29/05/2026
◼︎ 29 maja 1942 r. została zapoczątkowana akcja deportacyjna Żydów z krakowskiego getta, która trwała przez okres 10 dni. Od piątku 29 maja do niedzieli 31 maja odbywał się „przegląd” mieszkańców getta, któremu poddano wszystkie osoby w przedziale wiekowym 15-55 lat. Musiały one stawić się osobiście z dowodem tożsamości (kenkartą) do siedziby Żydowskiej Samopomocy Społecznej przy ul. Józefińskiej 18, gdzie pracownicy Arbeitsamtu (urzędu pracy) pod nadzorem Niemców kontrolowali okazane dokumenty. Przybicie stempla w odpowiedniej rubryce, jak się później okazało, pozwalało na uniknięcie wywózki.
Niemcy podjęli decyzję o pozostawieniu w getcie przede wszystkim osób młodych, zatrudnionych w strategicznych firmach i zakładach produkujących na rzecz przemysłu zbrojeniowego. Niekiedy o czyimś szczęściu bądź pechu decydował przypadek, pośpiech lub brak protektora. Dalszego pobytu odmawiano osobom powyżej 55 roku życia, bezrobotnym, inteligentom, pracownikom zatrudnionym w mniejszych przedsiębiorstwach bądź biurach.
W niedzielę 31 maja zaprzestano wydawania pieczątek, a getto zostało otoczone przez niemieckie formacje wojskowe i policyjne. Następnego dnia funkcjonariusze żydowskiej służby porządkowej przy wsparciu sił okupanta rozpoczęli rewizje, których celem było sprawdzanie dokumentów. Osoby, które nie posiadały stempla w kenkarcie były wyłapywane i sprowadzane na plac Zgody 18, nieopodal Apteki pod Orłem prowadzonej przez polskiego farmaceutę – Tadeusza Pankiewicza, który w następujący sposób opisywał przebieg czerwcowych wydarzeń:
➡︎ „Plac Zgody zapełnia się powoli ludźmi oraz stertami pakunków, tobołków, waliz i najdrobniejszych bagaży. Słońce pali coraz mocniej. Upał się zapowiada wielki. Pragnienie wysusza gardła, nerwy napięte do ostateczności. Strach, przerażenie i obłęd w oczach […]. Na plac Zgody wchodzą coraz to nowe grupy Żydów. Tłum powoli szczelnie się zbija i zapełnia wolną przestrzeń. Ludzie początkowo stoją, po jakimś czasie siadają na ziemi, na tobołkach. Słońce praży niemiłosiernie […]. Po raz drugi w tym dniu otwierają się drzwi apteki naciśnięte ręką gestapowców. Wchodzi dwóch młodych, lat około 26. Tym razem pada z ich ust: „Guten Tag”. Pytają, czyja to apteka i jak można się dostać na balkon znajdujący się nad nią. Objaśniam. Dziękują i odchodzą. Na balkonie dokonują zdjęć fotograficznych, by móc pokazać światu humanitaryzm narodu niemieckiego, z jakim traktuje się wysiedlanych […].
◼︎ 1 czerwca 1942 r. z krakowskiego getta do obozu zagłady w Bełżcu transportem kolejowym wywieziono ok. 2 tys. osób. Kolejne dni upłynęły równie niespokojnie, nie zaprzestano dalszych kontroli osobistych i sprawdzania dokumentów. Akcja deportacyjna wchodziła dopiero w fazę kulminacyjną…
Zdjęcie: Na pierwszym planie mury krakowskiego getta, w tle widoczne kamienice przy Placu Zgody. Tam koncentrowano Żydów przed deportacjami. Zbiory Muzeum KL Plaszow, 1941-1942.
