23/03/2026
Zakończył się remont dworca kolejowego w Czechowicach-Dziedzicach (powiat bielski).
Remont prowadzony był w latach 2022-2026 i przyniósł liczne odkrycia, ujawniając złożoną historię przekształceń obiektu, a jednocześnie postawił przed zespołem wykonawczym i konserwatorskim szereg wyzwań.
Na potrzeby wykonania dokumentacji projektowej ŚWKZ zalecił przeprowadzenie badań konserwatorskich stratygraficznych w celu oznaczenia występujących nawarstwień oraz określenia kolorystyki tynków i detali architektonicznych jak również kolorystyki pomieszczeń reprezentacyjnych dworca przewidzianych do remontu. Badania te nie potwierdziły występowania zabytkowych polichromii w obrębie holu ani w innych przebadanych wnętrzach.
Prócz zakresu związanego z przystosowaniem budynku do nowych funkcji ŚWKZ zalecił również w oparciu o przeprowadzoną kwerendę archiwalnych materiałów ikonograficznych (zbiory NAC z uroczystości sprowadzenia relikwii św. Andrzeja Boboli do Polski oraz zdjęcia i pocztówki ze zbiorów Izby Regionalnej w Czechowicach-Dziedzicach) wykonanie kompleksowej renowacji wystroju architektonicznego elewacji wraz z rekonstrukcją elementów utraconych (detale architektoniczne elewacji wraz z attykami).
W 2011 roku w wyniku wykolejenia się dwóch wagonów pociągu towarowego zniszczeniu uległa nieomal doszczętnie wiata peronowa.
Istotnym elementem prac remontowych była zatem rekonstrukcja zadaszenia peronu, z wykorzystaniem zachowanych odlewów żeliwnych i kamiennych wsporników zdeponowanych po wypadku. Brakujące bazy i kapitele dolnej części słupów przewidziano do rekonstrukcji w formie odlewów.
Remont dworca miał charakter kompleksowy i obejmował bardzo szeroki zakres prac. Obiekt zmodernizowano oraz dostosowano do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami, przy jednoczesnym zachowaniu jego walorów zabytkowych.
Między innymi wykonano naprawę i częściową wymianę więźby dachowej oraz nowe pokrycie dachowe z blachy (w miejscu wtórnego gontu bitumicznego). Wprowadzono również nową drewnianą stolarkę okienną (w miejsce okien wtórnych PCV z niehistorycznym podziałem oraz okien w złym stanie zachowania). Zrekonstruowano również zewnętrzną stolarkę drzwiową w oparciu o zachowaną ikonografię. Część zachowanej wewnętrznej oryginalnej stolarki drzwiowej płycinowej została zachowana i wyeksponowana w pomieszczeniach przeznaczonych na muzeum.
Warto podkreślić, że podczas usuwania wtórych tynków na elewacjach segmentu głównego oraz bocznych ujawniono: kamienne obramienia okienek piwnicznych, kamienne cokoły a także kamienne portale elewacyjne. Odsłonięte elementy, dotychczas zakryte wtórnymi nawarstwieniami tynkarskimi, zakwalifikowano do zachowania, konserwacji oraz częściowej rekonstrukcji jako istotne relikty pierwotnego wystroju architektonicznego budynku dworca.
We wnętrzu obiektu, w pomieszczeniach holu głównego, dawnej sali restauracyjnej i poczekalni przeprowadzono rekonstrukcję detalu sztukatorskiego w miejscach, w których podczas wcześniejszych remontów usunięto tynki oraz dekoracje.
Jak wspominaliśmy w poprzednich postach, pracom konserwatorskim poddano także dekorację malarską ilustrującą rozwój transportu, która znajduje się w górnej części ścian poczekalni (obecnie pomieszczenie CUS) pochodząca z 2 poł. XX w. (zapewne z 1960 r.). Ze względu na jej ciekawą wymowę i stylistykę ŚWKZ w 2020 r. podczas ustalania zakresu remontu budynku dworca zalecił jej zachowanie i wyeksponowanie.
W holu zachowana została i poddana konserwacji dwubarwna posadzka z ozdobnych płytek ceramicznych a w części niższej holu posadzka została zrekonstruowana. W przestrzeni przy kasach biletowych wykonano pas z odzyskanych, lepiej zachowanych płytek, w formie świadka.
Zachowano i poddano konserwacji także płytki ceramiczne spoczników schodów w innych miejscach budynku.
W toku prac remontowych zachowano historyczne schody kamienne w budynku głównym oraz w segmentach a także schody wykonane z lastryka oraz zabytkową balustradę w skrzydle głównym z geometryczną dekoracją.
W przestrzeni holu głównego wprowadzono ponadto nowe, stylizowane drewniane witryny meblowe oraz żyrandole i dekoracyjne grzejniki.
Głównym wykonawcą robót budowlanych było Bielskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego S.A. a pracami konserwatorskimi kierowała konserwator dzieł sztuki Maria Osielczak.
Z uwagi na zmieniającą się rolę dworców kolejowych, wynikającą m.in. z ograniczenia funkcji transportowych, w obiekcie wprowadzono nowe funkcje publiczne o charakterze społecznym i kulturalnym.
W budynku swoją siedzibę będą miały m.in. placówka muzealna oraz Centrum Usług Społecznych. Przyjęte rozwiązania mają na celu ożywienie obiektu i jego otoczenia, a także efektywne wykorzystanie jego przestrzeni.
Opr. M. Dąbrowska (więcej na ten temat w wiadomościach konserwatorskich woj. śląskiego)
🗃️ Budynek dworca kolejowego w Czechowicach-Dziedzicach został wpisany do rejestru zabytków pod pozycją A/407/13 na podstawie decyzji Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach z dnia 02.08.2013 r.
Dziedzicki dworzec stanowi interesujący przykład architektury oraz jest świadectwem istotnej dla historii miasta fazy rozwoju budowlanego, odegrał bowiem istotną rolę w kształtowaniu miasta (zbudowany na ważnej linii kolejowej Warszawa-Kraków-Wiedeń, co uczyniło z miasta ważny węzeł komunikacyjny i było kluczem do jego rozwoju) i z tego względu jego zachowanie oraz ochrona leży w interesie społeczeństwa i kultury regionu.
