29/05/2026
KOMUNIKAT ŁÓDZKIEGO WOJEWÓDZKIEGO KONSERWATOR ZABYTKÓW
W związku z publikowanymi w przestrzeni medialnej materiałami (artykułami, reportażami), w których - poprzez wprowadzanie opinii publicznej w błąd co do rzeczywistych kompetencji organów ochrony zabytków – sugeruje się, jakoby Łódzki Wojewódzki Konserwator Zabytków rzekomo nie stosował wcale lub korzystał nieefektywnie z przysługujących mu instrumentów prawnych, należy – w trosce o pogłębianie świadomości społecznej - zwrócić uwagę na następujące kwestie:
1. Zabezpieczenie i utrzymanie zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie a także korzystanie z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości to obowiązki właściciela (posiadacza) zabytku.
2. Wojewódzki konserwator zabytków jako organ administracji publicznej działa na podstawie i w granicach prawa, co oznacza, że może korzystać wyłącznie z takich instrumentów i procedur, które wynikają z przepisów prawa określających jego kompetencje. Łódzki Wojewódzki Konserwator Zabytków (ŁWKZ) nie ma wpływu na kształt i zakres tych kompetencji. Łódzki Wojewódzki Konserwator Zabytków nie odpowiada za zarzucaną mu - przez pryzmat kryteriów efektywności czy czasochłonności – niedoskonałość instrumentów i mechanizmów prawnych, które zostały wprowadzone do porządku prawnego nie przez ten organ, lecz przez władzę ustawodawczą. Jego obowiązkiem jest wykonywanie kompetencji w granicach ich zakresu - poruczone zadania muszą być zatem realizowane w zgodzie z wolą prawodawcy, a zatem stosownie do aktualnych przepisów.
3. Publikowane materiały nierzadko pomijają zupełnie aspekt odpowiedzialności właściciela za stan zachowania zabytku oraz okoliczności faktyczne, które doprowadziły do takiego a nie innego stanu przedstawionych w materiale (artykule, reportażu) obiektów. Autorzy często nie informują również czytelników/widzów o zróżnicowanej formie ochrony opisywanych/przedstawianych obiektów, która bezpośrednio wpływa na zakres kompetencji władczych Łódzkiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, co w konsekwencji zniekształca obraz rzeczywistej sytuacji w odniesieniu do danego zabytku. Ze względu właśnie na formę ochrony zabytku możliwości działania ŁWKZ mogą być w danym przypadku skąpe – ale taka jest wola prawodawcy, który ukształtował tę sferę w taki a nie inny sposób. Media powinny zapewniać swoim odbiorcom (słuchaczom, widzom, czytelnikom) rzetelny obraz rzeczywistości w taki sposób, ażeby środki masowego przekazu nie były ani nie stały się instrumentami manipulacji.
4. Należy podkreślić, że właścicielem obiektów zabytkowych często bywają jednostki samorządu terytorialnego (np. gminy). Zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej to zadanie własne gminy, podobnie jak tworzenie i utrzymanie tego zasobu. Nie jest rolą wojewódzkiego konserwatora zabytków dbanie o doprowadzenie do zabytku sieci wodno-kanalizacyjnej ani zapewnienie odpowiednego standardu lokalom komunalnym (naprawa dachu).
Zdarza się, że jednostka samorządu terytorialnego corocznie przeznacza znaczące sumy na dofinansowanie prac przy zabytkach stanowiących własność prywatną. Sama jednak pozostaje bierna w utrzymywaniu własnego zasobu w odpowiednim stanie i standardzie.
5. W środkach masowego przekazu pomija się fakt, że właściciele obiektów zabytkowych wielokrotnie utrudniali wykonywanie przez ŁWKZ jego kompetencji, nie stawiając się w terminie wyznaczonym (z odpowiednim wyprzedzeniem) w zawiadomieniu o kontroli, co uniemożliwiało przeprowadzenie czynności kontrolnych, a w konsekwencji blokowało możliwość zastosowania instrumentów władczych. Nadto, występują sytuacje, w których do stanu, w jakim obiekt znajduje się w danej chwili, przyczyniły się osoby postronne (podpalenie). Zdarzały się też sytuacje, w których zabytek został zniszczony celowo – na miejscu katastrofy budowlanej ujawniono ślady po pracach ciężkiego sprzętu budowlanego. W takich przypadkach ŁWKZ składał zawiadomienie o możliwości popełnienia czynu zabronionego ściąganego z urzędu, a dalsze działania w sprawach prowadziły (prowadzą) organy ścigania.
Niezależnie od powyższego, ŁWKZ prowadzi – w przypadkach, które to uzasadniają - postępowania w przedmiocie administracyjnej kary pieniężnej w związku z zaistnieniem deliktów administracyjnych, których katalog jest stosunkowo wąski.
W odniesieniu do zabytku, objętego szczególnym zainteresowaniem mediów i opinii publicznej, ŁWKZ na początku 2024 r. podjął działania mające na celu wszczęcie postępowania w sprawie wywłaszczenia nieruchomości, niemniej po katastrofie budowlanej uznał je za bezprzedmiotowe. Niezależnie od powyższego, ŁWKZ pod koniec 2024 r. wydał decyzję nakazującą przeprowadzenie prac odtworzeniowych, którą podtrzymał Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z pierwszego kwartału 2026 r., określając termin wykonania prac do końca 2027 r.
W odniesieniu do długotrwałej – jak zarzucono w jednym z materiałów medialnych - procedury skreślenia obiektu z rejestru zabytków należy przypomnieć, że organem kompetentnym i prowadzącym stosowne postępowanie jest Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a nie ŁWKZ.
6. Konstytucyjna zasada transparentności działania administracji publicznej oraz prawa obywateli do informacji stanowią fundament każdego demokratycznego państwa prawa. Ich realizacja nie może jednak prowadzić do zakłócania funkcjonowania organu (działalności jego aparatu administracyjnego) ani codziennej pracy jego piastuna, w tym toku zaplanowanych czynności urzędowych. Oczekiwanie, że ŁWKZ będzie dostępny dla mediów bez uprzedzenia, w każdym momencie dnia pracy jest oczekiwaniem nieuzasadnionym, nieproporcjonalnym i niemającym żadnej podstawy ani uzasadnienia prawnego.
