Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków

02/06/2026

Nasz profil obserwuje 29 000 osób. Dziękujemy Państwu :)

01/06/2026

Laur Konserwatorski 2026 - nagroda Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków - pod patronatem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Wojewody Lubelskiego i Marszałka Województwa Lubelskiego - przyznanna została trzem gospodarzom zabytków. Pierwszym z nich jest:

Parafia rzymskokatolicka pw. Wniebowzięcia NMP w Żabiance. Laur został przyznany za kompleksowe prace badawcze, konserwatorskie i roboty budowlane przy drewnianym kościele parafialnym w Żabiance.

Niewielka wieś Żabianka położona jest w gminie Ułęż, w powiecie ryckim. W środkowej część wsi przy drodze Ryki – Ułęż, znajduje się drewniany kościół pod wezw. Wniebowzięcia NMP. Pierwotny kościół ufundował i wzniósł w 1570 roku Łukasz Lędzki. Parafię erygowano w 1575 roku.

Obecną świątynię ufundował w 1745 roku Łukasz Bentkowski, starosta stężycki.. Wybudowana została z drewna na podmurówce z kamienia. Jest to świątynia jednonawowa z transeptem, wzniesiona na planie krzyża łacińskiego. Posiada dwie kruchty, od zachodu i od południa, oraz zakrystię po północnej stronie.

Całość robót i prac konserwatorskich, realizowanych w dwóch etapach - 2012-2014, 2022-2025 objęła m.in.: wzmocnienie fundamentów, remont konstrukcji (zrąb, podłogi z legarami), wzmocnienie belek stropu, prace konserwatorskie przy więźbie dachowej, wymianę pokrycia dachowego z gontu osikowego na gont modrzewiowy, prace konserwatorskie przy drewnianym szalunku (częściowa wymiana, oczyszczenie desek z nalotu atmosferycznego i zabrudzeń powierzchniowych; dezynfekcja, impregnacja i uzupełnienie ubytków, scalenie kolorystyczne).

W pierwszym etapie wykonano także prace konserwatorskie w czterech kryptach, którym towarzyszyły badania archeologiczne. Całości działań konserwatorskich towarzyszyły także prace przy ołtarzach bocznych z obrazami.

30/05/2026

Druga prapremiera reportażu. Telewizyjna premiera w TVP3 Lublin - dziś tj. 30 maja 2026 o godz. 21.00 i 4 czerwca o godz. 19.00. Zapraszamy do obejrzenia i wysłuchania.

30/05/2026

Laury Konserwatorskie 2026 rozdane ! Uroczystość ta została zorganizowana w siedzibie TVP3 Oddział Lublin. To już 27 edycja, a także 108, 109 i 110 Laureat :).

Trafiły do trzech gospodarzy zabytków, tj.

Parafii rzymskokatolickiej pw. Wniebowzięcia NMP w Żabiance
za kompleksowe prace badawcze, konserwatorskie i roboty budowlane przy drewnianym kościele parafialnym w Żabiance.

Niewielka wieś Żabianka położona jest w gminie Ułęż, w powiecie ryckim. W środkowej część wsi przy drodze Ryki – Ułęż, znajduje się drewniany kościół pod wezw. Wniebowzięcia NMP. Pierwotny kościół ufundował i wzniósł w 1570 roku Łukasz Lędzki. Parafię erygowano w 1575 roku.
Obecną świątynię ufundował w 1745 roku Łukasz Bentkowski, starosta stężycki.. Wybudowana została z drewna na podmurówce z kamienia. Jest to świątynia jednonawowa z transeptem, wzniesiona na planie krzyża łacińskiego. Posiada dwie kruchty, od zachodu i od południa, oraz zakrystię po północnej stronie.
Całość robót i prac konserwatorskich, realizowanych w dwóch etapach - 2012-2014, 2022-2025 objęła m.in.: wzmocnienie fundamentów, remont konstrukcji (zrąb, podłogi z legarami), wzmocnienie belek stropu, prace konserwatorskie przy więźbie dachowej, wymianę pokrycia dachowego z gontu osikowego na gont modrzewiowy, prace konserwatorskie przy drewnianym szalunku (oczyszczenie desek z nalotu atmosferycznego i zabrudzeń powierzchniowych; dezynfekcja, impregnacja i uzupełnienie ubytków, scalenie kolorystyczne). W pierwszym etapie wykonano także prace konserwatorskie w czterech kryptach, którym towarzyszyły badania archeologiczne. Całości działań konserwatorskich towarzyszyły także prace przy ołtarzach bocznych z obrazami.

Gminy Kodeń
za prace konserwatorskie przy murowanej bramie-dzwonnicy w Kodniu, pozostałości nieistniejącego zespołu cerkiewnego pod wezw. św. Michała Archanioła.

Murowana dzwonnica–brama w Kodniu, zwana bramą unicką, związana jest z historią parafii unickiej w Kodniu. Nieistniejąca, drewniana unicka cerkiew pw. św. Michała Archanioła, pierwotnie prawosławna, wzniesiona została w XVI w. W 1789 r. przy cerkwi zbudowano drewnianą dzwonnicę. W 1842 r. parafia unicka w Kodniu otrzymała zgodę na budowę nowej, murowanej cerkwi, która ostatecznie nie została wzniesiona. Zachowana do dziś murowana dzwonnica powstała w 1 poł. XIX w. lub ok. poł. XIX w. W 1875 r. parafia unicka w Kodniu została zlikwidowana, a cerkiew przejęta przez parafię prawosławną. Drewnianą cerkiew rozebrano, pozostawiając na cmentarzu cerkiewnym jedynie dzwonnicę.
Trójosiowa dzwonnica bramna posiada w przyziemiu trzy otwory wejściowe, pierwotnie zamykane - zapewne bramą i bramkami. W drugiej kondygnacji zachowała się dębowa belka z elementami kowalskimi, tzw. jarzmo służące do zawieszenia dzwonu.
Brama ma charakter trwałej ruiny. W 2025 r. wykonano przy niej prace konserwatorskie, których celem było usunięcie przyczyn destrukcji i zabezpieczenie przed dalszym niszczeniem oryginalnej tkanki zabytkowej. Zamierzeniem prac konserwatorskich było zachowanie w jak największym stopniu autentyzmu zabytku, stąd utrzymano niezmieniony wygląd obiektu.
W ramach prac oczyszczono, zdezynfekowano i wzmocniono cegły. Uzupełniono ubytki muru starą cegłą o parametrach fizycznych i wizualnych maksymalnie zbliżonych do cegły istniejącej. Wykonano rekonstrukcję fugowania. Usunięto wtórne, współczesne warstwy wapienne oraz wzmocniono i częściowo uzupełniono zachowane w podłuczu środkowego otworu wejściowego oryginalne fragmenty tynku. Wymieniono zniszczone pokrycie dachowe z dachówki ceramicznej na dachówkę o kształcie, wymiarach i kolorze zbliżonym do oryginału. Zachowane drewniane „jarzmo” podano dezynfekcji i wzmocnieniu strukturalnemu. Oczyszczono i zabezpieczono antykorozyjnie kotwy, haki i krzyż wieńczący. Betonowe utwardzenia pod arkadami zastąpiono brukiem z kamieni polnych. Uporządkowano także teren wokół dzwonnicy: usunięto kostkę betonową ułożoną bezpośrednio przy dzwonnicy, wprowadzono nasadzenia drzew i krzewów.
Przy zabytku wystawiono także tablicę informacyjną, …..

Parafii rzymskokatolickiej pw. św. Bartłomieja Apostoła w Goraju.
za prace konserwatorskie i roboty budowlane przy kościele parafialnym i dzwonnicy.

Kościół parafialny pod wezw. św. Bartłomieja Apostoła w Goraju jest przykładem barokowego zabytku z II. poł. XVIII w..
Parafia w Goraju została erygowana w 1379 roku, co zbiegło się najpewniej z nadaniem praw miejskich. Pierwszy drewniany kościół został wzniesiony z fundacji ówczesnego właściciela wsi Dymitra z Goraja, podskarbiego koronnego, uległ zniszczeniu w wyniku pożaru, podobnie jak dwie następne drewniane świątynie.
Na pocz. XVI w. miasteczko przeszło drogą zamiany od Gorajskich do Mikołaja Firleja, a w końcu XVI w. zostało zakupione przez Jana Zamoyskiego i włączone do Ordynacji Zamojskiej.
Obecny kościół wzniesiony został w latach 1779-82, zapewne wg proj. arch. Fryderyka Gisgesa, z fundacji ks. Baltazara Dulewskiego, miejscowego proboszcza, profesora Akademii Zamojskiej. Kościół zachowany jest bez większych zmian, kilkakrotnie remontowany, m. in. po pożarach w 1795 i 1923 roku; w latach 90. XIX w. przeprowadzono remont więźby dachowej i wymianę pokrycia z gontu na blachę. Po II wojnie zbudowano nową sygnaturkę na dachu, w 1964 r. odnowiono wnętrze, a następnie elewacje. W 2018 – 2022 roku przeprowadzono prace konserwatorskie i restauratorskie we wnętrzu kościoła. W ramach kontynuacji prac przy kościele
w latach 2023 -2025 przeprowadzono działania mające na celu przywrócenie historycznej estetyki elewacji.
Głównym celem ww. prac było usunięcie wtórnej warstwy tynku (tzw. baranka), następnie położenie gładkich tynków wapiennych oraz pomalowanie elewacji w kolorystyce nawiązującej do historycznej.
Z głównych drzwi wejściowych zostały usunięte wtórne nawarstwienia, w postaci zmurszałej już, łuszczącej się farby olejnej. Drewniane skrzydła drzwiowe pozostawiono w naturalnej kolorystyce. Wymieniono również orynnowanie oraz obróbki blacharskie przy użyciu blachy miedzianej.

Uroczystość była też okazją do wręczenia Złotych i Srebrnych Odznak za Opiekę nad Zabytkami. Wręczała je Pani Bożena Żelazowska Wiceminister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Generalna Konserwator Zabytków w asyście Pana Jakuba Makowskiego Dyrektora Departamentu Ochrony Zabytków.

Laury wręczała Pani Minister i Pan Jarosław Szymczyk Dyrektor Generalny Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie (imieniu Pana Wojewody Krzysztofa Komorskiego).
W załączeniu serwis fotograficzny wybranych zdjęć z uroczystości.

Gratulacje dla nagrodzonych i wyróżnionych.

29/05/2026

28/05/2026

Niespodziewane odkrycie starego dzwonu cerkiewnego w miejscowości Hostynne, gm. Werbkowice, powiat hrubieszowski.

Delegatura Zamość.

Podczas robót ziemnych związanych z budową drogi gminnej nr 111324L w Hostynnem, w wykopie pod kabel oświetlenia ulicznego w poboczu tej drogi, odkryto stary dzwon cerkiewny lub kościelny (fot. 1). Odkrycia dokonano w piątek 22.05.2026r. Znalezisko zostało zabezpieczone przez pracowników w Urzędzie Gminy w Werbkowicach, a 25.05.2026r. o znalezisku powiadomiono WUOZ Lublin Delegaturę Zamość, której pracownik następnego dnia dokonał oględzin odkrytego dzwonu i miejsca jego odkrycia. Miejsce odnalezienia dzwonu jest oddalone od dawnej cerkwi, a obecnie kościoła, o około 230 m, a więc stosunkowo blisko i mimo wcześniejszych jego poszukiwań nikt się na niego nie natknął, aż do dzisiaj.

Dzwon odlany został z mosiądzu i zachował się w całości, w dobrym stanie, bez pęknięć, a jego serce zostało wykonane z żelaza (fot. 2). Całkowita wysokość dzwonu wynosi 41cm, a średnica „gardła” dzwonu to 43cm (fot. 3), natomiast obwód mierzony po dolnej krawędzi dzwonu sięga 135cm. Górna część dzwonu, tzw. głowa lub hełm posiada obwód 67cm i jest zdobiona dookolnym, szerokim pasem z motywem roślinnym i jest zwieńczona koroną (zwaną też uszami lub kabłąkami) o szerokości 20cm i wysokości 15cm, służącą do zainstalowania dzwonu na elementach konstrukcyjnych dzwonnicy (fot. 4).
Górny płaszcz dzwonu jest gładki, bez jakiegokolwiek zdobienia (fot. 5). Kolejne pasmo zdobień występuje w dolnej partii dzwonu, na tzw. wieńcu (fot. 6), w postaci dwóch dookolnych wypukłych pierścieni i wąskiego pasma słabo czytelnego ornamentu przypominającego detale roślinne (fot. 7). Niestety detale te są pokryte nalotem rdzy, co utrudnia obecnie ich odczytanie, a całkiem prawdopodobne jest, że ornament ten może zawierać datę odlania dzwonu. Wnętrze dzwonu (fot. 8) jest także pozbawione inskrypcji i znaków ludwisarza, chyba że są one niewielkie i ukryte gdzieś pod plamami zabrudzeń. Dzwon jest nadal sprawny i wydaje jednolity dźwięk, co prawda nieco stłumiony, ze względu na ułożenie go na ziemi.

A teraz nieco historii o Hostynnem. Najstarsza wzmianka w źródłach historycznych o tej miejscowości pochodzi z 1394 r., kiedy wieś ta weszła w skład parafii łacińskiej utworzonej w Grabowcu. Natomiast w 1472 r. rejestr poborowy wykazuje już istnienie cerkwi (zapewne drewnianej), która prawdopodobnie została zniszczona na pocz. XVI w. podczas najazdów tatarskich. Kolejną, drewnianą cerkiew unicką pw. św. Jerzego wybudowano tu w 1732 r. z fundacji Jerzego Michała Sapiehy, która w 1875 r. została zmieniona na prawosławną. W latach 1889-1890 w miejscu drewnianej cerkwi wybudowano murowaną świątynię, również prawosławną i najprawdopodobniej wówczas ufundowane zostały dla niej dzwony. Hostynne do 1945r. była wsią ukraińską. Cerkiew została poważnie uszkodzona podczas II wojny światowej. Po deportacji ludności ukraińskiej w 1946 r. świątynia ta została przejęta przez kościół rzymskokatolicki i wyremontowana, a w 1949 r. była rekoncyliowana na kościół, który w 1964 r. przebudowano, usuwając elementy typowe dla architektury cerkiewnej.

Najprawdopodobniej dzwony z cerkwi zostały zdjęte i ukryte podczas I wojny światowej w 1915r., po wkroczeniu na te tereny armii austriackiej, która konfiskowała wyroby z brązu i mosiądzu na cele militarne. Następnym okresem możliwości ukrycia dzwonów były lata 1923-1938, kiedy prowadzona była akcja likwidacji cerkwi. Kolejny czas możliwego ukrywania dzwonu to czas II wojny światowej. Potwierdzają to lokalne przekazy krążące wśród mieszkańców Hostynnego i okolic, ale są one dość ogólne i bez szczegółów, gdyż pierwotna ludność ukraińska, która mogła ukryć dzwony i posiadać wiedzę o miejscu ich ukrycia, została stąd wysiedlona po II wojnie światowej.

Lokalna społeczność chce aby odkryty dzwon pozostał jak najbliżej miejsca odkrycia i był ogólnie dostępny. Urząd Gminy Werbkowice planuje dokonać konserwacji dzwonu i eksponować go na specjalnej zadaszonej konstrukcji, która zostanie ustawiona na terenie Gminnego Centrum Zarządzania Kryzysowego w Werbkowicach, którego budowa będzie ruszała lada chwila.

27/05/2026

Jeszcze raz wracamy do sprawy portretów Juliusza Vettera i jego małżonki Bronisławy Karszo - Siedlewskiej.

Jesienią ubiegłego roku do szkoły imienia Vetterów w Lublinie trafiły dwa tajemnicze portrety. Po wielu miesiącach ustaleń udało się potwierdzić, że...

27/05/2026

🏛 Przed nami kolejna edycja SOZklubu - spotkań dla osób społecznie zaangażowanych w opiekę nad zabytkami.

🔜 19 i 20 czerwca spotykamy się w Lublinie. Już wkrótce opublikujemy pełny program wydarzenia!

🤔 Domyślacie się, gdzie dokładnie się widzimy?

Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków Miasto Lublin Muzeum Osiedli Mieszkaniowych Homo Faber Modernizm w Lublinie

27/05/2026

Prace remontowo-konserwatorskie przy drewnianej kaplicy rzymskokatolickiej pw. Matki Bożej Częstochowskiej w Ciciborze Dużym (gm. Biała Podlaska) – wcześniej cerkwi unickiej i prawosławnej.

Trwają prace remontowo-konserwatorskie przy drewnianej kaplicy rzymskokatolickiej pw. Matki Bożej Częstochowskiej w Ciciborze Dużym (gm. Biała Podlaska). Pierwsza cerkiew unicka w Ciciborze pw. św. Praksedy powstała zapewne w pocz. XVII w., kolejną zbudowano w 1655 r. staraniem Adama Świderskiego.
Data budowy pierwszej cerkwi w Ciciborze Dużym nie jest znana. W 1655 Adam Świderski dokonał powtórnej erekcji unickiej parafii św. Praskedy. Na początku XVIII w., według materiałów archiwalnych (Akta Chełmskiego Konsystorza Greckokatolickiego), cerkiew miała bardziej rozbudowaną formę architektoniczną – w części frontowej znajdowała się dzwonnica nad babińcem. Usunięto ją prawdopodobnie podczas remontu w 1740 r.
W 1875 roku , w ramach likwidacji unickiej diecezji chełmskiej, miejscowa parafia została przyłączona do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego.
Cerkiew prawosławna w Ciciborze nosiła wezwanie św. Paraskiewy. Znajdował się w niej jednorzędowy ikonostas. W 1919 cerkiew ciciborska została zrewindykowana na rzecz Kościoła rzymskokatolickiego.

W 2025 roku rozpoczęto remont kapitalny tego zabytku. Prace konserwatorskie objęły podmurówkę, wymieniono zawilgocone i spróchniałe podwaliny oraz naprawiono miejscowo zrąb. Przeprowadzono remont więźby dachowej i stropu. Zdjęto szalunki zewnętrzne, które po oczyszczeniu z wtórnych warstw malarskich powtórnie zamontowano na elewacjach, naprawiono także sygnaturkę. Usunięto dotychczasowe pokrycie z blachy, a cały dach wraz z sygnaturką pokryto gontem. Oczyszczono z wtórnych przemalowań stolarkę drzwiową. Obecnie trwają prace we wnętrzu obiektu, gdzie oczyszczono już zrąb, balustradę oraz słupy chóru muzycznego, a także zamontowano nową podbitkę drewnianą sufitu.

Prowadzony remont umożliwił pełniejsze prześledzenie historii budowlanej obiektu. Z dokumentów archiwalnych wynika, że na początku XIX w. cerkiew była w złym stanie i wymagała naprawy, jednak do 1822 r. do niej nie doszło, ponieważ „przez cieśli koszta wyliczone zatwierdzenia nie mają i stąd reparacja żadna nie nastąpiła”. Przeprowadzenie tego dawno oczekiwanego remontu potwierdza odkryta podczas obecnych prac data (1849) wyryta w drewnie na jednym ze słupów chóru muzycznego.
W trakcie prac konserwatorskich, po usunięciu tynków, na wewnętrznych ścianach zrębu natrafiono na fragmenty historycznych dokumentów (głównie pism urzędowych z czasów Księstwa Warszawskiego), które niegdyś pełniły funkcję izolacyjną i „podkładową”. Obecnie poddawane są one specjalistycznym pracom zabezpieczającym. Innym ciekawym znaleziskiem są kamienie z rytami odkryte pod legarami, które mogły stanowić fundament wcześniejszego obiektu.