czasie kawałek dawnego Osieka.

Na zdjęciu widać fragment kapliczki Świętego Jana. Skromna, cicha, jakby stojąca trochę z boku, a jednak przyciągająca uwagę swoją prostotą. Obok znajduje się stara jatka — miejsce, które kiedyś tętniło codziennym życiem. W tle można dostrzec prawdopodobnie drewnianą remizę, solidną i surową, jak to dawniej bywało.

To zwykła scena, a jednak ma w sobie coś wyjątkowego. Trochę historii, trochę wspomnień i ten niepowtarzalny klimat minionych lat.

28/02/2026

Opracowanie na podstawie danych zawartych w „Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, Tom VII (Warszawa 1886).

Niekurza jest starą wsią położoną nad Wisłą, w dawnym powiecie sandomierskim. W XIX wieku należała do gminy Tursko i do parafii Niekrasów. Od Sandomierza dzieliło ją 36 wiorst. Jej położenie nad rzeką miało znaczenie dla codziennego życia mieszkańców – ziemie nadrzeczne sprzyjały uprawie, ale wymagały też radzenia sobie z okresowymi wylewami.

Najstarsza znana wzmianka o wsi pochodzi z XV wieku. W Liber beneficiorum Jana Długosza Niekurza została wymieniona jako wieś należąca do parafii Gawłuszowice i stanowiąca własność biskupów krakowskich. W tamtym czasie nie było tu folwarku ani karczmy. Wieś składała się z 6 i pół łanu kmiecego, a jej mieszkańcy oddawali dziesięcinę do Połańca. Oznacza to, że była to typowa osada rolnicza, oparta na gospodarstwach chłopskich, bez większej własności dworskiej.

W XIX wieku wieś była już wyraźnie rozwinięta. Liczyła 57 domów i 330 mieszkańców. W 1827 roku było tu 47 domów i 297 mieszkańców, co pokazuje stopniowy wzrost liczby ludności. Struktura gruntów była charakterystyczna: ziemi folwarcznej było zaledwie 2 morgi, natomiast ziemi włościańskiej 421 mórg. Świadczy to o tym, że zasadnicza część gruntów znajdowała się w rękach chłopów. W pobliżu wsi znajdowało się jezioro o powierzchni 16 mórg.

Niekurza zachowała przez wieki swój rolniczy charakter. Nie wykształcił się tu większy ośrodek dworski ani rozbudowana gospodarka folwarczna. Była to wieś o stabilnej strukturze, rozwijająca się powoli, bez gwałtownych zmian, ale też bez zaniku osadnictwa.

Można więc uznać, że Niekurza jest przykładem nadwiślańskiej wsi o średniowiecznym rodowodzie, która przez kilka stuleci funkcjonowała jako osada kmieca, stopniowo zwiększająca liczbę ludności i utrzymująca rolniczy charakter.

25/02/2026

Szwagrów – folwark nad Wisłą w końcu XIX wieku
(Opracowanie na podstawie „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. XII, Warszawa 1891)

Szwagrów (w źródłach zapisywany także jako Szwagrow) w końcu XIX stulecia występował jako folwark położony nad Wisłą, w powiecie sandomierskim, w gminie Tursko i parafii Niekrasów. Od Sandomierza dzieliła go odległość około 34 wiorst. Usytuowanie w bezpośrednim sąsiedztwie rzeki miało istotne znaczenie dla charakteru gospodarstwa, zarówno pod względem jakości gleb, jak i możliwości transportowych.

Według danych zawartych w tomie XII „Słownika geograficznego” folwark obejmował 14 domów i liczył 151 mieszkańców. Było to zatem niewielkie skupisko zabudowań o wyraźnie folwarcznym charakterze, a nie rozległa wieś chłopska. Całość majątku obejmowała około 779 mórg ziemi.

Na szczególną uwagę zasługuje wzmianka o funkcjonującej tu w drugiej połowie XIX wieku cukrowni. Około 1870 roku zakład ten osiągał produkcję o wartości 117 000 rubli rocznie, co świadczy o znaczącym potencjale gospodarczym majątku i jego powiązaniu z rozwijającym się przemysłem rolno-spożywczym.

Opis zawarty w „Słowniku geograficznym” ukazuje Szwagrów jako nadwiślański folwark o istotnym znaczeniu ekonomicznym w regionie sandomierskim. Decydujące były tu żyzne gleby nadrzeczne oraz dogodne połączenie wodne Wisłą, które sprzyjało zarówno produkcji rolnej, jak i jej zbytu.