Na progu - rytuały przejścia, warsztaty, ceremonie świeckie

01/06/2026

Razem z Polskie Stowarzyszenie Celebrantów Humanistycznych pokazywałyśmy na targach Necroexpo, jak mogą wyglądać zupełnie inne pożegnania - bliższe jednostce i wspólnocie, do której należała; niespieszne; współtworzone przez społeczność. Pod moją opiekę trafiło przeprowadzenie pożegnania domowego - takiego, które czerpie z naszych kulturowych korzeni, a jednocześnie otwiera się na dzisiejszą wrażliwość, sposób życia i standardy sanitarne.

Przy wsparciu koleżanek z PSCH oraz osób, które spontanicznie dołączyły do wydarzenia żegnaliśmy Basię - botaniczkę, edukatorkę, "zieloną duszę". W przestrzeni ceremonii nie mogło więc zabraknąć roślin 🌿🌱🪻🌼: kwiatowo-drzewnych bukietów, ręcznie robionego kadzidła, miętowej herbaty, liściowego deseniu tworzonego na trumnie czy pakietów z nasionami maciejki, które uczestniczki i uczestnicy ceremonii zabierali ze sobą. Było czuło, twórczo i wspólnotowo.

Cieszę się ogromnie, że w przestrzeni targów znalazło się miejsce na pokazanie, czym są pożegnania domowe i jakie wartości im przyświecają.

PS Aby uniknąć niedomówień, dodam tylko, że Basia to postać stworzona na potrzeby wydarzenia, odegrana przez prezeskę PSCH, Agnieszkę Wójcińską :-)

A w obiektywie Necroexpo garść zdjęciowych impresji z wydarzenia ⬇️⬇️⬇️

10/05/2026

W piątek wieczorem siedziałam nad siedemdziesięcioma karteczkami z „instrukcją obsługi wody”, zwijając je z pomocą muliny w kolorze szafirków i niezapominajek w ciasne rolki, dające się przywiązać do szklanych fiolek. Dziś rano napełniałam wszystkie buteleczki wodą z Bobrzy, która meandruje przez województwo świętokrzyskie, żeby potem wręczyć je uczestnikom i uczestniczkom pożegnania.

Pomysł z wodą przyszedł do mnie pod koniec ubiegłego tygodnia, gdy przegryzałam się przez scenariusz ceremonii i poczułam, że Kasia, którą żegnamy, była rzeką. Żeby to odkryć, potrzebowałam jednak porozmawiać z pięcioma osobami, które ją znały, popatrzeć na Kasię ich oczami i usłyszeć ją ich słowami, rozszerzyć i zmodyfikować moje pierwsze wyobrażenia. Musiałam też przez dłuższy czas wertować mapy, żeby przekonać się, że rzeka, o której mowa, to faktycznie na tym odcinku Bobrza, a nie Bobrzyca lub jakiś dopływ o jeszcze innym imieniu. Skrupulatność w stosowaniu nazw ma znaczenie dla tych, którym są one bliskie.

A potem wydarzyły się dziwności, bo Bobrza powróciła do nas w czasie kręgu wspomnień falą historii z dzieciństwa. Już nie była tylko rzeką z przygotowanej przeze mnie opowieści, ale tą z właściwego miejsca i czasu – bardzo konkretnego, a zarazem z tego niedookreślonego, z miejsca pomiędzy światami. A ja przypomniałam sobie, że przygotowanie rytuału to coś więcej niż wymyślanie struktury, metafor, symbolicznych gestów. To także pozwolenie, by coś pomyślało się przez nas (ktoś pomyślał się przez nas). To danie przestrzeni na niedookreślenie, na transcendencję, na podążenie za czymś nawet jeśli nie wiemy, dlaczego nas przyciągnęło.

Ale żeby to wszystko mogło mieć miejsce, potrzeba także mrówczej pracy w rozmowach z ludźmi, zgłębianiu kontekstów, przesłuchiwaniu dziesiątek utworów muzycznych, brodzenia wzdłuż Bobrzy po wodę (która nie może przecież być bardziej efektywną, ale daleko mniej prawdziwą kranówką). Rytuały przejścia to nie są ceremonie z TEMU, z szablonu, z AI. Nie chodzi w nich o „ułożenie mowy pogrzebowej” w oparciu o kwestionariusz z pytaniami czy prompt dla czata ani o wymyślenie ładnego choć pustego gestu. Wymagają czasu, wsłuchania się, zatrzymania w tym, co ważne. Dziękuję tym, którzy chcą się zatrzymywać wraz ze mną i ufają, że intuicyjne ścieżki zaprowadzą nas tam, gdzie trzeba.

06/05/2026

Od kilku lat, chodząc z bliskimi na groby w listopadzie, zadręczam ich historiami, że „kiedyś to były znicze, a dzisiaj tylko szklano-plastikowo-metalowo-elektroniczne śmieci”. Znicze z „kiedyś” to oczywiście ceramiczne miseczki wypełnione parafiną. Nie mają blaszanych czapeczek, dają piękny płomień a po wypaleniu można je wykorzystać ponownie. Kontrargument ze strony rodziny dotyczył sytuacji, w której będzie silny wiatr czy deszcz i nieosłonięty płomień zgaśnie.

I teraz najlepsze. Na moje rozważania i rozterki przychodzi TerraLight, mówiąc „Potrzymaj nam znicz”. No, może nie do końca tak. Jego twórczyni, Aleksandra Oleksy, pisze, że TerraLight to „Lampion z ziemi, dla Ziemi” 🌍.

Powstaje bez wypału, więc mniej energii zużywa się na jego obróbkę. Ma piękny, minimalistyczny kształt (kogo irytują groby z dwunastoma "typowymi" zniczami w ośmiu różnych, przeważnie kiczowatych kształtach, niech podniesie rękę ✋). Można nałożyć na niego ochronną, także wykonaną z ziemi przykrywkę, żeby nie zgasił go wiatr i deszcz. Kiedy stoi w stabilnych, suchych warunkach, może nam służyć bardzo długo. Pod wpływem utrzymującej się wilgoci zaczyna rozpadać się na czynniki pierwsze, czyli stawać się na powrót ziemią, z której został zrobiony. I jeszcze jedno – można uzupełniać go, dodając kolejne wkłady parafinowe lub woskowe.

🕯 TerraLight może więc być zarówno zniczem jak lampionem do postawienia w domu albo rytualnym ogniem wykorzystywanym w trakcie ceremonii przejścia.
Myślę, że doceniłaby go botaniczka Basia, której pożegnanie domowe zaprezentujemy razem z Polskim Stowarzyszeniem Celebrantów Humanistycznych na majowych targach NecroExpo w Kielcach.

A jak Wam się podoba „Światło-z-ziemi”? Korzystałybyście?

22/04/2026

Dla tych z Was, które i którzy z niecierpliwością wyglądają poradnika o pożegnaniach domowych, mam dobre wieści: wszystko zmierza do szczęśliwego (mam nadzieję) finału.
🎥 Filmy już czekają w bramkach, żeby ujrzeć światło dzienne, zaś 📘 e-poradnik dzięki niezastąpionym: Katarzynie Badowskiej (redakcja i korekta) oraz Magdzie Warszawie (grafika i skład) zyskuje upragniony kształt.

Ze względów niezależnych od nas, wszystko się poprzesuwało, ale jesteśmy już na ostatniej prostej. Żeby nie być gołosłowną - wrzucam Wam podgląd z pracy Magdy, która właśnie kończy skład i zaczyna próby z ilustracjami. Dla ciekawych - w załączonych screenach jest też spis treści i wstęp, więc można sobie narobić apetytu na całość. 🍽

A już teraz zarzucam sieć w poszukiwaniu chętnych do testowania poradnika - tzn. zapoznania się z nim w oparciu o przygotowaną instrukcję i podzielenia się uwagami, co pozwoli nam sprawdzić, na ile całość spełnia swoje zadanie.
W pierwszej kolejności szukamy osób 6⃣0⃣➕, ale docelowo będziemy potrzebować różnych głosów i opinii. Jeśli więc po lekturze wstępu serduszko szybciej Wam zabiło na myśl, że zobaczycie poradnik i towarzyszące mu materiały jako pierwsze i pierwsi, 📝napiszcie w komentarzach lub na messengerze - odezwę się do Was w sprawie testowania 🙂

---------------
Projekt „Generator Innowacji. Sieci Wsparcia 3”, którego część stanowi nasza innowacja, jest dofinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego+.
Lider i partner wiodący: PCG Polska
Partner projektu: Towarzystwo Inicjatyw Twórczych "ę".

12/04/2026

Bardzo się cieszę, że miałam możliwość współtworzyć to wydarzenie. Z ciekawością słuchałam wystąpień ks. Grzegorza Chirka, Karoliny Ściany i Huberta Cabały dzielących się swoją wiedzą i doświadczeniami z pracy w Hospicjum Tomaszów Mazowiecki. A druga część wydarzenia to spotkanie z Instytut Dobrej Śmierci w składzie: dr Agata Malenda, Maria Puchalska, Anja Franczak i ja.

W swoim wystąpieniu opowiadałam o sytuacji, gdy pogrzeb domowy zaczyna się poza domem: dlaczego warto, by instytucje zajmujące się opieką paliatywną towarzyszyły rodzinom również w pożegnaniu, w jaki sposób mogą to robić i jak możliwości związane z pożegnaniem prowadzonym przez społeczność komunikować.

Dziękuję zespołowi Hospicjum za stworzenie przestrzeni dla tego spotkania, a zespołowi Instytutu za dołączenie i za inspirujące rozmowy między wykładami 💚

18/03/2026

Uwaga, uwaga! 📣📣 Zostało nam jeszcze kilka wolnych miejsc na warsztaty o domowych pożegnaniach.

Czego możecie się po nich spodziewać?
🔹 informacji o tym, czym jest pożegnanie domowe i jak wspiera osoby i społeczności po stracie,
🔹 uporządkowanej wiedzy o tym, jak pogrzeb domowy wpisuje się w polski porządek prawny,
🔹 praktycznych wskazówek, jak możemy zaopiekować się ciałem bliskiej osoby po jej śmierci,
🔹 wspólnego planowania, jak może wyglądać czuwanie przy ciele dzisiaj - jakie praktyki, sposoby bycia i rytuały mogą być dla nas wspierające,
🔹 bezpiecznej przestrzeni do dzielenia się własnymi przemyśleniami, uczuciami i doświadczeniami związanymi ze stratą.

Szczegóły dotyczące warsztatu i zapisów znajdziecie pod linkiem z komentarza.
Do zobaczenia :-)

Projekt „Generator Innowacji. Sieci Wsparcia 3”, którego część stanowi nasza innowacja, jest dofinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego+.
Lider i partner wiodący: PCG Polska
Partner projektu: Towarzystwo Inicjatyw Twórczych "ę".

17/03/2026

Rytuały są tworzeniem więzi, zarówno tych ze światem ludzkim jak ze zwierzęcym, roślinnym, rzecznym... Ze światem po prostu, bo tak, gdzie szkiełko i oko dostrzega podzielenie, jest łączność i współzależność.

I właśnie o więziach i współzależności, o wdzięczności, o żałobie i ustaniu w obliczu straty i o byciu w świecie, które nie wypala nas ani ekosystemów, w których jesteśmy zanurzeni, rozmawiałyśmy w ostatnią środę z Natalią Saratą z RegenerAkcja. Miejsce dla zmęczonych aktywistek i aktywistów i Piotrem Cykowskim z Aktywna Nadzieja - Praktyka Ponownego Połączenia w ramach webinaru Wspólny Las.

Jeśli chcecie nas posłuchać, można to zrobić tutaj: https://www.youtube.com/watch?v=TMd1NY5GQdc

A już w najbliższą środę o 18.00 ciąg dalszy uważnych rozmów o lesie, tym razem z dr Katarzyną Simonienko i Stanisławem Łubieńskim. Szczegóły na profilu Wspólnego Lasu. Do zobaczenia :-)

Coraz więcej osób doświadcza trudnych emocji związanych ze zmianami w przyrodzie – znikającymi gatunkami, wycinanymi lasami czy kryzysem klimatycznym. Pojawi...

13/03/2026

W drodze i w przygotowaniach. Scenograficznie, bo ludzie to jest osobna wielka historia, zupełnie nie do obfotografowania: piękno i dobro, i ogrom miłości, która jest wolnością do posłania kogoś w najtrudniejszą z dróg. Dziękuję 🙏

14/01/2026

Z osobami tworzącymi Fundacja Proxima Parada spotkałam się w zeszłym roku na targach Funeral Expo w Nadarzynie. Już wtedy miałam nadzieję, że nasze ścieżki znów się przetną, bo było to jedno z najbardziej inspirujących spotkań w czasie targów.

Nadzieja nie była płonną, bo już w ten weekend odbywa się kolejna edycja wydarzenia Ultima Parada. Pozytywnie o śmierci, w którym także będę miała przyjemność wziąć udział. W sobotę 17.01 o 14.00 razem z Agnes Tołoczmańska - Agnes zza grobu, Joanną Gostkowską i Krystyną Weiher-Sitkiewicz porozmawiamy o rytuałach pogrzebowych - tych dawnych i współczesnych i o tym, jak przeżywamy żałobę w dobie AI.

Na tym jednak nie koniec, bo tego samego dnia odbędą się również warsztaty planowania ostatniej drogi You Only Die Once z Aleksandrą Kulińską i Łukaszem Jaroniem oraz spotkanie o projektowaniu artykułów funeralnych, estetyce pogrzebowej i edukacji o śmierci z Katarzyną Przałą, a w niedzielę: snucie opowieści wokół pamiątek rodzinnych, miniwykłady i rozmowy o nieistniejących gdańskich cmentarzach oraz dyskusja o przyszłości śmierci: "Lasy pamięci czy nekropolie online?"

Ja tam będę w podwójnej roli, bo i jako "Na progu" i jako jedna z dwóch przedstawicielek Stowarzyszenia Celebrantek i Celebrantów Humanistycznych, które objęło patronat nad wydarzeniem.

Widzimy się w Instytucie Kultury Miejskiej w Gdańsku.

Łapcie to dobro, póki jest. Szczegóły znajdziecie na:
👉 www.facebook.com/events/1506806063716059

Kolejną gościnią Ultima Parada. Pozytywnie o śmierci - 2. edycja będzie MONIKA STASIAK!
💀 Monika jest antropolożką kultury, absolwentką Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Łódzkiego. Stworzyła Fundację "Na progu", która zajmuje się prowadzeniem świeckich ceremonii przejścia towarzyszących progowym momentom życia ludzkiego oraz edukacją w obszarze obrzędowości, śmierci i żałoby.
💀W ramach projektu "Generator Innowacji. Sieci Wsparcia 3" pracuje nad poradnikiem popularyzującym pogrzeby domowe (home funerals).
💀 Jest członkinią Instytutu Dobrej Śmierci oraz Stowarzyszenia Celebrantek i Celebrantów Humanistycznych. O swojej pracy opowiada na fanpage'u Na progu - rytuały przejścia, warsztaty, ceremonie świeckie

Z Moniką spotkamy się 17 stycznia o 14.00 w rozmowie o nowoczesnych rytuałach i pożegnaniach. Zapraszamy!

Organizator: Fundacja Proxima Parada
Współorganizator: Instytut Kultury Miejskiej
Partnerzy: Fundacja Funerarium, Stowarzyszenie Celebrantów i Celebrantek Humanistycznych
Patroni medialni: Radio Gdańsk, Prestiż Magazyn Trójmiejski

Projekt dofinansowany przez Unię Europejską NextGenerationEU w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO).

13/01/2026

📣 Uwaga: zostały nam jeszcze pojedyncze wolne miejsca na warsztat o domowych pożegnaniach, który odbędzie się w Miejsce Spotkań - społeczny dom kultury na Starym Polesiu, 31.01, w godzinach ok. 10.00-14.00. Opis warsztatu poniżej ⬇⬇⬇

Śmierć bliskiej osoby to jedno z najtrudniejszych doświadczeń w życiu. Często przychodzi nagle i zostawia nas z poczuciem zagubienia, pośpiechu i braku wpływu na to, jak wygląda ostatnie pożegnanie.

Ten warsztat jest zaproszeniem do spokojnej rozmowy o tym, jak można pożegnać się z bliską osobą w domu – w znanym, bezpiecznym otoczeniu, w swoim tempie i w zgodzie z własnymi potrzebami.


Podczas spotkania:

🔹 opowiemy, czym jest pogrzeb domowy i kiedy taka forma pożegnania może być pomocna,

🔹 przyjrzymy się temu, co zwykle dzieje się z ciałem po śmierci – w sposób prosty, spokojny, merytoryczny,

🔹 porozmawiamy o prawnych i organizacyjnych kwestiach, które często budzą niepewność,

🔹 pokażemy, jak można zadbać o bliskość, czułość i obecność w czasie domowego czuwania,

🔹 wspólnie zastanowimy się, kto i w jaki sposób może nas wesprzeć w trudnym momencie.


Warsztat ma formę rozmów, pogadanki, pokazu i prostych ćwiczeń indywidualnych i grupowych.

Nie trzeba mieć żadnego doświadczenia ani dzielić się osobistymi historiami – można po prostu słuchać i brać tyle, ile czujemy.


To spotkanie dla osób, które:

🔹 chcą oswoić temat śmierci w bezpiecznej, życzliwej atmosferze,

🔹 myślą o przyszłości swojej lub bliskich,

🔹 chcą lepiej zrozumieć, jakie mają możliwości wyboru w obszarze pożegnania,

🔹 pragną poczuć więcej spokoju i pewności w obliczu spraw ostatecznych.

Ze względu na parytetowy wiekowo charakter warsztatu, przy zapisach bierzemy pod uwagę oprócz kolejności zgłoszeń, także wiek uczestników i uczestniczek.

Udział w warsztacie jest bezpłatny.

Osoby zainteresowane udziałem proszone są o wypełnienie formularza zgłoszeniowego:
👉 docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfGiVyygHmEww31E6Le1wyJqf0SSUinyFwkoaurJOz069v-yA/viewform?usp=sharing&ouid=105203552639491192957

Spotkanie poprowadzi Monika Stasiak - antropolożka, edukatorka w obszarze straty i żałoby, członkini Stowarzyszenia Celebrantek i Celebrantów Humanistycznych oraz Kolektywu Instytutu Dobrej Śmierci, autorka poradnika „Pogrzeb domowy – blisko na ostatniej drodze”).

Projekt „Generator Innowacji. Sieci Wsparcia 3”, którego część stanowi nasza innowacja, jest dofinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego+.
Lider i partner wiodący: PCG Polska
Partner projektu: Towarzystwo Inicjatyw Twórczych "ę".