Brudzawki
Dawne nazwy miejscowości :
Cleyne Brusac (1423)
Parva Brudzewki (1570)
Klein Brudzawen (1773)
Klein Brudzaw (1939)
Kleinbrusau (1942)
PRZYNALEŻNOŚĆ ADMINISTRACYJNO-TERYTORIALNA :
*Do 1466 r.- państwo zakonu krzyżackiego , wójtostwa lipieneckie.
*1466-1772 r. Królewstwo Polskie , powiat michałowski , starostwo brodnickie.
* 1772-1920 r. - Królestwo Prus , (w latach 1807-1815 Księstwo W
arszawskie , departament bydgoski ) , do 30 września 1887 roku powiat brodnicki , od 1 października 1887 roku powiat wąbrzeski .
*1920-1939 r. - II Rzeczypospolita , województwo pomorskie , powiat wąbrzeski , okręg wójtowski Książki , od 1934 roku gromada w gminie Książki .
*1939-1945 r. - okupacja hitlerowska , miejscowość wcielona do III Rzeszy , okręg Gdański - Prusy Zachodnie , rejencja kwidzyńska , powiat wąbrzeski , gromada w gminie Książki .
*Styczeń 1945 r. - w związku z zakończeniem okupacji hitlerowskiej przywrócono przynależność do województwa pomorskiego (od marca 1948 roku bydgoskiego) , powiat wąbrzeski (do 31 maja 1975 roku ) , gmina Książki .
*Grudzień 1954 r. - w związku z likwidacją gmin miejscowość włączona do gromady Książki .
*1 stycznia 1973 r. - w związku z przywróceniem gmin miejscowość włączona do gminy Książki , sołectwo Brudzawki .
*1 czerwca 1975 r. - miejscowość w granicach gminy Książki włączona do nowo utworzonego województwa toruńskiego .
*1 stycznia 1999 r. - miejscowość w granicach gminy Książki włączona do nowo utworzonego województwa kujawsko-pomorskiego , powiat wąbrzeski . RYS HISTORYCZNY
W źródłach pisanych miejscowość wymieniona jest po raz pierwszy w 1423 roku pod nazwą Cleyne Brusaw jako własność rycerska w wójtostwie lipieneckim w parafii Brudzawy, o wielkości 12 łanów z obowiązkiem jednej służby w zbroi lekkiej. W 1446 roku właścicielem wsi był Jakusz z Osieczka. W 1561 roku Mateusz Osieczkowski sprzedał
wieś wojewodzie chełmińskiemu Janowi Działyńskiemu. W lustracji dóbr królewskich miejscowość pojawia się w 1765 roku jako wieś olęderska, na takich samych prawach
jak sąsiednie Książki, na którą osadnicy otrzymywali prawo do dzierżawy na 40 lat nadane przez starostę brodnickiego za aprobatą króla Augusta III 8 grudnia 1752 roku W lustracji wymienia się 14 wolnych osadników, nazywanych gburami. Osadnicy gospodarowali łącznie na areale 16,5 włóki. W pruskim
spisie podatkowym z 1773 roku wymienia się 17 wolnych chłopów, dzierżawiących gospodarstwa o wielkości od 15 mórg (1/2 włoki) do 2 włók oraz 11 rodzin
zakwalifikowanych jako ludność służebna. Sołtysem był Erdtmann Mueller. Wieś liczyła 147 mieszkańców. Pisowania nazwisk wskazuje, że Polacy i Niemcy stanowili
podobną ilość mieszkańców wsi. W okresie zaborów miejscowości nadano niemiecką nazwę Klein Brudzaw. W 1828 roku przeprowadzono uwłaszczenie, na mocy którego
wydzielono 22 gospodarstwa chłopskie. W ankiecie dotyczącej oświaty pozaszkolnej, przeprowadzanej w 1934 roku, ówczesny kierownik szkoły Franciszek Guz przedstawił następującą ogólną charakterystykę
wsi: W miejscowości dominują rolnicy, w połowie Niemcy. Nie działają żadne organizacje społeczne ani polityczne. W okresie międzywojennym właścicielem gospodarstwa
rolnego w Brudzawkach był dwukrotnie wybierany na funkcję posła na Sejm II RP Franciszek Rzęsa. Także tutaj znajdowała się siedziba obwodowej komisji wyborczej, w
której poza ludnością miejscową głosowali także wyborcy z Książek i Łopatek Niemieckich. W okresie okupacji hitlerowskiej, przywrócono niemiecka nazwę miejscowości Klein Brudzaw, którą 25 czerwca 1942 roku ponownie zmieniono na Kleinbrusau. W obozach
koncentracyjnych zamordowani zostali: Alojzy Wiśniewski, Franciszek Zarembski, Antoni Michalski, Józef Kostrubiec, Jan Maniszewski, Franciszek Rzęsa. Polaków
pozbawiono gospodarstw, które przejmowali miejscowi Niemcy lub osadnicy niemieccy z Besarabii. Dla nowo przybyłych osadników przeznaczano duże gospodarstwa po
wywłaszczonych Polakach, które otrzymali m.in.: Anna Grohs, Valerin Hirschkort, Otto Hornug, Adalbert Volk, Reinhold Widmer. Wśród wywłaszczonych znalazła się
wdowa po pośle Franciszku Rząsie czy też właściciele większych gospodarstw: Teofil Kurzyński, Józef Węgrzynowski. Według stanu na koniec grudnia 1944 roku
miejscowość liczyła 218 mieszkańców, w tym 60 narodowości polskiej. Niemiecka ludność cywilna opuściła wieś 22 stycznia 1945 roku, a 24 stycznia miejscowość zajęła
wojska sowieckie. W walkach z Niemcami zginęło 3 czerwonoarmistów, których pochowano niedaleko szkoły. Po przyjściu działań frontowych NKWD internowało sześciu mieszkańców Brudzawek. Internowani zostali wywiezieni do obozów pracy na terenie ZSRR. Latem 1945 roku
związała się placówka podziemia poakowskiego należąca do oddziału Ruczaja, Którą kierował były sołtys Adolf Marzec. Jego zastępcą był Stanisław Walas, pseudonim
Bąk. Dalsze losy Adolfa Marca są nieznane, natomiast Stanisław Walas, został aresztowany 25 maja 1946 roku i skazany na 3 lata pozbawienia wolności. Po zakończeniu wojny na masową skalę miejscowi gospodarze pędzili samogon, co znalazło odzwierciedlenie we wpisie do kroniki szkolnej, dokonanym przez kierownika
szkoły Grzegowskiego w lipcu 1945 roku: Zły objaw. W niektórych domach okolicznych gospodarzy powstają tzw. Fabrykacja samogonki szerzy się w
zastraszającym sposób. Jedni pija, drudzy sprzedają ,,truciznę" . Ludzie ci tłumaczą się tym, że za bimber można nawet konia kupić. W lutym 1947 roku jest wzmianka o
tejże kronice, że bimbrownie już nie istnieją. W 1946 roku gospodarze przystępują do uprawy tytoniu, wcześniej w tej miejscowości nieuprawianego. Według danych z 1948 roku powierzchnia wsi wynosiła 627,5 ha, a gospodarowało tu 65 właścicieli gospodarstw rolnych. W 1954 roku funkcjonował punkt biblioteczny,
będący filią Gminnej Biblioteki Publicznej w Książkach. W 1962 roku miejscowość została zelektryfikowana. W 1966 roku, z inicjatywy kierownika szkoły Wieńczysława
Fałkowskiego, w czynie społecznym wybudowane zostało BOISKO SPORTOWE do gier zespołowych i lekkoatletyki. Rok później powołane zostało koło Ludowych Zespołów
Sportowych, którego pierwszą przewodniczącą została nauczycielka Bernadetta Galczewska. W listopadzie 1967 roku do użytku oddana została droga łącząca Brudzawki z
Książkami i Kruszynami. W 2000 roku zakończono telefonizację wsi. Brudzawki to wieś położona na pofałdowanym terenie. Gospodarstwa porzucane są wśród pól w znacznej od siebie odległości.
