Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków

18/04/2026

Ważne święto 💚

📍Dziś 1⃣8⃣ kwietnia, zatem obchodzimy 🌎„MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ OCHRONY ZABYTKÓW”. Pragniemy przypomnieć, że „Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków” został ustanowiony w 1983 r. 🟢przez Międzynarodową Radę Ochrony Zabytków "ICOMOS" (International Council On Monument And Sites).

🔹Głównym celem Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków jest zwrócenie uwagi społeczeństwa na problematykę dziedzictwa kulturowego.

ℹMDOZ, to święto wszystkich osób, które wkładają wiele wysiłku w ratowanie zabytków i opiekę nad nimi: konserwatorów, historyków sztuki i architektury, urbanistów, archeologów i przedstawicieli innych zawodów, pracujących na rzecz ochrony zabytków, a także wszystkich odpowiedzialnych właścicieli, opiekunów i zarządców obiektów zabytkowych.

📍Z tym wydarzeniem, związane są różnego rodzaju aktywności, prezentowane są m.in. zabytki o wyjątkowym znaczeniu dla lokalnych społeczności i dla całych narodów, organizowane są: prelekcje, konferencje, wystawy, a także przyznawane są nagrody związane z ochroną i opieką nad zabytkami.

🔸Obchody zwyczajowo trwają w kwietniu i maju.
🔹 Program międzynarodowy w linku poniżej:
📎https://www.icomos.org/agenda/18-april-celebrating-international-day-for-monuments-and-sites/
🔹Aktualności w zakresie programu obchodów w 2026 r w Polsce, w dedykowanej zakładce NID:
📎https://nid.pl/miedzynarodowy-dzien-ochrony-zabytkow/
🔹Tegoroczny Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków na Mazowszu:
📎https://mwkz.pl/24-kwietnia-2026-r-miedzynarodowy-dzien-ochrony-zabytkow-na-mazowszu-11343
🔸zachęcamy do odwiedzenia stron FB ulubionych instytucji zajmujących się opieką i ochroną nad zabytkami, z pewnością coś przygotowały.

Zachęcamy do skorzystania z bogatego programu MDOZ.

🟢In 2026, the theme is “Heritage at Risk: Revive, Resist, Reimagine”. Our cultural and natural heritage faces unprecedented challenges from climate change, urbanisation, migration, conflict and digitisation

Fot. PKN ICOMOS.

International Council on Monuments and Sites (ICOMOS) UNESCO
Narodowy Instytut Dziedzictwa

08/04/2026

Aleja drzew wzdłuż drogi powiatowej nr 1705G na trasie Kołczygłowy – Cetyń - Poborowo (gmina Kołczygłowy i gmina Trzebielino, powiat bytowski) to nasz najnowszy wpis do rejestru zabytków📄🌳🌳🌳.

Zlokalizowana po obu stronach fragmentu drogi nr 1705 G prowadzącej z Kołczygłów poprzez miejscowości Kołczygłówki i Cetyń do Poborowa powstawała w XIX w. w dwu etapach.

Okres drugiej połowy XIX w. to dla Pomorza i całych Prus Zachodnich czas dynamicznego rozwoju infrastruktury drogowej – budowy nowych dróg oraz naprawy i modernizacji starych, często słabo przejezdnych traktów komunikacyjnych, tak pocztowych, jak i handlowych. Najprawdopodobniej to właśnie te działania gospodarcze przyczyniły się do regulacji nowych, bardziej ekonomicznych szlaków handlowych, obejmując również drogę z Kołczygłów do Poborowa wraz z wytyczeniem w ramach
modernizacji tej drogi nowego przebiegu odcinka szosy, łączącej Cetyń ze stacją kolejową w Kołczgłówkach, a także dokonaniem nasadzeń drzew tworzących aleję wzdłuż drogi Kołczygłowy –
Poborowo.

Zgodnie z mapą z 1850 r. przebieg odcinka szosy prowadzącej z Kołczygłów do Kołczygłówek pozostaje do dziś w niezmienionym układzie, podobnie jak odcinek drogi prowadzącej z Cetynia do Poborowa. Odcinek drogi prowadzącej od stacji kolejowej w Kołczygłowach do Cetynia wraz z aleją powstał w
okresie nieco późniejszym, na przełomie trzeciej i czwartej ćwierci XIX w.

🌳 Aleję klonowo - lipową pomiędzy miejscowościami Kołczygłowy, Cetyń i Poborowo tworzy 897 drzew, w tym 525 klonów i 372 lipy, posadzonych na długości ok. 10 km w dwóch szpalerach w układzie naprzemiennym, po obu stronach drogi powiatowej.

Decyzja o wpisie tej cennej dla historycznego krajobrazu Pomorza alei nie jest jeszcze ostateczna. Informacje o historii alei pochodzą z uzasadnienia wpisu do rejestru zabytków.

📷WUOZ w Gdańsku

02/04/2026

Życzymy 🐇🐣🌾

13/03/2026

Ciekawy artefakt znaleziony podczas legalnych poszukiwań w naszym województwie i dostarczony do naszego urzędu przez Międzywojewódzkie Stowarzyszenie Detektorystyczno-Eksploracyjne UNIA.

Ma zaledwie kilka centymetrów, jednak to nie rozmiar, a przeznaczenie ma tutaj znaczenie.

👉 To zawieszka apotropaiczna - mająca odpędzać „złe spojrzenie” oraz przynosić szczęście, przedstawiona w kształcie fallusa, czyli fascinum. Tego typu brązowe amulety noszono właśnie jako zawieszki i przypisywano im funkcję ochronną. Były szeroko rozpowszechnione w kulturze rzymskiej, a Pliniusz Starszy (autor encyklopedycznego, wielotomowego dzieła Naturalis Historia) wspomina o ich ochronnej roli m.in. w odniesieniu do dzieci. Ich chronologia obejmuje zasadniczo cały okres rzymski, choć wiele znanych egzemplarzy datuje się na II–III w. n.e - wyjaśnia dr hab. Anna Strobin​ z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Gdańskiego.

Amulety falliczne znajdowano wszędzie, gdzie Rzymianie pozostawili swoje ślady, np. w Bretanii, Galii czy Dacji. Możemy oglądać je w kolekcji np. British Museum oraz np. w muzeach w Neapolu, Pompejach czy Wiedniu.

Na Pomorzu to rzadkie i ciekawe znalezisko. Nasz region ma jednak szczęście do artefaktów w tym kształcie. W 2015 roku podczas wykopalisk przy ul. Podwale Przedmiejskie w Gdańsku w latrynie znaleziono XVIII-wiecznego "zaganiacza" wykonanego ze skóry, który najprawdopodobniej służył jako "czasoumilacz".

Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, do którego trafił ów "zuch", w sierpniu 2019 roku ogłosiło go zabytkiem miesiąca.

Fot. M.Tymiński/WUOZ w Gdańsku

11/03/2026

Jakie budynki pełnią funkcję ikon? Czy W Gdańsku architektoniczną ikoną jest Teatr Szekspirowski, Muzeum II Wojny Światowej czy może Europejskie Centrum Solidarności? Czy warto budować takie ikoniczne budowle?

W ubiegłotygodniowej debacie o ikonach architektury (być może w Gdańsku powstanie kolejna - nowa opera) w obecnej Operze Bałtyckiej wziął udział PWKZ Dariusz Chmielewski, jako jeden z prelegentów.

Debatę z udziałem przedstawicieli biznesu, środowiska architektów i naukowców zorganizował Prestiż Magazyn Trójmiejski.

24/02/2026

W ewidencji zabytków 📄 od niedawna znajduje się historyczny zespół budowlany Zielony Trójkąt - Grünes Dreieck w gdańskiej dzielnicy Młyniska (Schellmühle).

📖 Do użytku oddano go 26 września 1921 roku. Projektantem półzamkniętego osiedla mającego układać się w kształt trójkąta był Otto Ferdinand Kloeppel, architekt, rektor Wyższej Szkoły Technicznej Wolnego Miasta Gdańska (obecna Politechnika Gdańska). Drewniane domki z ogródkami miały nawiązywać do wiejskiej zabudowy. Przeznaczono je głównie dla robotników przybywających do Gdańska z mniejszych miejscowości.

👆 Ciekawostka: w budynku nr 9 wychowywał się znany niemiecki przed i powojenny kierowca motocyklowy Bruno Ziemer.

Pierwotną nazwę osiedla po II wojnie światowej zmieniono na Kącik, a w roku 1946 na Zielony Trójkąt.

Z 30 domów do czasów dzisiejszych zachowało się 10. Większość elewacji w nich otynkowano. W budynku nr 30 zachowała się oryginalna stolarka okienna.

Przy okazji tego wpisu wyjaśniamy różnicę między rejestrem a ewidencją zabytków ⤵

Rejestr zabytków to prawna forma ochrony. Wpis do niego następuje w drodze decyzji administracyjnej wojewódzkiego konserwatora zabytków. Na właściciela zabytku nakłada konkretne obowiązki np. uzyskanie pozwolenia konserwatorskiego na prace konserwatorskie, remontowe itd. Otwiera też możliwości pozyskiwania dotacji i otrzymywania refundacji.

Ewidencja zabytków to spis informacyjny obiektów o wartościach zabytkowych, prowadzony w formie kart adresowych.

Ujęcie w ewidencji nie jest decyzją administracyjną. Nie daje tak silnej ochrony, jak wpis do rejestru, lecz jest podstawą uwzględniania obiektu w planowaniu przestrzennym i procedurach inwestycyjnych. Prowadzona jest na poziomie krajowym, wojewódzkim i gminnym.

📷M. Tymiński/WUOZ w Gdańsku

19/02/2026

Widoczne na zdjęciach pulchne bobasy zdobią szczyt fontanny w Gdańsku Wrzeszczu na rogu ul. Grunwaldzkiej i Jaśkowej Doliny.

Fontanna, podobnie jak pobliski, niewielki budynek (niegdyś wartownia i szalet, obecnie kantor) stojący przy wjeździe na ul. Partyzantów to pozostałości dawnego skweru, który utworzono w tym miejscu na początku XX wieku.

Rozpoczęliśmy procedurę wpisu do rejestru zabytków 📜 skweru wraz z fontanną, dawnym szaletem i innymi elementami architektury w tym miejscu.

📷M.Tymiński/WUOZ w Gdańsku

17/02/2026

Kaplica grobowa właścicieli majątku w Dalwinie (powiat tczewski). Do rejestru zabytków 📜 wpisaliśmy ją 18 lutego 2003 roku wraz z kościołem i terenem dawnego cmentarza.

📖 Plehnowie byli właścicielami folwarku w Dalwinie od 1792 r. do ok. 1900 r. Rodzina du Bois – następni właściciele majątku w latach 1900–1912.

Według naszych informacji w grobowcu nie ma już szczątków obu rodzin.

Ten zabytek również skontrowaliśmy w ostatnich dniach. Administrator parafii zostanie zobowiązany do zabezpieczenia grobowca - przede wszystkim naprawy dachu.

📷M. Tymiński/WUOZ w Gdańsku

14/02/2026

Jeden z ostatnio skontrolowanych przez nasz urząd zabytków 📜 - dawny ewangelicki kościół w Pogódkach (gmina Skarszewy).

Świątynia wymaga remontu, doraźne zabezpieczenia wykonuje parafia (oba zabytki należą do niej, we wsi, "po sąsiedzku" funkcjonuje drugi kościół pod wezwaniem św. Piotra i Pawła).

Przejęciem obiektu zainteresowana jest jedna z fundacji mająca pomysł na jego zagospodarowanie. Liczymy, że uda się pokonać wszelkie trudności formalne i prawne stojące na przeszkodzie do zmiany właściciela i nadaniu kościołowi nowej funkcji.

📖 Świątynię zbudowano w 1899 roku dla lokalnej społeczności protestanckiej liczącej około 50 osób. Pod koniec lat 40. XX wieku, po opuszczeniu wsi przez ostatnich niemieckich mieszkańców pozostała nieużytkowana. Do rejestru zabytków "trafiła" w 1986 roku.

📷M. Tymiński/WUOZ w Gdańsku

10/02/2026

Funkcję Miejskiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku Janusz Tarnacki pełnił ponad 30 lat. W lutym kończy pracę na tym stanowisku, udając się na emeryturę.

W dzisiejszej uroczystości pożegnania p. Janusza Tarnackiego wziął udział m.in. Dariusz Chmielewski - Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków, władze Gdańska, współpracownicy i przyjaciele konserwatora miejskiego.

Z ochroną zabytków Janusz Tarnacki związany był "od zawsze". Karierę zawodową rozpoczął w 1986 roku w ówczesnej Pracowni Konserwacji Zabytków. Przed rozpoczęciem pracy w Urzędzie Miasta Gdańska, był urzędnikiem w WUOZ w Gdańsku.

Jest członkiem Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków działającej przy PWKZ.

Panu Januszowi życzymy dobrego, spokojnego czasu, już bez paragrafów i terminów administracyjnych 💐

Miasto Gdańsk

📷M.Tymiński/WUOZ w Gdańsku

28/01/2026

Dworek w Blunakach, w którym po renowacji mieści się Centrum Wsparcia Rodziny to laureat nagrody w kategorii budynek użyteczności publicznej 🏆, które to wyróżnienie otrzymał w czasie katowickiej, branżowej imprezy poświęconej designowi.

Zabytkowy budynek to pozostałość dawnego folwarku w Blunakach. Ujęty jest w gminnej ewidencji zabytków.

Przed renowacją był w marnej kondycji, obecnie cieszy się zasłużonym "drugim życiem" 👍. Projekt remontu uzgodniono z naszym urzędem.

📷 Dworek Zacisze. CWR w Blunakach, Starostwo Powiatowe w Sztumie