Czasopismo Naukowe Instytutu Studiów Kobiecych

21/05/2026

Bohaterką kolejnego szkicu biograficznego, przygotowanego w ramach cyklu „Patriotki i obywatelki. Polki w kulturze narodowej i europejskiej”, jest Nadzieja Rojecka - botaniczka i fitopatolożka 👩

Nadzieja Rojecka (1898-1986) urodziła się w Wilnie, w rodzinie o korzeniach karaimskich, jako córka Zefiryny ze Szpakowskich i Eleazara Rojeckiego. Decyzja o podjęciu kształcenia wyższego stanowiła w jej przypadku ewenement na tle konserwatywnej społeczności, w której rola kobiety tradycyjnie ograniczała się do dbania o sferę domową 🏡

Edukację akademicką oraz pierwsze kroki na ścieżce badawczej związała z Uniwersytetem Stefana Batorego w Wilnie, gdzie studiowała nauki biologiczne. Dzięki wsparciu wybitnych mentorów - twórcy nowoczesnej fitopatologii prof. Józefa Trzebińskiego oraz mykologa prof. Franciszka Skupieńskiego -systematycznie rozwijała swoje zainteresowania naukowe. W latach trzydziestych XX wieku koncentrowała się na analizach florystycznych, dokumentując m.in. roślinność Cmentarza Karaimskiego w Trokach, oraz na pionierskich pracach z zakresu mykologii. Obiecującą karierę przerwał wybuch II wojny światowej. W pożodze bezpowrotnie przepadł wysłany do Francji rękopis jej dysertacji doktorskiej, a bezcenne kultury grzybów uległy zniszczeniu 🔬

Zakończenie działań zbrojnych wiązało się z koniecznością opuszczenia rodzinnych stron. W lipcu 1945 roku, w ramach akcji repatriacyjnej, Rojecka wraz z bratem Ananiaszem (znanym geofizykiem i działaczem karaimskim) dotarła w uniwersyteckim transporcie do Torunia. Tam aktywnie włączyła się w organizację nowo powstającego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, obejmując stanowisko asystentki w Katedrze Systematyki i Geografii Roślin. Mimo trudnych warunków lokalowych i sprzętowych w zniszczonym mieście, w 1947 roku sfinalizowała przerwane badania, uzyskując tytuł magistra filozofii w zakresie botaniki. Niestety brak podstawowej infrastruktury laboratoryjnej uniemożliwił jej odtworzenie materiałów do rozprawy doktorskiej 🎓

Ostatni etap kariery zawodowej badaczki był związany z Państwowym Instytutem Naukowym Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach (przekształconym później w Instytut Ochrony Roślin). Od końca 1949 roku, jako adiunkt, prowadziła tam zaawansowane badania nad kluczowymi problemami fitopatologicznymi polskiego rolnictwa, zajmując się między innymi chorobami kukurydzy, drzew owocowych oraz roślin zielarskich. Równolegle publikowała teksty naukowe, prowadziła działalność szkoleniową, a w latach 1953-1955 pełniła funkcję zastępcy kierownika oddziału. Z pracą zawodową rozstała się w 1958 roku na skutek redukcji etatów spowodowanej ograniczeniami budżetowymi instytucji 🌾

Nadzieja Rojecka zmarła 18 listopada 1986 roku, najprawdopodobniej w Warszawie 🥀

W historiografii jej postać bywa najczęściej marginalizowana i sprowadzana do roli siostry bardziej rozpoznawalnego brata. Nadzieja Rojecka pozostaje w pamięci jako zdeterminowana naukowczyni, która przekroczyła ograniczenia kulturowe i mimo dramatycznych losów wojennych oraz trudności materialnych wniosła trwały wkład w rozwój polskiej botaniki i ochrony roślin 🪴

Źródło użytej w poście fotografii: https://tinyurl.com/25dzuauj 📷

Z pełnym biogramem można się zapoznać w tomie: https://tinyurl.com/mrxfax8d 📖

Więcej na temat projektu: http://www.isk.bialystok.pl/patriotki/index.html 🔗

21/05/2026

Środowisko, w którym przyszło nam pracować, staje się nie do wytrzymania. Potrzebne są realne zmiany w organizacji pracy na uczelniach – pisze prof. Agnieszka Zimmermann.

Prorektorka ds. kształcenia w Gdański Uniwersytet Medyczny zwraca uwagę, że pracownik badawczo-dydaktyczny funkcjonuje dziś w wielu rolach jednocześnie. Jest badaczem, dydaktykiem, a do tego administratorem, menedżerem, bywa także popularyzatorem nauki i organizatorem wydarzeń.

– Funkcjonujemy w rzeczywistości, która stawia przed nami wysokie wymagania, czasem nawet wzajemnie się wykluczające, nie oferując jednocześnie adekwatnych narzędzi do ich realizacji ani należytego wsparcia. Oczekuje się od nas doskonałości na wielu polach, jakby czas i uwaga nie miały swoich granic. W tej logice przeciążenie przestaje być wyjątkiem i staje się normą – zauważa.

Postuluje, by dopuścić większą specjalizację ścieżek badawczej, dydaktycznej i organizacyjnej oraz oceniać jakość, nie tylko ilość pracy.

– Należy uwzględniać dobrostan pracowników jako istotny element funkcjonowania uczelni, a w procesie oceny uczelni należy uwzględniać to, jaką kulturę pracy tworzy i promuje – podsumowuje.

Cały tekst dziś na naszej stronie internetowej – LINK ⤵️

21/05/2026

03/05/2026

http://www.isk.bialystok.pl/kobiety2/index.html

II Ogólnopolska konferencja „Kobiety – kultura – prawo – życie publiczne” to inicjatywa ISK stawiająca w centrum uwagi kobiety i ich obecność w życiu społecznym. Termin Białowieża 21-23.10.2026 r.

30/04/2026

W kolejnej odsłonie cyklu „Patriotki i obywatelki. Polki w kulturze narodowej i europejskiej” prezentujemy sylwetkę Zofii Romanowiczówny - zasłużonej pedagożki, działaczki społecznej i niepodległościowej oraz autorki cenionych pamiętników, dokumentujących historię XIX-wiecznego Lwowa 👩

Zofia Romanowiczówna (1842-1935) urodziła się we Lwowie w rodzinie adwokata Piotra Romanowicza i Julii z Krauzów. Jej początkowa edukacja odbywała się w warunkach domowych. Po przedwczesnej śmierci ojca w 1853 roku i wynikającym z tego pogorszeniu się sytuacji materialnej rodziny, podjęła naukę w prywatnej szkole Felicji Wasilewskiej. Instytucja ta w znaczącym stopniu ukształtowała jej światopogląd oraz postawę obywatelską. Już w okresie szkolnym Romanowiczówna angażowała się w działalność tajnych stowarzyszeń o profilu patriotycznym i samokształceniowym, takich jak wspierające sprawę niepodległościową „Klaudynki”, Towarzystwo Maryi oraz zainicjowany przez nią Związek Doskonalenia się 📚

Z zawodem nauczycielki była związana przez ponad trzydzieści lat. Początkowo udzielała lekcji prywatnych, pracując zarówno w celach zarobkowych, jak i charytatywnie na rzecz młodzieży z ubogich środowisk. Po ukończeniu lwowskiego seminarium nauczycielskiego w 1875 roku, podjęła zatrudnienie w szkole swojej dawnej mentorki, Felicji Wasilewskiej-Boberskiej. W późniejszym okresie wykładała również w Szkole Wydziałowej im. św. Jadwigi oraz w Zakładzie Naukowo-Wychowawczym Kamili Poh. Z relacji współczesnych wynika, że odznaczała się wysokimi kompetencjami pedagogicznymi i cieszyła się autorytetem wśród uczennic. Przeszła na emeryturę w 1906 roku ze względów zdrowotnych 👩‍🏫

Aktywność zawodową systematycznie łączyła z zaangażowaniem w działalność społeczzną. Należała do grona inicjatorek i współzałożycielek licznych organizacji, w tym Stowarzyszenia Pracy Kobiet (1874) oraz Kółka Serdecznych Polek (1877). Była członkinią Towarzystwa Oszczędności Kobiet, a jako przewodnicząca Stowarzyszenia Nauczycielek działała na rzecz wsparcia materialnego kobiet wykonujących ten zawód. W 1889 roku powołała fundację im. Felicji Wasilewskiej-Boberskiej, mającą na celu budowę internatu dla uczennic oraz wydanie pism zmarłej przyjaciółki. Podczas I wojny światowej powierzono jej honorowe przewodnictwo w lwowskim oddziale Ligi Kobiet 🤝

W ostatnich latach życia Romanowiczówna zmagała się z poważnymi problemami zdrowotnymi, w tym z postępującą utratą wzroku. Odzyskanie przez Polskę niepodległości i uzyskanie państwowego świadczenia emerytalnego zapewniło jej niezbędną stabilizację materialną. Istotne oparcie w tym okresie stanowiła dla niej znajomość z historykiem Stanisławem Wasylewskim, za którego namową zdecydowała się opublikować swoje wspomnienia 📚

Zmarła 4 czerwca 1935 roku we Lwowie 🥀

Źródło użytej w poście fotografii: https://tinyurl.com/57wzsd87 📷

Z pełnym biogramem można się zapoznać w tomie: https://tinyurl.com/mrxfax8d 📖

Więcej na temat projektu: http://www.isk.bialystok.pl/patriotki/index.html 🔗

29/04/2026

Wraz z Miejska Biblioteka Publiczna w Łomży serdecznie zapraszamy na spotkanie promujące pierwszy tom słownika biograficznego, zrealizowanego w ramach projektu „Patriotki i obywatelki. Polki w kulturze narodowej i europejskiej” 📖

Wydarzenie odbędzie się 18 maja (poniedziałek) o godzinie 17:00 w Czytelni MBP w Łomży. Spotkanie poprowadzi prof. dr hab. Małgorzata Dajnowicz - prezes ISK oraz koordynatorka merytoryczna serii 🏫

Pierwsza część tej czterotomowej edycji źródłowej koncentruje się na udziale kobiet w rozwoju polskiej nauki, oświaty oraz edukacji. Publikacja dokumentuje biografie badaczek, pionierek akademickich oraz działaczek oświatowych, których aktywność w XIX i XX wieku znacząco wpłynęła na kształtowanie się tożsamości narodowej i postaw obywatelskich 🎓

W opracowaniu przybliżono sylwetki m.in. Cezarii Baudouin de Courtenay-Vasmer-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowej, Józefy Joteyko, Zofii Kielan-Jaworowskiej oraz Eleonory Ziemięckiej 👩‍🏫

Tom dostępny na stronie: https://tinyurl.com/mrxfax8d 🔗

05/04/2026

📗 KOLEJNA KSIĄŻKA W PDF DO POBRANIA! 80 lat temu, 5 kwietnia 1946 r. została aresztowana Ruta Czaplińska.

(…) Czekałyśmy niedługo, gdy przy bramie pojawił się mężczyzna, którego Jadwinia rozpoznała. Rozejrzałam się wokoło. Niczego podejrzanego nie zauważyłam. Przeszłam na drugą stronę ulicy. Podeszłam do niego. On zapytał: „Ewa”? Potwierdziłam i powiedziałam: „Idziemy”. Gdy weszliśmy do mieszkania, zaraz zapytał, patrząc na nasz pokój: „To pani pokoik?” Coś mi podszepnęło, aby odpowiedzieć - nie! i poprowadziłam go do pierwszego dużego pokoju w amfiladzie. Tam zapytałam: „Słucham pana?” A on wyjął małą legitymację z górnej kieszeni i powiedział: „Pani jest aresztowana”. Tego uczucia nie zapomnę nigdy. Stałam w dużym pokoju pełnym powietrza, zalanym słońcem, czułam się jednak jak w dusznej, zamkniętej klatce bez powietrza. (…) – wspominała Czaplińska.

📩 Zachęcamy do pobrania i lektury publikacji „Z archiwum pamięci. 3653 więzienne dni”, pod red. Krzysztofa Szwagrzyka i Jacka Żygadło. Książka zawiera wspomnienia Ruty Czaplińskiej, więźniarki politycznej okresu stalinowskiego, działającej w podziemiu antykomunistycznym w Polsce. W latach 1945–1946 była żołnierzem Komendy Głównej Narodowego Zjednoczenia Wojskowego.

https://ipn.gov.pl/pl/wydawnictwo/e-booki/239009,Z-archiwum-pamieci-3653-wiezienne-dni.html

27/03/2026