10/02/2026
سلطان عبدالحميد ثاني،
عثماني سلطنت جو 34 هون سلطان هو، جنهن کي تاريخ ۾ هڪ انتهائي بااثر، تڪراري پر ذهين حڪمران طور سڃاتو وڃي ٿو. هن جي دورِ حڪومت (1876ع کان 1909ع) کي عثماني سلطنت جو آخري مضبوط دور چيو وڃي ٿو.
هتي سلطان عبدالحميد ثاني بابت ڪجهه اهم پهلو ڏجن ٿا:
1. خلافت ۽ اسلامي اتحاد،
سلطان عبدالحميد ثاني "اسلامي اتحاد" جي پاليسي تي عمل ڪيو. هن سڄي دنيا جي مسلمانن کي هڪ مرڪز (خلافت) تي گڏ ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي ته جيئن يورپي طاقتن جي وڌندڙ اثر کي روڪي سگهجي.
2. حجاز ريلوي جو منصوبو
هن جو سڀ کان وڏو ۽ مشهور ڪارنامو حجاز ريلوي جي اڏاوت هئي، جيڪا دمشق کان مديني منوره تائين وڃي ٿي. ان جو مقصد حاجين جي سفر کي آسان بڻائڻ ۽ حجاز تائين فوجي پهچ کي تيز ڪرڻ هو. حيرت جهڙي ڳالهه اها آهي ته هي منصوبو هن کليل دل سان رڳو مسلمانن جي چندي سان مڪمل ڪيو.
3. فلسطين ۽ صهيوني تحريڪ
سلطان عبدالحميد ثاني تاريخ ۾ ان ڪري به ياد ڪيو وڃي ٿو جو هن فلسطين ۾ يورپي يهودين کي آباد ڪرڻ جي سخت مخالفت ڪئي. جڏهن صهيوني تحريڪ جي اڳواڻ ٿيوڊور هرزل کيس عثماني قرض لاهڻ جي بدلي فلسطين ۾ زمين جي گهر ڪئي، ته سلطان جواب ڏنو:
"مان فلسطين جي هڪ انچ زمين به نه ڏيندس، ڇو ته اها منهنجي ملڪيت ناهي پر اها اسلامي امت جي آهي."
4. جديديت ۽ تعليم
هن پنهنجي دور ۾ ڪيترائي تعليمي ادارا، اسپتالون، ۽ ٽيلي گراف جو نظام قائم ڪيو. هن عثماني فوج کي جديد خطن تي استوار ڪرڻ لاءِ جرمني سان ويجها لاڳاپا قائم ڪيا.
5. دورِ حڪومت جو خاتمو
سلطان کي 1909ع ۾ "نوجوان ترڪ" (Young Turks) جي تحريڪ ذريعي تخت تان لاهي نظربند ڪيو ويو. هن جي وڃڻ کان ڪجهه سال پوءِ پهرين عالمي جنگ شروع ٿي ۽ عثماني سلطنت ٽڪرا ٽڪرا ٿي وئي.
سلطان عبدالحميد ثاني کي اڄ به ڪيترائي مسلمان هڪ هيرو طور ڏسندا آهن جنهن ٻڏندڙ سلطنت کي 33 سالن تائين سهاري ڏئي بيهاريو.
وفات 10 فيبروري 1909 تي ٿي .
